Rheoli eich arian ar ôl colli eich partner

Mae'n gyffredin i incwm ycartref newid – ac yn aml ostwng – ar ôl marwolaeth partner. Yn ogystal â'r effaith emosiynol, gall hyn greu pwysau ychwanegol ar adeg pan fo gennych y lleiaf o egni i ymdopi ag ef.

Y newyddion da yw bod camau clir y gallwch eu cymryd i reoli eich biliau ac addasu i'ch cyllideb newydd, heb orfod gwneud y cyfan ar unwaith.

Os mai eich partner oedd yn rheoli biliau'r cartref fel arfer, mae'n werth cymryd y cyfrifoldeb hwnnw cyn gynted ag y teimlwch eich bod yn gallu gwneud hynny; felly gallwch osgoi ffioedd talu hwyr neu weithdrefnau casglu dyledion oherwydd taliadau a fethwyd.

I ddechrau:

1. Casglwch eich holl filiau a nodwch pryd mae pob un yn ddyledus a faint sydd angen ei dalu.
2. Gwiriwch eich cyfrif banc (neu gyfrifon) i weld osoes gennych ddigon o arian i dalu'r costau hyn.

Mae'r hyn sy'n digwydd i bob bil yn dibynnu ar sut y cânt eu talu o'r blaen:

• Bydd biliau a delir drwy Ddebyd Uniongyrchol o gyfrif ar y cyd yn parhau fel arfer, os ydych chi’n dewis cadw'r cyfrif ar y cyd.
• Gallai taliadau biliau o gyfrif unigol eich partner stopio, gan fod y cyfrif yn debygol o gael ei rewi unwaith y bydd y banc yn cael gwybod am eu marwolaeth. Bydd angen i chi gysylltu â phob cwmni i ddiweddaru'r manylion talu, fel bod y taliadau'n dod o'ch cyfrif chi yn hytrach na'u cyfrif nhw.

Bydd angen i chi hefyd drosglwyddo unrhyw filiau oedd yn enw eich partner yn unig i'ch enw chi. Efallai yr hoffech hefyd newid biliau ar y cyd i'ch enw chi yn unig, er nad oes angen rhuthro i wneud hyn.

Os ydych chi'n poeni am gadw i fyny â thaliadau, mae cymorth ar gael. Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:

• Beth sy'n digwydd i ddyledion pan fydd rhywun yn marw a sut i'w talu
• Canllaw i fancio digidol.

Os oedd gennych gyfrif banc ar y cyd gyda'ch partner, gallwch barhau i'w ddefnyddio fel arfer. Dim ond  rhoi gwybod i'ch banc neu gymdeithas adeiladu bod eich partner wedi marw sydd angen i chi ei wneud, fel y gallant ddiweddaru manylion y cyfrif.

Gall y banc dynnu enw eich partner oddi ar y cyfrif yn awtomatig fel ei fod yn trosglwyddo i'ch enw chi yn unig. Os na wnânt hynny, efallai yr hoffech ystyried symud i gyfrif unigol yn eich enw chi ar ryw adeg. Gall hyn ei gwneud hi'n haws rheoli eich arian a gwirio a oes gennych ddigon bob mis i dalu eich biliau, er mai eich penderfyniad chi yn llwyr yw hyn ac nid oes amserlen benodol ar gyfer gwneud y penderfyniad.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i agor, newid neu gau cyfrif banc.

Gallwch roi gwybod i'r rhan fwyaf o fanciau a chymdeithasau adeiladu mawr ar unwaith – hyd yn oed am gyfrifon nad oeddech yn gwybod amdanynt – gan ddefnyddio'r Gwasanaeth Hysbysu MarwolaethYn agor mewn ffenestr newydd ar-lein am ddim.

Os oes gennych gyfrif banc neu gyfrif cymdeithas adeiladu ar y cyd gyda rhywun yn yr Alban, nid yw'r arian yn y cyfrif hwnnw'n dod yn eiddo i chi yn awtomatig os byddant yn marw.

