Beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw

O fewn pum diwrnod o’r farwolaeth os ydych chi yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon, neu o fewn wyth diwrnod os ydych chi yn yr Alban.

Cyn y gallwch gofrestru'r farwolaeth, bydd angen i feddyg gwblhau tystysgrif feddygol sy'n egluro achos y farwolaeth. Mae hyn yn rhad ac am ddim.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd angen cyfeirio'r farwolaeth at grwner (neu procurator fiscal yn yr Alban), a allai gofyn am archwiliad post mortem. Os bydd hyn yn digwydd, gallwch fynegi unrhyw gredoau crefyddol neu wrthwynebiadau personol sydd gennych.

Unwaith y bydd gennych y dystysgrif feddygol, gallwch gofrestru'r farwolaeth.

Mae cofrestru marwolaeth am ddim.

Bydd angen i chi dalu am gopïau o'r dystysgrif marwolaeth. Mae'n werth cael sawl copi ar yr adeg hon, gan ei fod yn rhatach na archebu rhagor yn ddiweddarach, a bydd eu hangen arnoch i ddelio â sefydliadau gwahanol.

Bydd angen i chi ddarparu manylion am y person a fu farw, gan gynnwys ei enw llawn, dyddiad a lleoliad ei eni, ei gyfeiriad olaf a'i alwedigaeth.

Dewch ag unrhyw ddogfennau sydd gennych, megis ei dystysgrif geni, pasbort, trwydded yrru a rhif Yswiriant Gwladol.

Yn yr Alban, mae'n bosibl cofrestru marwolaeth o bell, naill ai dros y ffôn neu drwy apwyntiad fideo gyda chofrestrydd. Bydd y cofrestrydd yn rhoi cyngor ar ba wybodaeth a dogfennau ategol sydd eu hangen, a sut y dylid eu darparu.

Bydd angen i chi hefyd ddangos prawf o'ch hunaniaeth eich hun.

Bydd y cofrestrydd yn rhoi cyfeirnod unigryw i chi. Bydd angen i chi ddefnyddio hwn i hysbysu adrannau'r llywodraeth, y cyngor ac unrhyw gynllun pensiwn yn y sector cyhoeddus.

Byddwch yn cael tystysgrif, a elwir weithiau yn "ffurflen werdd", sy'n caniatáu i angladd neu amlosgiad fynd yn ei flaen. Gallwch roi hon i'r trefnydd angladdau neu'r amlosgfa.

Gwnewch hyn cyn gynted ag y byddwch yn derbyn y dystysgrif marwolaeth.

Yng Nghymru, Lloegr, a'r Alban, gallwch ddefnyddio'r gwasanaeth Dywedwch Wrthym Unwaith i hysbysu sawl adran o'r llywodraethYn agor mewn ffenestr newydd ar yr un pryd, megis:

• CThEF: ar gyfer trethi'r person
• Yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP): i atal ei Bensiwn y Wladwriaeth a'i fudd-daliadau
• DVLA: i ganslo ei drwydded yrru a chofrestriad cerbyd
• Swyddfa Basbort: i ganslo ei basbort
• y cyngor lleol: ar gyfer Treth Gyngor, y gofrestr etholiadol a budd-daliadau tai
• unrhyw gynllun pensiwn yn y sector cyhoeddus neu'r lluoedd arfog.

Mae'n am ddim i'w ddefnyddio, a bydd yn dweud wrthych pwy sydd wedi cael gwybod, a phwy arall y gallai fod angen i chi gysylltu â nhw.

Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, gallwch ddefnyddio'r Bereavement Service yn lle, neu eu ffonio am ddim ar 0800 085 2463.

Gwnewch hyn cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif marwolaeth, neu o fewn mis i'r farwolaeth.

Os oeddech yn rhentu gyda'ch gilydd ac roedd y denantiaeth yn enw'r person a fu farw, cysylltwch â'r landlord i'w throsglwyddo i'ch enw chi.

Bydd angen i chi hefyd ddiweddaru unrhyw filiau neu daliadau i fod yn eich enw chi.

