Cynlluniau’r llywodraeth ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf a pherchnogion tai cyfredol

Gallwch ddefnyddio LISA i brynu'ch cartref cyntaf (ar gyfer eiddo sy'n costio £450,000 neu'n llai) neu gynilo ar gyfer diwedd oes. Mae rhaid i chi fod rhwng 18 a 39 oed i agor LISA.

Gallwch roi hyd at £4,000 i mewn bob blwyddyn, nes eich bod yn 50 oed. Mae rhaid i chi wneud eich taliad cyntaf yn eich ISA cyn eich bod yn 40. Bydd y llywodraeth yn ychwanegu bonws o 25% at eich cynilion, hyd at uchafswm o £ 1,000 y flwyddyn.

Os ydych yn prynu â phrynwr tro cyntaf arall sydd hefyd â LISA, gallwch chi'ch dau ddefnyddio'ch LISA tuag at yr un eiddo.

Byddwch yn ymwybodol bod cosb am dynnu arian allan o LISA os nad ydych yn ei roi tuag at flaendal neu'n tynnu'n ôl ar ôl 60 oed.

O fis Ebrill 2029, ni fyddwch yn gallu agor ISA Gydol Oes mwyach, ond byddwch chi'n gallu agor ISA prynwr tro Cyntaf yn lle hynny.

Tan hynny, gallwch barhau i agor ISA Gydol Oes i gynilo ar gyfer eich cartref cyntaf.

Os oes gennych ISA Gydol Oes eisoes, peidiwch â phoeni, gallwch ei ddefnyddio o hyd tuag at brynu cartref cyntaf cymwys ar ôl Ebrill 2029.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw ISAs Gydol Oes

Bwriedir lawnsio ISA Prynwr Tro Cyntaf (FTB) newydd ar 6 Ebrill 2029. Mae wedi'i gynllunio i'ch helpu i gynilo ar gyfer eich cartref cyntaf. Mae'n disodli'r ISA Gydol Oes ar gyfer cynilwyr newydd.

Byddwch yn gallu cynilo hyd at £4,000 bob blwyddyn dreth. Byddwch hefyd yn cael bonws o 25% ar eich cynilion, hyd at uchafswm o £20,000, sy'n cael ei dalu ar eich balans llawn pan fyddwch yn cyfnewid contractau

Mae'r manylion yn dal i gael eu cadarnhau, ond cynigir:

• gallwch agor cyfrif o 18 oed, heb derfyn oedran uchaf

• gallwch ei ddefnyddio i brynu cartref yn y DU y byddwch chi'n byw ynddo, sy'n werth hyd at £450,000

• rhaid i'r ISA fod ar agor am o leiaf flwyddyn cyn y gallwch ddefnyddio'r bonws

• gall cyplau fod â chyfrif yr un a defnyddio'r ddau wrth brynu eiddo

• gallwch gymryd arian parod allan o'ch cyfrif heb gosb.

Byddwn yn diweddaru'r canllaw hwn wrth i'r manylion gael eu cadarnhau.

Os gwnaethoch agor ISA Cymorth i Brynu cyn diwedd mis Tachwedd 2019, gallwch barhau i'w ddefnyddio ar gyfer blaendal os ydych yn prynu cyn mis Rhagfyr 2030. Fel yr ISA Gydol Oes, mae'r cyfrif hwn yn caniatáu i chi gael bonws o 25% ar eich cynilion.

Ond rydych wedi’ch cyfyngu i arbed £200 y mis, yn lle’r £4,000 y flwyddyn y gallwch arbed gyda ISA gydol-oes.

Os oes gennych ISA Cymorth i Brynu ac nad ydych chi'n barod i brynu cartref eto, efallai y byddwch chi'n gallu trosglwyddo'ch cynilion i ISA Prynwr Tro Cyntaf pan fydd yn lansio ym mis Ebrill 2029.

Nid yw hyn wedi'i gadarnhau eto, ond bydd yn golygu bod angen i chi drosglwyddo'ch cynilion rhwng Ebrill 2029 a Rhagfyr 2030, pan fydd y cynllun ISA Cymorth i Brynu yn dod i ben ac ni allwch ei ddefnyddio mwyach i helpu i brynu eiddo.

Darllenwch fwy yn ein canllaw ISAs Cymorth i Brynu

Bydd prynwyr tro cyntaf yn gallu cael mynediad yn fuan at gynllun benthyciadau ecwiti newydd, o'r enw Your First Home.

Gyda benthyciad ecwiti, bydd y llywodraeth yn benthyca 20% o bris yr eiddo i chi i'ch helpu i brynu eiddo.