Yn hytrach, bydd angen i chi ganfod pwy dalodd arian i'r cyfrif mewn gwirionedd, a phwy sydd â hawl iddo o dan eu hewyllys, neu o dan reolau'r Alban ar gyfer achosion lle nad oes ewyllys.

Unwaith y byddwch wedi cymryd cyfrifoldeb am filiau'r cartref, mae'n werth llunio cyllideb sy'n adlewyrchu eich sefyllfa ariannol newydd. Gall hyn hefyd eich helpu i benderfynu beth sy'n realistig o ran unrhyw ddyledion neu forgeisi, pethau rydym yn eu trafod yn y cam nesaf.

Rhowch gynnig ar ein Cynlluniwr cyllideb am ddim i'ch helpu i reoli eich arian.

Dechreuwch drwy restru eich gwariant, yna cyfrifwch gyfanswm eich incwm rheolaidd, a allai ddod o fudd-daliadau, pensiwn, cyflog neu gynilion.

Os bydd gennych arian dros ben ar ôl talu eich biliau, efallai yr hoffech ystyried creu cronfa ar gyfer argyfyngau er mwyn cael mwy o dawelwch meddwl.

Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:

• Cynilion argyfwng – faint sy'n ddigon?
• Sut i arbed arian ar filiau cartref.

Os yw eich gwariant yn uwch na'ch incwm, mae ffyrdd o leihau'r pwysau.

• Os ydych chi'n byw ar eich pen eich hun nawr, efallai y gallwch wneud cais am Ostyngiad Treth GyngorYn agor mewn ffenestr newydd (neu Ardrethi yng Ngogledd Iwerddon) ar GOV.UK.
• Gallai ein canllaw Sut i arbed arian ar filiau cartref eich helpu i arbed cannoedd o bunnoedd.
• Yn wahanol i filiau cartref eraill, ni allwch newid darparwr dŵr, ond gallwch barhau i leihau eich biliau. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i leihau eich bil dŵr.
• Gallai newid i dariff ynni neu ddarparwr rhatach helpu i leihau eich biliau. Gweler ein canllaw Sut i leihau eich biliau ynni.

Os oedd gan eich partner gardiau credyd neu gardiau siop, benthyciad personol, cytundeb hurbwrcas neu forgais yn eu henw, efallai bod balans dal yn ddyledus. Mae'n werth mynd i'r afael â'r rhain cyn gynted ag y byddwch yn teimlo'n barod, er mwyn osgoi i'r ddyled gynyddu.

Cam cyntaf defnyddiol yw rhestru pob dyled a faint sydd dal yn ddyledus, fel y gallwch benderfynu beth i'w flaenoriaethu.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth sy'n digwydd i ddyledion pan fydd rhywun yn marw a sut i'w talu. 

Os oedd gan eich partner forgais yn eu henw, mae'n bwysig delio ag ef yn ogystal ag unrhyw ddyledion eraill.

Dechreuwch drwy roi gwybod i'ch benthyciwr morgais fod eich partner wedi marw. Byddant yn gallu trafod eich opsiynau gyda chi.

Mewn llawer o achosion, y morgais yw un o'r dyledion cyntaf i'w talu o'r ystad, neu gallai gael ei dalu gan yswiriant bywyd neu yswiriant diogelu taliadau morgais a gymerwyd allan gan eich partner pan ddechreuodd y morgais.

Os nad oes digon o arian i dalu'r morgais yn y ffordd yma, mae gennych ddewisiadau. Un opsiwn yw trefnu morgais yn eich enw eich hun, os ydych chi'n teimlo y gallwch ymdopi â'r ad-daliadau ar eich pen eich hun, yn seiliedig ar y gyllideb y gwnaethoch ei llunio'n gynharach.

Mae'n bwysig gwybod na allwch chi yn syml drosglwyddo morgais presennol i'ch enw , hyd yn oed os oedd yn forgais ar y cyd yn wreiddiol. Yn gyffredinol, bydd angen i chi wneud cais fel pe bai'n forgais newydd, gan ddarparu tystiolaeth o'ch sefyllfa ariannol bresennol fel y gall y benthyciwr asesu eich gallu i barhau i wneud ad-daliadau. Yn yr Alban, gall y sefyllfa fod yn wahanol a dylech geisio cyngor cyfreithiol yn yr Alban.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i wneud cais am forgais.

