Skip to content
Logo HelpwrArian Logo HelpwrArian Logo HelpwrArian Logo HelpwrArian Logo HelpwrArian Logo HelpwrArian
English
  • Budd-daliadau
  • Arian bob dydd
  • Teulu a gofal
  • Cartrefi
  • Problemau ariannol
  • Pensiynau ac ymddeoliad
  • Cynilion
  • Gwaith
    • Credyd Cynhwysol

      Canfod sut mae Credyd Cynhwysol yn gweithio a sut i reoli’ch taliad

    • Budd-daliadau os oes gennych blant

      Hawliau i’ch helpu gyda chost beichiogrwydd neu godi plant

    • Budd-daliadau os ydych yn sâl, yn anabl neu’n ofalwr

      Deall pa gefnogaeth sydd ar gael i ymdopi ag afiechyd

    • Budd-daliadau yn ddiweddarach mewn bywyd

      Efallai fod gennych hawl am help gyda chostau eraill ar ben eich Pensiwn y Wladwriaeth

    • Budd-daliadau a gwaith

      Cefnogaeth ychwanegol os ydych yn gweithio, hunangyflogedig, neu wedi colli swydd

    • Budd-daliadau i’ch helpu gyda chostau tai

      Cefnogaeth i helpu gyda thaliadau rhent neu forgais os ydych ar incwm isel

    • Problemau gyda budd-daliadau

      Beth i’w wneud os yw rhywbeth yn mynd yn anghywir gyda’ch budd-daliadau

    • Budd-daliadau

      Pob canllaw Budd-daliadau

    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Bancio a thaliadau

      Sut i ddewis, defnyddio a rheoli cyfrifon banc

    • Cyllidebu

      Sut i gyllidebu, dod o hyd i’r fargen orau a newid i arbed arian

    • Prynu a rhedeg car

      Sut i brynu ac ariannu car, delio â phroblemau gyda chyllid ceir, a thorri costau eu rhedeg

    • Credyd

      Hanfodion credyd, gwneud cais am gredyd, statws credyd a phroblemau gyda chredyd

    • Yswiriant

      Yswiriant ar gyfer ceir, iechyd, teithio, a help gydag yswiriant

    • Arian bob dydd

      Pob canllaw Arian bob dydd

    Teclynnau

    Teclyn

    Canfyddwr prisiau Petrol

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Teclyn

    Eich opsiynau am fenthyca arian

    Teclyn

    Beth i’w wneud os ydych wedi cael gwrthod credyd

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Dod yn rhiant

      Cael babi, dychwelyd i’r gwaith, costau gofal plant

    • Marwolaeth a phrofedigaeth

      Ewyllysiau, etifeddiaeth, delio ag ystadau

    • Ysgariad a gwahanu

      Rhoi trefn ar arian a chartrefi, beth os oes gennych blant, arian ar ôl gwahanu

    • Salwch ac anabledd

      Rheoli costau, cymorth ariannol ychwanegol, help gyda gwaith neu astudio

    • Gofal tymor hir

      Talu a chael cyllid, ffyrdd o dalu, problemau gyda gofal

    • Arian myfyrwyr a graddedigion

      Cardiau credyd, cyfrifon banc, dyled myfyriwr

    • Siarad am arian

      Sgyrsiau anodd, siarad â phobl ifanc yn eu harddegau, pobl hŷn a phartneriaid

    • Teulu a gofal

      Pob canllaw Teulu a gofal

    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell ysgaru

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell costau babi

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Morgeisi a phrynu cartref

      Morgeisi, help i brynu, ailforgeisio, prynwyr tro cyntaf, help a chefnogaeth

    • Rhentu

      Help wrth rentu cartref a delio â phroblemau

    • Cartrefi

      Pob canllaw Cartrefi

    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell Treth Stamp

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell fforddiadwyedd morgais

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell ad-dalu morgais

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Help gyda chostau byw

      Cyllidebu, talu biliau, dod o hyd i gymorth ariannol ychwanegol, ymdopi â cholli swyddi