Mae'r benthyciad yn ddi-log am y pum mlynedd gyntaf. Fel arfer byddwch yn ei ad-dalu pan fyddwch chi'n gwerthu eich cartref, ond efallai y byddwch chi'n gallu ad-dalu rhywfaint neu'r cyfan o'r hyn sy'n ddyledus gennych o'r blaen.

I fod yn gymwys, mae angen i chi:

• fod yn brynwr tro cyntaf

• prynu cartref newydd ei adeiladu yn Lloegr, o fewn y cap pris lleol perthnasol

• defnyddio'r eiddo fel eich prif gartref

• bod cyfanswm incwm blynyddol y cartref yn £110,000 neu lai y tu allan i Lundain, neu £140,000 neu lai o fewn Llundain

• gallu cael morgais gan fenthyciwr sy'n cymryd rhan.

Bydd rheolau cymhwysedd llawn yn cael eu cyhoeddi cyn i geisiadau agor ym mis Chwefror 2027. Darganfyddwch fwy o fanylion am Your First HomeYn agor mewn ffenestr newydd on GOV.UK.

Yn Lloegr, gall y Cynllun First Homes eich helpu i brynu eiddo am rhwng 30% a 50% yn llai na'i werth ar y farchnad.

Mae hyn yn wahanol i'r Cynllun Your First Home a gyhoeddwyd yn ddiweddar yng Nghyllideb yr Hydref.

I ddefnyddio'r Cynllun First Homes, rhaid i chi fod yn prynu eiddo sydd:

• yn costio dim mwy na £250,000 (£420,000 yn Llundain)

• yn gartref newydd a brynwyd yn uniongyrchol gan ddatblygwr, neu

• yn cael ei werthu trwy asiant tai ar ôl cael ei brynu trwy'r cynllun yn flaenorol.

Ni fyddwch chi'n talu rhent a byddwch yn berchen ar 100% o'ch cartref. Gallwch addurno neu wella eich eiddo, ond os ydych chi am osod neu werthu eich eiddo, bydd angen i chi ddilyn rheolau'r cynllun.

I wneud cais, rhaid i chi ac unrhyw un rydych chi'n prynu gyda nhw:

• fod yn brynwr tro cyntaf

• bod yn 18 oed neu'n hŷn

• gallu cael morgais am o leiaf hanner y pris eiddo gostyngol

• fod ag incwm blynyddol cyfunol o ddim mwy na £80,000 (£90,000 yn Llundain) cyn treth.

Gall cymhwysedd amrywio a gallai cynghorau lleol roi blaenoriaeth i weithwyr allweddol, pobl ar incwm is. Gallant hefyd osod rheolau ychwanegol ynghylch pwy all wneud cais neu ostwng uchafswm pris yr eiddo y gallwch ei brynu.

I ddarganfod mwy am y Cynllun First HomesYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK neu dewch o hyd i'ch cyngor lleolYn agor mewn ffenestr newydd am fanylion.

Os ydych chi'n brynwr tro cyntaf yn yr Alban, gallai'r Gronfa First Homes eich helpu i gael eich cartref cyntaf.

Trwy'r cynllun hwn gan Lywodraeth yr Alban, gallwch gael hyd at £10,000 tuag at gost eiddo gwerth hyd at £300,000.

Yn gyfnewid, mae'r cynllun yn cymryd cyfran o'ch eiddo. Nid ydych yn talu llog na thaliadau misol ar y swm hwn.

Dim ond pan fyddwch chi'n gwerthu eich cartref y byddwch yn ad-dalu'r gyfran, yn seiliedig ar werth cyfredol eich eiddo, neu gallwch hefyd brynu cyfran y cynllun yn gynt os ydych chi eisiau.

I fod yn gymwys, mae'n rhaid i chi:

• fod yn brynwr tro cyntaf

• bod yn cymryd morgais ad-dalu cyfalaf am o leiaf 25% o'r pris prynu neu'r prisiad eiddo, pa bynnag un sy'n is

• bod yn prynu'r eiddo fel eich prif gartref a'ch unig gartref yn yr Alban.

Darganfyddwch fwy am y Gronfa First HomesYn agor mewn ffenestr newydd ar gov.scot.

Weithiau gelwir y cynllun hwn yn Rhyddid i brynu, ac mae'r llywodraeth yn rhoi gwarant i fenthycwyr ar forgeisi lle mae gan y prynwr flaendal mor fach â 5%.