Cysylltwch â phob un o'r canlynol yn uniongyrchol:

• cymdeithasau tai neu swyddfeydd tai cyngor
• darparwyr morgeisi
• cyflogwyr
• darparwyr gwasanaethau cyfleustodau
• cwmnïau yswiriant
• y banc neu'r gymdeithas adeiladu
• cwmnïau cardiau credyd
• darparwyr pensiwn
• unrhyw sefydliadau eraill yr oedd y person a fu farw yn ddyledus iddynt, neu a oedd yn ddyledus iddo ef/hi.

Gallwch hefyd ddefnyddio gwasanaethau am ddim fel Settld Yn agor mewn ffenestr newydd, LifeLedgerYn agor mewn ffenestr newydd, neu’r Death Notification ServiceYn agor mewn ffenestr newydd i hysbysu nifer o gwmnïau ar unwaith.

Os oedd y person yn berchen ar eiddo, cysylltwch â'r cwmni yswiriant cartref cyn gynted â phosibl. Mae gan rai polisïau yswiriant amodau arbennig sy'n berthnasol pan fydd eiddo yn aros yn wag yn dilyn marwolaeth.

Bydd angen copïau swyddogol o'r dystysgrif marwolaeth arnoch, yn ogystal â manylion cyswllt yr ysgutor neu'r gweinyddwr.

Gall ein canllaw, Rheoli eich arian ar ôl colli eich partner, helpu gyda biliau, morgeisi, yswiriant a mwy.

Gwnewch hyn cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif marwolaeth. Anfonwch nhw drwy'r post at:

• Yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA)Yn agor mewn ffenestr newydd
• Y Swyddfa BasbortYn agor mewn ffenestr newydd

Unwaith y bydd y farwolaeth wedi'i chofrestru, gallwch chi (neu, yn yr Alban, y person a benodwyd i wneud trefniadau ar ôl marwolaeth) drefnu'r angladd.

Mae'r rhan fwyaf o bobl yn gwneud hyn drwy gyfarwyddwr angladdau, ond mae hefyd yn bosibl ei drefnu eich hun os yw'n well gennych. Nid oes ffordd gywir na ffordd anghywir o wneud hyn. Mae’n ymwneud â’r hyn sy’n teimlo’n iawn i chi a’ch teulu.

I gael rhagor o wybodaeth am gostau a beth i’w ddisgwyl, gweler ein canllaw Faint mae angladd yn ei gostio?

Efallai y byddwch yn gymwys i gael cymorth ariannol. Gwiriwch a allwch hawlio:

• Taliad Cymorth Profedigaeth a budd-daliadau eraill
• Absenoldeb a Thâl Statudol Rhieni mewn Profedigaeth, os yw eich plentyn wedi marw neu os ydych wedi cael marw-enedigaethYn agor mewn ffenestr newydd
• Lwfans Gwarcheidwad, os ydych yn magu plentyn y mae ei rieni wedi marwYn agor mewn ffenestr newydd

Pan fydd rhywun sy'n agos atoch yn marw, gall eich cyllid personol gael ei effeithio. Gall eich trethi, eich budd-daliadau a'ch pensiwn i gyd newid, yn dibynnu ar eich perthynas â'r person a fu farw.

Gweler GOV.UK am arweiniad ar:

• Rheoli eich trethi, eich pensiynau a'ch budd-daliadau os yw eich partner wedi marwYn agor mewn ffenestr newydd
• Gwirio sut mae budd-daliadau'n cael eu heffeithio os bydd plentyn yn marwYn agor mewn ffenestr newydd

Gall ymdopi â marwolaeth rhywun sy'n agos atoch fod yn gyfnod anodd dros ben, ac mae'n bwysig gwybod bod cymorth ar gael.

Gall eich meddyg teulu, neu grŵp crefyddol neu gymunedol lleol, fod yn gam cyntaf da os ydych yn cael trafferth ymdopi â phrofedigaeth. Gallwch hefyd gael cymorth drwy:

• BereavementUK Yn agor mewn ffenestr newydd
• Counselling Directory Yn agor mewn ffenestr newydd
• Cruse Bereavement Care Yn agor mewn ffenestr newydd (ar gyfer Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon)
• Cruse Bereavement Care ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd

Os ydych chi angen mwy o wybodaeth ar beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw, gall y wefannau hyn helpu:

• Beth i'w wneud ar ôl marwolaethYn agor mewn ffenestr newydd ar Gyngor ar Bopeth
• Beth i'w wneud ar ôl i rywun farwYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK
• Beth i'w wneud pan fydd rhywun yn marwYn agor mewn ffenestr newydd ar MoneySavingExpert
• A ddylech chi brynu cynllun angladdYn agor mewn ffenestr newydd ar Which?