    • Delio â dyled

      Biliau, dirwyon llys, help gyda dyledion

    • Problemau a chwynion am arian

      Beth i'w wneud am gam-werthu, iawndal a chwynion

    • Sgamiau

      Sylwi ar sgamiau a beth i'w wneud os cewch eich dal allan

    • Problemau ariannol

      Pob canllaw Problemau ariannol

    Teclynnau

    Teclyn

    Teclyn lleoli cyngor ar ddyledion

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    Teclyn

    Blaenoriaethwr biliau

    Teclyn

    Beth i’w wneud os ydych wedi cael gwrthod credyd

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Rheoli a chronni’ch pensiwn

      Faint i’w gynilo ar gyfer ymddeoliad a ffyrdd o roi hwb i’ch pensiwn

    • Esbonio pensiynau

      Sut i ddechrau pensiwn, sut mae pensiynau’n gweithio a’r buddion

    • Problemau a newidiadau pensiwn

      Sut i ddod o hyd i bensiynau coll, datrys problemau a chwyno

    • Trosglwyddiadau a chydgrynhoi pensiynau

      Sut i drosglwyddo neu gyfuno pensiynau ac a yw’n syniad da

    • Pensiwn y Wladwriaeth

      Faint o Bensiwn y Wladwriaeth y gallech ei gael a ffyrdd i'w gynyddu

    • Cymryd eich pensiwn

      Sut a phryd i gymryd eich pensiwn – esboniad ar eich opsiynau

    • Treth a phensiynau

      Sut mae rhyddhad treth, lwfansau di-dreth a threth ar incwm yn gweithio

    • Gwneud y mwyaf o’ch pensiwn

      Deall eich opsiynau pensiwn a chyfrifo eich incwm a chostau ymddeoliad

    HOLL BENSIYNAU AC YMDDEOLIAD

    Teclynnau

    Apwyntiad

    Cael apwyntiad Pension Wise

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell pensiwn

    Teclyn

    MOT Canol Oes Arian

    Teclyn

    Cael arweiniad ymddeoliad

    POB TECLYN

    Gallwch gael apwyntiad Pension Wise

    Darganfyddwch sut y gallwch gymryd arian o bensiwn cyfraniadau wedi’i ddiffinio. Mae Pension Wise am ddim, yn ddiduedd a chaiff ei gefnogi gan y llywodra…

    • Sut i gynilo

      Dechrau arni, cael y gorau allan o’ch cynilion, problemau

    • Buddsoddi

      Sut i fuddsoddi, mathau o fuddsoddi, prynu a rheoli

    • Math o gynilion

      Help gyda chyrraedd nodau, cynilo treth-gyfeillgar, cynilo i blant

    • Cynilion

      Pob canllaw Cynilion

    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell cynilo

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Cyflogaeth

      Hanfodion, buddion, treth ac Yswiriant Gwladol

    • Colli eich swydd

      Beth i’w wneud, dewisiadau amgen, tâl diswyddo

    • Hunangyflogaeth

      Dechrau allan, yswiriant, treth, hunanasesiad

    • Gwaith

      Pob canllaw Gwaith

    Teclynnau

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell tâl diswyddo

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell cyflog

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

  • Budd-daliadau
  • Arian bob dydd
  • Teulu a gofal
  • Cartrefi
  • Problemau ariannol
  • Pensiynau ac ymddeoliad
  • Cynilion
  • Gwaith
    • Credyd Cynhwysol Canfod sut mae Credyd Cynhwysol yn gweithio a sut i reoli’ch taliad
    • Budd-daliadau os oes gennych blant Hawliau i’ch helpu gyda chost beichiogrwydd neu godi plant
    • Budd-daliadau os ydych yn sâl, yn anabl neu’n ofalwr Deall pa gefnogaeth sydd ar gael i ymdopi ag afiechyd
    • Budd-daliadau yn ddiweddarach mewn bywyd Efallai fod gennych hawl am help gyda chostau eraill ar ben eich Pensiwn y Wladwriaeth
    • Budd-daliadau a gwaith Cefnogaeth ychwanegol os ydych yn gweithio, hunangyflogedig, neu wedi colli swydd
    • Budd-daliadau i’ch helpu gyda chostau tai Cefnogaeth i helpu gyda thaliadau rhent neu forgais os ydych ar incwm isel
    • Problemau gyda budd-daliadau Beth i’w wneud os yw rhywbeth yn mynd yn anghywir gyda’ch budd-daliadau
    • Budd-daliadau Pob canllaw Budd-daliadau
    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Bancio a thaliadau Sut i ddewis, defnyddio a rheoli cyfrifon banc
    • Cyllidebu Sut i gyllidebu, dod o hyd i’r fargen orau a newid i arbed arian
    • Prynu a rhedeg car Sut i brynu ac ariannu car, delio â phroblemau gyda chyllid ceir, a thorri costau eu rhedeg
    • Credyd Hanfodion credyd, gwneud cais am gredyd, statws credyd a phroblemau gyda chredyd
    • Yswiriant Yswiriant ar gyfer ceir, iechyd, teithio, a help gydag yswiriant
    • Arian bob dydd Pob canllaw Arian bob dydd
    Teclynnau

