Mae colli rhywun rydych chi'n gofalu amdano yn un o'r pethau anoddaf y gallwch chi fynd drwyddo a gall gorfod delio â materion treth ar ben hynny deimlo'n llethol. Mae'r canllaw hwn yma i'ch helpu gam wrth gam.
Beth sydd yn y canllaw hwn
- Cam 1: Rhoi gwybod i CThEF a’r DWP am farwolaeth y person
- Cam 2: Siaradwch â CThEF fel y gallant gyfrifo a yw'r swm cywir o dreth wedi'i dalu
- Cam 3: Gwiriwch a oes angen i chi gwblhau ffurflen dreth Hunanasesiad
- Cam 4: Talu Treth Incwm ar enillion yr ystâd
- Cam 5: Gwneud cais am ad-daliadau treth neu dalu’r hyn sy’n ddyledus
- Cam 6: Gwirio a oes angen i chi dalu Treth Enillion Cyfalaf
- Ble i gael cymorth proffesiynol gyda threth ar ôl i rywun farw
Cam 1: Rhoi gwybod i CThEF a’r DWP am farwolaeth y person
Os oedd y person a fu farw yn byw yng Nghymru, Lloegr neu'r Alban
Gallwch ddefnyddio'r gwasanaeth Dywedwch Wrthym UnwaithYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.
Mae'r gwasanaeth Dywedwch Wrthym Unwaith yno i wneud pethau ychydig yn haws. Mae'n caniatáu i chi roi gwybod i sawl adran o'r llywodraeth ar unwaith, yn hytrach na gorfod cysylltu â phob un ar wahân.
Ar ôl i chi ddefnyddio'r gwasanaeth, bydd adrannau fel CThEF a'r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) mewn cysylltiad â chi'n uniongyrchol ynglŷn ag unrhyw faterion treth a budd-daliadau y mae angen eu datrys.
Os oedd y person a fu farw yn byw yng Ngogledd Iwerddon
Gallwch ddefnyddio'r Gwasanaeth ProfedigaethYn agor mewn ffenestr newydd ar nidrect neu ffonio am ddim ar 0800 085 2463.
Cam 2: Siaradwch â CThEF fel y gallant gyfrifo a yw'r swm cywir o dreth wedi'i dalu
Fel rhan o setlo eu materion, bydd angen i chi gysylltu â CThEF cyn gynted â phosibl i wneud yn siŵr bod y swm cywir o dreth wedi'i dalu. Bydd angen i chi wneud hyn ar wahân i'r gwasanaeth Dywedwch Wrthym Unwaith gan nad yw cysylltu â CThEF ynglŷn â threth wedi'i gynnwys fel rhan o'r broses honno.
Efallai y bydd treth yn ddyledus i’r llywodraeth o’u hystâd (popeth yr oeddent yn berchen arno ac unrhyw ddyledion oedd ganddynt) neu gallai fod ad-daliad yn ddyledus iddynt. Bydd CThEF yn addasu'r cyfrifiad treth unwaith y byddwch yn cysylltu.
Pan fydd rhywun rydych chi'n gofalu amdano yn marw, efallai y byddwch chi'n eu gweld yn cael eu cyfeirio atynt fel "yr ymadawedig" mewn dogfennau swyddogol. Dyma'r term cyfreithiol a ddefnyddir yn unig. Gall deimlo'n amhersonol, ond dim ond yr iaith ffurfiol sydd ei hangen ydyw.
Cofiwch, mae trefnu treth yn rhan bwysig o ddelio ag ystâd rhywun. Gall Llinell Gymorth Profedigaeth CThEF eich tywys trwy'r broses honYn agor mewn ffenestr newydd
Cam 3: Gwiriwch a oes angen i chi gwblhau ffurflen dreth Hunanasesiad
Os oedd y person a fu farw fel arfer yn gwneud ffurflen dreth Hunanasesiad, efallai y bydd angen i chi wneud un ar eu cyfer.
Os nad oeddent fel arfer yn gwneud un, ni fydd angen i chi wneud un nawr.
Os nad ydych chi'n siŵr a wnaethant ffurflenni treth Hunanasesiad, cysylltwch â CThEF (bydd angen eu Rhif Yswiriant Gwladol arnoch chi).
Os ydych chi wedi defnyddio'r Gwasanaeth Dywedwch Wrthym Unwaith, bydd CThEF yn rhoi gwybod i chi a oes angen ffurflen dreth.
Pan fydd rhywun wedi marw, efallai y bydd sawl blwyddyn o ffurflenni treth y mae angen eu cwblhau o hyd. Mae hyn yn aml yn digwydd pan oedd y person wedi bod yn sâl ac nad oeddent yn gallu cadw i fyny â'u cyfrifoldebau treth. Mae modd datrys hyn, ac mae cefnogaeth ar gael i helpu yn ystod yr amser anodd hwn.
Cam 4: Talu Treth Incwm ar enillion yr ystâd
Ni fydd treth yn cael ei didynnu ymlaen llaw o arian o gyfrifon cynilo, cyfranddaliadau, neu eiddo rhent, ond bydd angen rhoi gwybod amdano o hyd a thalu treth arno.
Ar ôl i rywun farw, mae'r incwm hwn yn dod yn rhan o'u hystâd. Pan fydd rhywun yn fyw, maent yn elwa o lwfansau di-dreth fel y lwfans personol, ond nid yw ystadau'n cael yr un lwfansau hyn. Mae hyn yn golygu y gallai'r bil treth fod yn uwch nag y byddai wedi bod pe bai'r person yn dal yn fyw.