Os ydych wedi profi camesgoriad hwyr, marw-enedigaeth neu farwolaeth newydd-anedig, gall ein canllawiau eich helpu i ddeall y cymorth ariannol sydd ar gael i chi:

• Eich hawliau a budd-daliadau ar ôl marw-enedigaeth
• Deall eich hawliau a’r gefnogaeth ariannol ar ôl camesgoriad
• Eich hawliau a budd-daliadau os bu farw eich babi yn fuan ar ôl geni.

y bydd angen i chi wneud cais am fisa newydd.

Gwiriwch a yw hyn yn berthnasol i chi ar GOV.UK:

• Os oeddech yn y DU fel partner dinesydd Prydeinig neu rywun sydd â hawl amhenodol i arosYn agor mewn ffenestr newydd
• Os oedd eich partner a fu farw wedi gwasanaethu yn Lluoedd Arfog Ei FawrhydiYn agor mewn ffenestr newydd

Ar gyfer unrhyw fath arall o fisa, cysylltwch â UKVIYn agor mewn ffenestr newydd i gael gwybod beth mae’r rheolau yn ei olygu ar gyfer eich sefyllfa.

Er mwyn gweithio allan a oes Treth Etifeddiant i’w thalu, bydd angen i chi amcangyfrif gwerth popeth yr oedd y person yn berchen arno ac a oedd yn ddyledus ganddynt — eu heiddo, arian, meddiannau a dyledion. Gelwir hyn yn ystâd y person.

Gall ein canllawiau ar Dreth Etifeddiant yn y DU a Rheolau’r Dreth Etifeddiant ar roddion eich helpu i ddeall beth sydd ynghlwm â ​​hyn.

Y grant neu’r cadarnhad (a elwir yn aml yn brofiant) yw’r ddogfen gyfreithiol sy’n rhoi’r awdurdod i chi ymdrin ag ystad rhywun.

Efallai na fydd ei angen arnoch bob amser. Mae’n dibynnu ar yr hyn yr oedd y person yn berchen arno a sut yr oedd yn cael ei ddal.

Ewch i GOV.UK i:

• wirio a oes angen i chi wneud cais am brofiantYn agor mewn ffenestr newydd
• gwneud cais am brofiantYn agor mewn ffenestr newydd

Gall y broses o brofiant a gweinyddu ystâd fod yn hir ac yn gymhleth, ond mae llawer o bobl yn ei gwneud eu hunain, a gallech arbed miloedd o bunnoedd drwy wneud hynny. Os ydych chi eisiau cymorth, bydd y math o gwmni rydych chi'n ei ddewis yn gwneud gwahaniaeth mawr i'r gost.

Mae dau ran i'r broses:

• Cael y grant profiant neu gadarnhad: Dogfen gyfreithiol sy'n rhoi awdurdod i'r ysgutor ymdrin â'r ystâd.
• Gweinyddu'r ystâd: Nodi'r asedau a'u dosbarthu i'r buddiolwyr.

Mae rhai cwmnïau'n cynnig gwasanaeth sy'n ymwneud â'r grant yn unig, gan adael i chi ymdrin â gweinyddu'r ystâd eich hun. Gall hyn arbed swm sylweddol o arian i chi. Gofynnwch bob amser a yw'r opsiwn hwn ar gael.

Ystyriwch ddefnyddio cyfreithiwr, cyfrifydd, banc, neu arbenigwr profiant os:

• yw'r ystâd yn fwy na throthwy Treth Etifeddiaeth o £325,000 ac mae materion treth cymhleth yn gysylltiedig â hi
• nad oes ewyllys ac mae'r ystâd yn gymhleth
• oes amheuaeth ynghylch dilysrwydd yr ewyllys
• gallai rhywun sydd wedi'i eithrio o'r ewyllys wneud hawliad, neu os oes anghydfodau eraill
• yw’r ystâd yn cynnwys asedau a ddelir mewn ymddiriedolaeth
• yw'r ystâd yn ansolfent (yn fethdalwr)
• oes asedau tramor, neu os oedd yr ymadawedig yn byw y tu allan i'r DU at ddibenion treth.