    Teclyn

    Canfyddwr prisiau Petrol

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Teclyn

    Eich opsiynau am fenthyca arian

    Teclyn

    Beth i’w wneud os ydych wedi cael gwrthod credyd

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Dod yn rhiant Cael babi, dychwelyd i’r gwaith, costau gofal plant
    • Marwolaeth a phrofedigaeth Ewyllysiau, etifeddiaeth, delio ag ystadau
    • Ysgariad a gwahanu Rhoi trefn ar arian a chartrefi, beth os oes gennych blant, arian ar ôl gwahanu
    • Salwch ac anabledd Rheoli costau, cymorth ariannol ychwanegol, help gyda gwaith neu astudio
    • Gofal tymor hir Talu a chael cyllid, ffyrdd o dalu, problemau gyda gofal
    • Arian myfyrwyr a graddedigion Cardiau credyd, cyfrifon banc, dyled myfyriwr
    • Siarad am arian Sgyrsiau anodd, siarad â phobl ifanc yn eu harddegau, pobl hŷn a phartneriaid
    • Teulu a gofal Pob canllaw Teulu a gofal
    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell ysgaru

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell costau babi

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Morgeisi a phrynu cartref Morgeisi, help i brynu, ailforgeisio, prynwyr tro cyntaf, help a chefnogaeth
    • Rhentu Help wrth rentu cartref a delio â phroblemau
    • Cartrefi Pob canllaw Cartrefi
    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell Treth Stamp

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell fforddiadwyedd morgais

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell ad-dalu morgais

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Help gyda chostau byw Cyllidebu, talu biliau, dod o hyd i gymorth ariannol ychwanegol, ymdopi â cholli swyddi
    • Delio â dyled Biliau, dirwyon llys, help gyda dyledion
    • Problemau a chwynion am arian Beth i'w wneud am gam-werthu, iawndal a chwynion
    • Sgamiau Sylwi ar sgamiau a beth i'w wneud os cewch eich dal allan
    • Problemau ariannol Pob canllaw Problemau ariannol
    Teclynnau

    Teclyn

    Teclyn lleoli cyngor ar ddyledion

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell budd-daliadau

    Teclyn

    Blaenoriaethwr biliau

    Teclyn

    Beth i’w wneud os ydych wedi cael gwrthod credyd

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Rheoli a chronni’ch pensiwn Faint i’w gynilo ar gyfer ymddeoliad a ffyrdd o roi hwb i’ch pensiwn
    • Esbonio pensiynau Sut i ddechrau pensiwn, sut mae pensiynau’n gweithio a’r buddion
    • Problemau a newidiadau pensiwn Sut i ddod o hyd i bensiynau coll, datrys problemau a chwyno
    • Trosglwyddiadau a chydgrynhoi pensiynau Sut i drosglwyddo neu gyfuno pensiynau ac a yw’n syniad da
    • Pensiwn y Wladwriaeth Faint o Bensiwn y Wladwriaeth y gallech ei gael a ffyrdd i'w gynyddu
    • Cymryd eich pensiwn Sut a phryd i gymryd eich pensiwn – esboniad ar eich opsiynau
    • Treth a phensiynau Sut mae rhyddhad treth, lwfansau di-dreth a threth ar incwm yn gweithio
    • Gwneud y mwyaf o’ch pensiwn Deall eich opsiynau pensiwn a chyfrifo eich incwm a chostau ymddeoliad