Mae hyn yn golygu y gall benthycwyr gynnig morgeisi sy'n cwmpasu 90% i 95% o werth y cartref, gyda llai o risg  iddynt os yw'r prynwr yn methu ad-dalu.

Nid oes angen i chi wneud cais i'r cynllun yn uniongyrchol – mae'n helpu yn y cefndir felly dylech weld mwy o forgeisi 95% ar gael pan fyddwch chi'n chwilio.

Mae'r cynllun yn berthnasol i:

• brynwyr tro cyntaf a symudwyr cartref sy'n prynu eu prif gartref, sy’n cymryd

• morgeisi ad-dalu cyfalaf gyda chymhareb LTV o rhwng 90% a 95%.

Nid yw ar gael ar:

• eiddo rhanberchenogaeth

• ail gartrefi neu gartrefi ychwanegol

• eiddo masnachol neu brynu i'w gosod

• benthyciadau morgais llog yn unig, gwrthbwyso neu warantwr.

Os yw'ch blaendal yn fach, gall eich cyfradd llog fod yn uwch, felly mae'n debygol y byddwch chi'n talu mwy dros amser. Am awgrymiadau ar sut i wneud y mwyaf o'ch blaendal, darllenwch ein canllaw Cynilo arian ar gyfer blaendal morgais.

Darganfyddwch fwy am Gynllun Gwarant Morgeisi 2025Yn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

Cymorth i Brynu - Mae Cymru yn darparu benthyciad ecwiti a rennir i brynwyr cartrefi newydd. Mae'r cynllun yn cefnogi prynu cartrefi hyd at £300,000 (tan mis Mawrth 2027) a brynwyd drwy adeiladwr cofrestredig Cymorth i Brynu – Cymru.

Gyda Chymorth i Brynu – Cymru:

• mae rhaid i chi ddarparu blaendal o 5%
• mae'r cynllun yn darparu benthyciad ecwiti a rennir o hyd at 20% o'r pris prynu
• mae rhaid i chi gymryd morgais ad-dalu i dalu'r swm sy'n weddill.

Darganfyddwch fwy am Gymorth i BrynuYn agor mewn ffenestr newydd ar gov.wales.

Mae Prynu Cartref – Cymru yn cefnogi cartrefi trwy ddarparu benthyciad ecwiti i helpu i brynu eiddo sy'n bodoli eisoes.

Mae'r cynllun yn helpu pobl na allent fforddio prynu eiddo fel arall.

Nid yw Prynu Cartref ar gael ym mhob ardal. A lle mae ar gael, bydd y cynllun yn destun i feini prawf cymhwysedd preswyl a chyflogaeth lleol.

Darganfyddwch fwy am gynllun Prynu CartrefYn agor mewn ffenestr newydd ar gov.wales.

Mae’r mathau hyn o gynlluniau yn rhoi’r cyfle i rentwyr mewn tai cymdeithasol prynu eu cartref ar ostyngiad.

Os ydych yn rhentu gan gyngor lleol neu gymdeithasau tai penodol, efallai gallwch brynu eich cartref gyda gostyngiad trwy’r cynllun Hawl i Brynu.

Gall yr ostyngiad fod rhwng £16,000 a £38,000, yn dibynnu ar ble rydych yn byw – cysylltwch â’ch landlord neu ewch i GOV.UK i weld pa ostyngiad gallwch chi ei gaelYn agor mewn ffenestr newydd

Os nad ydych yn gymwys ar gyfer Hawl i Brynu, efallai byddwch yn gallu cael gostyngiad o dan y cynllun Hawl i Gaffael ar wahân.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth yw’e cynlluniau Hawl i Brynu a Hawl i Gaffael?.

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon ac wedi bod yn denant ‘Housing Executive’ am bum mlynedd neu fwy, efallai y gallech brynu’r eiddo ar ddisgownt. Mae swm y disgownt a gewch yn cynyddu yn dibynnu ar ba mor hir rydych wedi byw yn yr eiddo.

Y gostyngiad uchaf sydd ar gael i denantiaid y Weithrediaeth Dai neu gymdeithas dai sy'n gwneud cais i brynu eu cartref yw £24,000. Eich gostyngiad fydd 20% os ydych wedi byw yn yr eiddo am bum mlynedd. Cewch ddisgownt ychwanegol o 2% am bob blwyddyn ychwanegol, hyd at ostyngiad uchaf o 60% o'r prisiad neu £24,000.

Darganfyddwch fwy am brynu eich cartref yn Ngogledd IwerddonYn agor mewn ffenestr newydd

Cyd-berchnogaeth yw ble y byddwch yn prynu cyfran o gartref gan y landlord, sydd fel arfer yn gyngor neu’n gymdeithas dai, a thalu rhent ar y gyfran sy’n weddill.