Mae gwahanol gwmnïau'n defnyddio gwahanol fodelau codi tâl. Mae rhai yn codi ffioedd sefydlog ar gyfer camau penodol yn y broses, tra bod eraill yn codi tâl yn seiliedig ar yr amser a dreulir yn ymdrin â'r ystâd. Gofynnwch bob amser am amcangyfrif ysgrifenedig clir a gwiriwch yn union beth sydd wedi'i gynnwys; mae rhai dyfynbrisiau'n ymwneud â chael y grant yn unig, tra bod eraill yn cynnwys gweinyddu'r ystâd yn llawn.

Mae costau'n amrywio'n sylweddol yn dibynnu ar y darparwr. Yn gyffredinol, banciau sydd ddrutaf, ac yna cyfreithwyr a chyfrifwyr; arbenigwyr profiant sydd fel arfer y rhataf.

• Cael y grant profiant yn unig: gallwch ddisgwyl talu rhwng £500 a £2,000 am ystâd nad yw'n destun treth, neu rhwng £1,500 a £5,000 am ystâd lle mae Treth Etifeddiaeth yn daladwy.
• Cael y grant profiant a gweinyddu'r ystâd: yn aml codir ffioedd ar sail gyfradd fesul awr. Ar gyfer ystâd safonol, caiff hyn ei amcangyfrif fel arfer fel canran o werth yr ystâd (fel arfer rhwng 1% a 5%), ynghyd â TAW a alldaliadau. Mae gwasanaethau â ffi sefydlog ar gael, ac er y gallent fod yn uwch nag amcangyfrif yn seiliedig ar gyfradd fesul awr, maent yn aml yn rhatach yn y pen draw.

Er enghraifft, ar ystâd gwerth £100,000:

• Ar gyfradd o 1%: ffi o £1,000 + £200 TAW = £1,200
• Ar gyfradd o 5%: ffi o £5,000 + £1,000 TAW = £6,000

Nid yw'r ffigurau hyn yn cynnwys ffioedd llys nac alldaliadau; felly, mae'n debygol y bydd y bil terfynol yn uwch.

Alldaliadauyw costau ychwanegol nad oes gan y cwmni reolaeth arnynt. Gall y rhain gynnwys ffioedd llys profiant, ffioedd ar gyfer prisio eiddo, ffioedd trawsgludo, a ffioedd am osod hysbysiadau mewn papurau newydd. Gall TAW fod yn berthnasol i rai o'r costau hyn hefyd.

Gallwch ddefnyddio'r cyfreithiwr a luniodd yr ewyllys, ond nid oes rhaid i chi wneud hynny — gallai cymharu opsiynau arbed miloedd o bunnoedd.

Cymharwch ddyfynbrisiau bob amser, ac ystyriwch ddefnyddio dyfynbrisiau cystadleuol i drafod pris gwell.

Unwaith y bydd gennych yr awdurdod i weithredu, gallwch ddechrau delio ag ystâd yr unigolyn.

Mae hyn yn golygu talu unrhyw ddyledion, cau cyfrifon, a dosbarthu arian neu eiddo – naill ai yn unol â’u hewyllys, neu yn unol â’r gyfraith os nad oedd ewyllys.

Gweler GOV.UK am arweiniad ar:

• sut i ddelio â’r ystâdYn agor mewn ffenestr newydd, a
• diweddaru cofnodion eiddoYn agor mewn ffenestr newydd

Gall trefnu materion ariannol rhywun ar ôl iddynt farw deimlo’n dasg frawychus, ond nid oes rhaid i chi wneud hynny ar eich pen eich hun. P’un a wnaethant adael ewyllys ai peidio, mae ein canllawiau yma i’ch helpu:

• Sut i roi trefn ar ystâd pan fydd rhywun yn marw yn gadael ewyllys: canllaw cam wrth gam
• Sut i drefnu ystâd heb ewyllys: canllaw cam wrth gam
• Sut i ddod o hyd i hen bensiynau neu bensiynau coll
• Delio â Threth Incwm a Threth Enillion Cyfalaf pan fydd rhywun yn marw: canllaw cam wrth gam.

Am gymorth mwy manwl ar beth i’w wneud ar ôl marwolaeth, gweler ein canllawiau marwolaeth a phrofedigaeth