    HOLL BENSIYNAU AC YMDDEOLIAD

    Teclynnau

    Apwyntiad

    Cael apwyntiad Pension Wise

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell pensiwn

    Teclyn

    MOT Canol Oes Arian

    Teclyn

    Cael arweiniad ymddeoliad

    POB TECLYN

    Gallwch gael apwyntiad Pension Wise

    Darganfyddwch sut y gallwch gymryd arian o bensiwn cyfraniadau wedi’i ddiffinio. Mae Pension Wise am ddim, yn ddiduedd a chaiff ei gefnogi gan y llywodra…

    • Sut i gynilo Dechrau arni, cael y gorau allan o’ch cynilion, problemau
    • Buddsoddi Sut i fuddsoddi, mathau o fuddsoddi, prynu a rheoli
    • Math o gynilion Help gyda chyrraedd nodau, cynilo treth-gyfeillgar, cynilo i blant
    • Cynilion Pob canllaw Cynilion
    Teclynnau

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell cynilo

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

    • Cyflogaeth Hanfodion, buddion, treth ac Yswiriant Gwladol
    • Colli eich swydd Beth i’w wneud, dewisiadau amgen, tâl diswyddo
    • Hunangyflogaeth Dechrau allan, yswiriant, treth, hunanasesiad
    • Gwaith Pob canllaw Gwaith
    Teclynnau

    Teclyn

    Cynlluniwr Cyllideb

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell tâl diswyddo

    Cyfrifiannell

    Cyfrifiannell cyflog

    POB TECLYN

    Trafferthion pensiwn? Ymunwch â’n grŵp cymuned

    Mae ein grŵp Facebook preifat ‘Your pension and planning for the future – by MoneyHelper’ i gael help ac i sgwrsio am bensiynau

Home
English
  1. Hafan
  2. Cartrefi
  3. Morgeisi a phrynu cartref
Cartrefi Morgeisi a phrynu cartref

Canllaw prynwr cartref am y tro cyntaf

Mae prynu eich cartref cyntaf yn gyffrous, ond gall fod yn ddryslyd gyda llawer o eiriau newydd yn cael eu taflu atoch chi. Dyma ganllaw syml i'ch helpu i ddeall y jargon a'r hyn y mae angen i chi ei wybod.

Beth sydd yn y canllaw hwn

  • Beth yw prynwr tro cyntaf?
  • Beth yw morgais?
  • Pa flaendal sydd ei angen arnaf fel prynwr tro cyntaf?
  • Gwiriwch y gallwch fforddio eich ad-daliadau misol
  • Sut i gael morgais fel prynwr tro cyntaf
  • Beth yw'r gwahaniaeth rhwng rhydd-ddaliad a lesddaliad?
  • A yw prynwyr tro cyntaf yn talu Treth Stamp neu Dreth Tir?
  • Prynu cynlluniau a chymorth i brynwyr tro cyntaf

Beth yw prynwr tro cyntaf?

Prynwr tro cyntaf yw rhywun sydd:

  • yn prynu eu cartref cyntaf, ac
  • byth wedi berchen ar eiddo preswyl yn y Deyrnas Unedig nac mewn unrhyw wlad arall.

Er ei fod yn cael ei alw'n 'brynwr' tro cyntaf, mae'n golygu 'perchennog tŷ’ tro cyntaf.

Os ydych wedi etifeddu neu wedi cael cartref, efallai na chewch eich ystyried yn brynwr tro cyntaf ac efallai y byddwch yn colli allan ar gynlluniau a budd-daliadau prynu cartref arbennig.

Efallai y bydd rhai benthycwyr yn eich ystyried am eu cynhyrchion prynwr tro cyntaf os yw wedi bod ychydig flynyddoedd ers i chi fod yn berchen ar eiddo. Ond mae'n annhebygol y byddwch yn gymwys ar gyfer cynlluniau'r llywodraeth ar gyfer prynwyr tro cyntaf. Dylech bob amser wirio gyda darparwyr a chynlluniau unigol i weld a ydych yn gymwys.

Darganfyddwch fwy am brynu cartref yn ein canllawiau cam wrth gam:

  • Prynu tŷ neu fflat yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
  • Prynu eiddo yn yr Alban.
Nol i’r brig

Beth yw morgais?

Mae morgais yn fenthyciad i brynu cartref neu dir.