Bydd y rhan fwyaf o incwm yn cael ei drethu'n llawn, gyda'r unig eithriadau yn rai mathau eithriedig fel enillion Bond Premiwm neu incwm ISA.
Y cyfraddau treth sy'n berthnasol i incwm ystâd yw:
- Incwm cynilo ac incwm rhent: 20% — Felly, am bob £100 a enillir, bydd £20 yn ddyledus mewn treth.
- Difidendau o gyfranddaliadau: 8.75% — Felly, am bob £100 a enillir, bydd £8.75 yn ddyledus mewn treth.
Os ydych chi'n ysgutor neu'n weinyddwr, bydd angen i chi roi gwybod am yr incwm hwn i CThEF fel y gellir cyfrifo a thalu'r dreth gywir. Mae hyn yn rhan o brofiant — y broses gyfreithiol sy'n rhoi awdurdod i chi ddelio â'u hystâd.
Darganfyddwch fwy am wneud cais am brofiant neu gadarnhad yn ein canllaw Beth i'w wneud pan fydd rhywun yn marw ac yn gadael ewyllys
ISAs a rhyddhad treth
Os oedd gan y person a fu farw ISA, gall barhau i ddarparu incwm di-dreth am gyfnod cyfyngedig ar ôl ei farwolaeth. Felly, ni fydd angen i chi gynnwys unrhyw incwm ohono ar ffurflen dreth Hunanasesiad.
Bydd yr ISA yn cadw ei fanteision treth am dair blynedd ar ôl i'r person farw, oni bai:
- bod gweinyddiaeth yr ystâd (y broses o drefnu popeth yr oedd y person yn berchen arno ac roedd yn ddyledus ganddynt cyn y gellir ei drosglwyddo) wedi'i chwblhau cyn hynny, neu
- os yw'r ISA wedi'i gau.
Cam 5: Gwneud cais am ad-daliadau treth neu dalu’r hyn sy’n ddyledus
Unwaith y bydd CThEF wedi cyfrifo'r bil treth terfynol, gallwch naill ai:
- hawlio unrhyw ad-daliadau treth yr oedd yn ddyledus i’r person, neu
- talu unrhyw dreth sy'n dal i fod yn ddyledus gan y person.
Cam 6: Gwirio a oes angen i chi dalu Treth Enillion Cyfalaf
Pan werthir asedau fel eiddo neu fuddsoddiadau fel rhan o setlo ystâd, efallai y bydd angen i chi dalu Treth Enillion Cyfalaf os ydynt wedi cynyddu mewn gwerth ers i'r person farw.
Pwysig: Dyddiad cau 60 diwrnod ar gyfer gwerthu eiddo
Os ydych chi'n gwerthu eiddo a oedd yn eiddo i'r person a fu farw, rhaid i chi roi gwybod am y gwerthiant i CThEF a thalu unrhyw dreth sy'n ddyledus o fewn 60 diwrnod i'r gwerthiant gael ei gwblhau.
Sut mae Treth Enillion Cyfalaf yn cael ei chyfrifo?
Pan fydd rhywun yn marw, mae eu hasedau'n cael eu prisio ar y pwynt hwnnw. Os byddwch chi'n gwerthu rhywbeth yn ddiweddarach am fwy na'r gwerth hwnnw, rydych chi'n talu Treth Enillion Cyfalaf ar yr elw. Gallwch ddidynnu costau gwerthu rhesymol, fel ffioedd asiant tai neu ffioedd cyfreithiol.
Er enghraifft:
- Mae eiddo yn werth £200,000 pan fu farw rhywun.
- Yn ddiweddarach, rydych chi'n gwerthu'r eiddo am £250,000.
- Dim ond ar eich elw o £50,000 rydych chi'n talu Treth Enillion Cyfalaf.
Y gyfradd dreth yw 24% ar elw o eiddo a'r rhan fwyaf o asedau eraill, gan gynnwys cyfranddaliadau ac eitemau gwerthfawr fel hen bethau neu baentiadau. Mae hyn yn gweithio allan fel £240 am bob £1,000 o elw. Felly yn yr enghraifft uchod, byddai'r bil treth yn £12,000.
Os yw gwerth ased wedi gostwng ers i'r person farw, gellir gwrthbwyso'r golled yn erbyn y bil treth cyffredinol.
Darganfyddwch fwy am Dreth Enillion Cyfalaf: yr hyn yr ydych yn talu’r drethu arno, cyfraddau a lwfansauYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK
Ble i gael cymorth proffesiynol gyda threth ar ôl i rywun farw
Os yw'r ystâd yn gymhleth, mae'n werth cael cyngor proffesiynol. Gallwch ddod o hyd i arbenigwr cymwys drwy:
- Society of Trust and Estate Practitioners (STEP)Yn agor mewn ffenestr newydd
- Chartered Institute of TaxationYn agor mewn ffenestr newydd
- HelpwrArian: Dewis ymgynghorydd ariannol.
Os ydych chi ar incwm isel ac angen cyngor treth am ddim, gall Taxaid helpuYn agor mewn ffenestr newydd
Os ydych chi'n 60 oed neu'n hŷn ac ar incwm isel, mae Tax Help for Older PeopleYn agor mewn ffenestr newydd yn cynnig cyngor arbenigol am ddim.
Rydym yn gwybod bod llawer i ddelio ag ef yn ystod yr amser anodd hwn. Yn ogystal â materion treth, bydd angen i chi hefyd roi gwybod i fanciau, cwmnïau cyfleustodau a darparwyr eraill am y farwolaeth. Gall ein canllaw Beth i'w wneud pan fydd rhywun yn marw eich helpu gyda hynny
Mae’r canllaw hwn wedi’i ardystio gan Plain Numbers