Mae angen morgais arnoch i dalu am eich rhan, a all fod rhwng chwarter a thri chwarter o werth llawn y cartref.

Yna rydych yn talu rhent llai ar y rhan nad ydych yn berchen arni.

Yn ddiweddarach gallwch ddewis i brynu rhan fwy o’r eiddo hyd at 100% o’i werth.

I ddarganfod mwy am sut mae Cyd-berchnogaeth yn gweithio yn Lloegr, ewch i Gynlluniau perchnogaeth tai fforddiadwy ar GOV.UK

Mae’r cynllun hwn ar gael ar gyfer cartrefi newydd eu hadeiladu a rhai hŷn.

Rydych yn prynu rhwng 50% a 90% o’r eiddo (a elwir yn ‘cyfran dechrau’). Gallwch gynyddu eich cyfran mewn camau 5% unrhyw bryd (a elwir yn ‘staircasing’).

Rydych yn talu rhent ar y gyfran nad ydych yn berchen arni.

Darganfyddwch fwy am cydberchnogaeth yng Ngogledd IwerddonYn agor mewn ffenestr newydd

Mae gan yr Alban ddau gynllun rhannu ecwiti - Rhannu Ecwiti Cyflenwad Newydd a Rhannu Ecwiti Marchnad Agored.

Er bod y cynlluniau hyn yn bennaf ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf ar incwm isel, gallant hefyd helpu eraill sydd angen symud. Gall hyn gynnwys pobl anabl neu rai sydd ag anghenion penodol yn dilyn newid sylweddol yn eu sefyllfa gartref.

Darganfyddwch fwy:

 Gynllun Cyflenwad Newydd Rhannu EcwitiYn agor mewn ffenestr newydd

Chynllun Rhannu Ecwiti ar y Farchnad AgoredYn agor mewn ffenestr newydd

Mae Cymru'n darparu cefnogaeth i'r rheini sydd am brynu cartref ond ni allant fforddio prynu 100% o'r cartref am werth llawn y farchnad.

I fod yn gymwys ar gyfer y cynllun Cyd-berchnogaeth - Cymru, mae rhaid i chi fod yn brynwr tro cyntaf yn prynu cyfran mewn cartref sy'n gymwys ar gyfer y cynllun gan landlord sy'n cymryd rhan ac sydd ag incwm cartref cyfun o £60,000 neu lai bob blwyddyn.

Darganfyddwch fwy ar gymhwysedd i rannu perchnogaethYn agor mewn ffenestr newydd ar gov.wales.

Gall Perchnogaeth Cartref i Bobl  sydd ag Anableddau hirdymor (HOLD) eich helpu i brynu unrhyw gartref sydd ar werth ar sail Cyd-berchnogaeth os oes gennych anabledd hirdymor.

Gallwch ond ymgeisio am HOLD os nad yw’r eiddo sydd ar gael drwy gynlluniau perchnogaeth cartref eraill yn bodloni’ch anghenion, er enghraifft, mae angen eiddo llawr gwaelod arnoch.

Dim ond personél milwrol sy'n cael blaenoriaeth dros grwpiau eraill. Bydd y cynllun yn berthnasol ledled Lloegr yn unig. Fodd bynnag, gall fod gan gynghorau sydd â'u rhaglenni adeiladu cartref perchnogaeth ar y cyd eu hunain rai grwpiau â blaenoriaeth, yn seiliedig ar anghenion tai lleol.Darganfyddwch fwy am Gynlluniau perchnogaeth tai fforddiadwyYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

Os ydych yn 55 oed neu drosodd, gallwch gael cymorth gan gynllun perchnogaeth cartref arall o’r enw Cyd-berchnogaeth Pobl Hŷn.

Mae’r cynllun yn debyg iawn i gynllun Cyd-berchnogaeth arferol ond cewch brynu hyd at 75% o’ch cartref yn unig. Unwaith byddwch yn berchen ar 75%, ni fydd raid i chi dalu rhent ar y gweddill.

Darganfyddwch fwy am gartrefi rhanberchnogaeth ar GOV.UK.

• Deall Faint gallwch fforddio ei fenthyca a beth y mae darparwyr benthyciadau’n ei asesu.
• Defnyddiwch ein Cyfrifiannell fforddiadwyedd morgais i amcangyfrif faint y gallwch ei fenthyg.
• Defnyddiwch ein Cyfrifiannell ad-dalu morgais i amcangyfrif y swm llog ac ad-daliadau misol.