Er enghraifft, os oes gennych gynilion o £12,500 i'w roi tuag at brynu eiddo, ond mae'r cartref rydych chi ei eisiau yn costio £250,000, gallwch gael benthyciad (morgais) i dalu'r £237,500 sy'n weddill. Daw'r benthyciad hwn gan fenthyciwr fel banc neu gymdeithas adeiladu.

Mae dau fath o forgeisi - ad-dalu a llog yn unig. Byddwch yn gwneud ad-daliadau misol pa bynnag fath rydych chi'n ei ddewis.

Byddwch yn ymwybodol bod eich cartref newydd yn cael ei ddefnyddio fel 'sicrwydd’ yn erbyn y morgais. Gall eich benthyciwr fynd â'ch cartref yn ôl (a elwir yn adfeddiannu) os nad ydych yn cadw i fyny ag ad-daliadau, ond fel arfer dim ond fel dewis olaf y mae hyn.

Beth yw tymor morgais?

Tymor morgais (neu hyd morgais) yw'r amser sydd gennych i ad-dalu'ch benthyciad a'ch llog. Gall morgeisi bara rhwng 2 a 40 mlynedd.

Po hiraf sydd gennych i ad-dalu'r benthyciad, yr isaf yw eich taliadau misol. Ond efallai y byddwch yn talu mwy mewn llog dros amser.

Mathau o forgais

O ran ad-dalu'ch morgais, mae dau fath gwahanol:

  • Ad-daliad – lle byddwch yn gwneud taliadau misol i glirio'r morgais a'r llog.
  • Llog yn unig – lle mae'r ad-daliadau'n talu'r llog a'ch bod yn ad-dalu'r benthyciad fel cyfandaliad ar ddiwedd y tymor.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Esbonio morgeisi llog yn unig ac ad-dalu.

Cyfraddau llog

Y gyfradd llog ar eich morgais yw'r hyn y mae eich benthyciwr yn ei godi arnoch am fenthyg arian, ac mae hyn yn cael ei ychwanegu at y swm rydych yn ei fenthyg.

Gallwch ddewis morgais gyda chyfradd llog sy'n aros yr un fath bob mis (cyfradd sefydlog) neu un sy'n newid gyda chyfradd sylfaenol Banc Lloegr (cyfradd amrywiol neu dracio).

Gall cyfradd sefydlog roi tawelwch meddwl i chi, gan eich bod yn gwybod yn union beth y byddwch yn ei dalu bob mis, ond ni fyddwch yn elwa o unrhyw ostyngiad mewn cyfraddau llog nes i chi symud ymlaen i fargen newydd.

Gall cyfradd amrywiol neu dracio olygu bod eich ad-daliadau'n gostwng os bydd cyfraddau llog yn gostwng a byddant yn amrywio o fis i fis.

Darganfyddwch y manteision a'r anfanteision yn ein canllaw Deall morgeisi a chyfraddau llog.

Beth yw LTV (Benthyciad i Werth)?

Wrth siarad am forgeisi, efallai y byddwch yn clywed pobl yn sôn am gymhareb 'Benthyciad i Werth' neu LTV.

Yn syml, dyma'r swm rydych yn ei fenthyg i brynu'ch cartref (benthyciad morgais) o'i gymharu â gwerth yr eiddo.

Dyma enghraifft ar gyfer cartref gwerth £250,000:

  • mae eich blaendal yn £25,000 (10%)
  • rydych yn cael morgais am £225,000 (90%)
  • eich LTV yw 90%.

Mae hyn oherwydd bod swm y morgais y mae angen i chi ei fenthyg (£225,000) yn 90% o werth y cartref (£250,000).

Po isaf yw'r LTV, yr isaf y mae eich cyfradd llog yn debygol o fod. Mae hyn oherwydd bod y benthyciwr yn cymryd llai o risg gyda benthyciad llai.

Mae'r cyfraddau llog rhataf fel arfer ar gael gyda blaendal o 40%, sef 60% LTV.

Nol i’r brig

Pa flaendal sydd ei angen arnaf fel prynwr tro cyntaf?

Y blaendal yw'r arian rydych chi'n ei roi tuag at brynu tŷ. Fel prynwr tro cyntaf, bydd hyn fel arfer yn dod o'ch cynilion.

Dylai eich blaendal fod o leiaf 5% neu 10% o bris y cartref yr hoffech ei brynu.

Po fwyaf yw eich blaendal, y lleiaf y gallai fod angen i chi fenthyca.

Gall blaendaliadau uwch hefyd roi mynediad i ystod ehangach o fargeinion morgais neu gyfraddau llog is i arbed arian i chi yn y tymor hir.

Archwiliwch ffyrdd o arbed arian ar gyfer blaendal morgais.

Nol i’r brig

Gwiriwch y gallwch fforddio eich ad-daliadau misol

Y peth pwysicaf i'w ystyried fel prynwr tro cyntaf yw a allwch fforddio cymryd y cam hwn.

Mae'n syniad da llunio cyllideb cyn i chi ddechrau chwilio am eiddo. Meddyliwch faint allwch chi fforddio ei dalu bob mis, gan gofio y bydd yn rhaid i chi dalu costau bob dydd fel nwy, trydan a bwyd.

Gall ein teclynnau am ddim helpu.

  • Gweler beth allech chi ei dalu bob mis gyda'n Cyfrifiannell fforddiadwyedd morgais.
  • Gwiriwch eich cyllid gan ddefnyddio ein Cynlluniwr cyllideb.

Cyllidebu ar gyfer costau eraill prynu cartref

Ar wahân i'ch taliadau morgais misol, mae costau eraill wrth brynu cartref. Gallai'r rhain gynnwys:

  • costau'r arolwg
  • ffioedd cyfreithiwr neu drawsgludwr
  • ffioedd morgais
  • yswiriant a threth.

Gwiriwch beth allech chi ei dalu yn ein canllaw Ffioedd a chostau morgais wrth brynu neu werthu cartref.  

Nol i’r brig

Sut i gael morgais fel prynwr tro cyntaf

Gall gwneud cais am forgais deimlo'n hir ac yn ddryslyd, gyda llawer o ffurflenni i'w llenwi.

Gallwch wneud cais am forgais naill ai:

  • yn uniongyrchol o fanc neu gymdeithas adeiladu, neu
  • gan ddefnyddio cynghorydd morgais rheoledig neu frocer morgeisi.

Mae cynghorwyr yn gwybod llawer am y farchnad forgeisi a gallant eich helpu i ddod o hyd i'r morgais sy'n gweddu orau i'ch anghenion.

Mae hyn yn arbennig o ddefnyddiol os:

  • dim ond blaendal bach sydd gennych
  • rydych yn hunangyflogedig
  • mae amgylchiadau eraill, fel bod angen morgais arnoch ar gyfer cynllun rhan-berchnogaeth.

Mae angen i chi ddangos prawf o'ch incwm, dyledion a gwariant. Os ydych yn hunangyflogedig, mae angen ffurflenni treth a chyfrifon busnes arnoch am y ddwy neu dair blynedd diwethaf.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i wneud cais am forgais. 

Defnyddio gwefannau cymharu morgeisi

Mae gwefannau cymharu yn fan cychwyn da i weld beth sydd ar gael, cyfraddau llog a ffioedd.

  • MoneySavingExpertOpens in a new window

  • MoneySupermarketOpens in a new window

  • MoneyfactsOpens in a new window

Nol i’r brig

Beth yw'r gwahaniaeth rhwng rhydd-ddaliad a lesddaliad?

Pan fyddwch yn prynu cartref, mae'r eiddo naill ai'n 'rhydd-ddaliad' neu'n 'lesddaliad'.

Os ydych chi'n prynu eiddo rhydd-ddaliad, chi sy'n berchen ar y tŷ a'r tir y mae arno.

Os ydych yn prynu lesddaliad, chi sy'n berchen ar y cartref ond nid y tir. Mae hyn yn golygu bod gennych berchnogaeth am nifer penodol o flynyddoedd.

Gydag eiddo lesddaliad, mae'n rhaid i chi dalu rhent i'r tirfeddiannwr, a elwir yn rhydd-ddeiliad. Fel arfer mae taliadau gwasanaeth hefyd, felly mae'n gost ychwanegol i'w gyllidebu.

Os ydych yn prynu fflat neu ran-berchnogaeth, mae'n debygol y byddwch yn prynu lesddaliad neu gyfran o'r rhydd-ddaliad.

Po hiraf yw'r les, y gorau i'r prynwr a'r gwerthwr. Mae unrhyw beth o dan 90 mlynedd yn cael ei ystyried yn fyr. Mae 80 mlynedd yn allweddol i'w gofio. Os yw'r les yn mynd o dan 80 mlynedd ar ôl i chi brynu'r eiddo, gall fod yn anodd gwerthu, ailforgeisio, neu ymestyn y brydles.

Dylech wirio cyn gwneud cynnig gan na fydd y rhan fwyaf o fenthycwyr yn ystyried morgais os yw'r les yn llai na 70 mlynedd.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cymhareb lesddaliad o gymharu â rhydd-ddaliad: beth yw’r gwahaniaeth?

Nol i’r brig

A yw prynwyr tro cyntaf yn talu Treth Stamp neu Dreth Tir?

Mae hyn yn dibynnu ar ble rydych chi yn y DU a gwerth eich cartref newydd.

Mae prynwyr tro cyntaf fel arfer yn cael bargen arbennig o'r enw 'rhyddhad prynwyr tro cyntaf' lle byddwch yn talu naill ai sero neu dreth cyfradd is ar eich pryniant tŷ.

Lloegr a Gogledd Iwerddon

Nid yw prynwyr tro cyntaf yn Lloegr a Gogledd Iwerddon yn talu Treth Stamp (SDLT) ar gartrefi hyd at £300,000.

Ar gyfer eiddo rhwng £300,001 a £500,000, byddwch yn talu cyfradd is o 5%.

Nid yw’r rhyddhad prynwyr tro cyntaf ar gael ar gartrefi sy’n werth dros £500,000.

Gweler pa SDLT y gallech ei dalu gyda'n Cyfrifiannell Treth Stamp.

Yr Alban

Yn yr Alban, nid yw prynwyr tro cyntaf yn talu Treth Trafodiadau Tir ac Adeiladau (LTT) ar gartrefi hyd at £175,000.  

Gweler pa LTT y gallech ei dalu gyda'n Cyfrifiannell Treth Trafodiadau Tir ac Adeiladau. 

Cymru

Mae prynwyr tro cyntaf yng Nghymru yn talu'r un dreth â phrynwyr eraill. Fodd bynnag, nid oes Treth Trafodiadau Tir (LTT) ar eiddo sy'n costio hyd at £225,000.

Os oes angen i chi gyfrifo'r LTT ar gyfer eich cartref, defnyddiwch ein Cyfrifiannell Treth Trafodiadau Tir. 

Nol i’r brig

Prynu cynlluniau a chymorth i brynwyr tro cyntaf

Mae amrywiaeth o gynlluniau ar gael i helpu prynwyr tro cyntaf i fynd ar yr ysgol dai, yn enwedig os mai dim ond blaendal bach sydd gennych.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cynlluniau’r llywodraeth ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf a pherchnogion tai cyfredol.

Mae'n syniad da siarad ag ymgynghorydd morgais annibynnol   am yr opsiynau eraill sydd ar gael, gan gynnwys morgeisi prynwyr tro cyntaf arbenigol a chynlluniau prynu adeiladau newydd. 

Nol i’r brig
Diolch am eich adborth.
Rydym bob amser yn ceisio gwella ein gwefan a gwasanaethau, ac mae eich adborth yn ein helpu i ddeall sut rydym yn gwneud.
Rhannu erthygl
E-bost Facebook X
Rhannu hwn gyda
WhatsApp LinkedIn
Copio’r ddolen yma
Anfon e-bost
Copio’r ddolen yma
Morgeisi a phrynu cartref

Prynu a gwerthu eiddo

  • Prynu tŷ neu fflat yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
  • Prynu eiddo yn yr Alban - llinell amser arian
  • Prynu cartref - pa forgais alla i ei fforddio?
  • Canllaw prynwr cartref am y tro cyntaf
  • Gwerthu tŷ neu fflat yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
  • Ffioedd a chostau morgais wrth brynu neu werthu cartref
  • Rhydd-ddaliad neu lesddaliad: Beth yw’r gwahaniaeth?
  • Cynlluniau’r llywodraeth ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf a pherchnogion tai cyfredol
  • Esbonio’r cynllun Cymorth i Brynu
  • Beth yw'r cynlluniau Hawl i Brynu a Hawl i Gaffael?
  • Beth yw Morgeisi Partneriaeth a rhannu ecwiti?
  • Treth Stamp - popeth sydd angen i chi ei wybod
  • Esbonio Treth Trafodiadau Tir yng Nghymru
  • Treth Trafodiadau Tir ac Adeiladau – esbonio Treth Stamp yr Alban
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan

Prynu a gwerthu eiddo

  • Prynu tŷ neu fflat yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
  • Prynu eiddo yn yr Alban - llinell amser arian
  • Prynu cartref - pa forgais alla i ei fforddio?
  • Canllaw prynwr cartref am y tro cyntaf
  • Gwerthu tŷ neu fflat yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
  • Ffioedd a chostau morgais wrth brynu neu werthu cartref
  • Rhydd-ddaliad neu lesddaliad: Beth yw’r gwahaniaeth?
  • Cynlluniau’r llywodraeth ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf a pherchnogion tai cyfredol
  • Esbonio’r cynllun Cymorth i Brynu
  • Beth yw'r cynlluniau Hawl i Brynu a Hawl i Gaffael?
  • Beth yw Morgeisi Partneriaeth a rhannu ecwiti?
  • Treth Stamp - popeth sydd angen i chi ei wybod
  • Esbonio Treth Trafodiadau Tir yng Nghymru
  • Treth Trafodiadau Tir ac Adeiladau – esbonio Treth Stamp yr Alban
Logo Gwasanaeth Arian a Phensiynau
Llywodraeth EF
Trustpilot
Plain Numbers Working Together logo
  • Amdanom ni
  • Cael help a chyngor
  • Cysylltu â ni
  • Partneriaethau
  • Offer a chyfrifianellau
  • Rhoi adborth
  • Cynllun Iaith Gymraeg
  • Blog

Dilynwch ni:

© 2026 Money and Pensions Service, Borough Hall, Cauldwell Street, Bedford, MK42 9AB. Cedwir pob hawl.

  • Telerau ac amodau
  • Hysbysiad preifatrwydd
  • Datganiad hygyrchedd
  • Map safle
  • Sut rydym yn defnyddio cwcis
  • Dewisiadau cwcis Dewisiadau cwcis
Opsiynau cyswllt Cau

Cysylltwch â ni

Dechrau gwesgwrs

Dydd Llun i ddydd Gwener: 9am i 5pm

Dydd Sadwrn, dydd Sul, gwyliau banc: ar gau

Byddwn yn gofyn rhai cwestiynau, ac yna’n eich cysylltu ag arbenigwr.

Siaradwch â ni dros y ffôn

Dydd Llun i ddydd Gwener: 9am i 5pm
Dydd Sadwrn, dydd Sul, gwyliau banc: ar gau

Mae galwadau yn y DU am ddim ac efallai y cânt eu recordio er mwyn gwella ein gwasanaeth.

Anfonwch e-bost gan ddefnyddio ein ffurflen ar-lein

Ymateb mewn 3 diwrnod gwaith

Os bydd gwell gennych ysgrifennu atom, llenwch ein ffurflen ar-lein.

Atebwch ychydig o gwestiynau ac yna bydd gennych le i ysgrifennu gymaint o fanylion a hoffech.

Sgwrsiwch gyda ni’n fyw gan ddefnyddio WhatsApp

Lawrlwythwch yr ap: WhatsApp

Byddwn yn gofyn rhai cwestiynau, ac yna’n eich cysylltu ag arbenigwr.

Byddwn yn ymateb rhwng dydd Llun i dydd Gwener, 9am i 5pm (heblaw am wyliau banc).

Opsiynau hygyrchedd

  • Relay UK

    Relay UK logo

    Defnyddiwch y gwasanaeth cyfrinachol i deipio negeseuon atom gan ddefnyddio ffôn testun neu ap.

    Ewch i Relay UK
  • BSL

    British Sign Language logo

    Gwell gennych ddefnyddio Iaith Arwyddion Prydain? Defnyddiwch y gwasanaeth am ddim hon i gyrchu dehonglydd BSL – dewiswch bwnc o’r rhestr ‘department’.

    Cysylltu â InterpretersLive!Yn agor mewn ffenestr newydd

  • Cyfieithydd

    Interpreter logo

    Os nad Saesneg neu Gymraeg yw eich iaith gyntaf, gallwn ddod o hyd i gyfieithydd i helpu.

    Ffoniwch 0800 756 1012