Os na chewch gymeradwyaeth ar gyfer morgais newydd ac na allwch ad-dalu'r balans yn llawn, efallai y bydd angen i chi ystyried gwerthu eich cartref i glirio'r ddyled. Gall hyn deimlo fel tasg frawychus ar ben popeth arall, felly cymerwch amser i archwilio eich opsiynau.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Gwerthu tŷ neu fflat yn Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon. Mae gwerthu eiddo yn gweithio'n wahanol yn yr Alban, ac mae trethi gwahanol yn berthnasol wrth brynu eiddo yn yr Alban hefyd – ceisiwch gyngor cyfreithiol ymlaen llaw.

Os ydych chi'n cael trafferth gyda thaliadau morgais, mae cymorth gan y llywodraeth ar gael.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cymorth gyda thaliadau morgais.

Os yw eich incwm wedi gostwng ers i’ch partner farw ac rydych o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth, efallai y bydd gennych hawl i Gredyd Cynhwysol; gall hwn ychwanegu at eich incwm a helpu gyda chostau fel tai neu fagu plant.

Defnyddiwch ein Cyfrifiannell budd-daliadau i ddarganfod yn gyflym pa gymorth y gallech fod â hawl iddo.

Os ydych chi’n byw yng Ngogledd Iwerddon, gallwch ddarganfod mwy am y budd-daliadau a’r cymorth ariannol sydd ar gael i chiYn agor mewn ffenestr newydd ar wefan nidirect.

Yn dibynnu ar eich perthynas â’ch partner, efallai y byddwch hefyd yn gymwys i gael budd-daliadau profedigaeth a chymorth ariannol arall.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Taliad Cymorth Profedigaeth: cymhwysedd, sut i hawlio a faint y byddwch yn ei gael

Os oedd unrhyw bolisïau yswiriant cartref yn enw eich partner, mae’n werth eu gwirio cyn gynted â phosibl, yn enwedig:

• yswiriant car
• yswiriant cartref
• yswiriant bywyd ac amddiffyniad.

Mae llawer o bolisïau’n dod i ben yn awtomatig pan fydd prif ddeiliad y polisi yn marw; gallai hyn olygu eich bod heb yswiriant heb i chi sylweddoli hynny.

Os ydych chi’n berchen ar y tŷ neu’r car ar y cyd, neu os byddwch yn eu hetifeddu o dan ewyllys eich partner neu drwy reolau olyniaeth pan nad oes ewyllys, bydd angen i chi sicrhau bod yswiriant addas yn cael ei drefnu yn eich enw chi. Os yw’r eiddo neu’r car yn enw eich partner yn unig ac na fyddwch yn ei etifeddu, bydd angen i ysgutorion ystad eich partner drefnu’r yswiriant yn lle hynny. Mae’n werth trafod hyn gyda nhw.

Os nad ydych yn siŵr sut mae ased yn cael ei berchenogi, ystyriwch geisio cyngor cyfreithiol cyn gwneud penderfyniadau amdano.

Os oeddech yn yrrwr a enwyd ar bolisi yswiriant car eich partner, gwiriwch gyda’r cwmni yswiriant a ydych chi’n dal i fod wedi’ch yswirio.

Gan fod y rhan fwyaf o bolisïau’n dod i ben pan fydd prif ddeiliad y polisi yn marw, efallai y bydd angen i chi drefnu polisi newydd, ac mae gennych ryddid i gymharu opsiynau yn hytrach nag aros gyda’r un darparwr.

Mae gyrru heb yswiriant yn golygu risgiau difrifol, gan gynnwys dirwy fawr, felly mae’n bwysig trefnu hyn yn brydlon.

Darganfyddwch beth i edrych amdano wrth chwilio am yswiriant car yn ein canllaw Yswiriant car – sut olwg sydd ar bolisi da?

Rhowch wybod i'ch darparwr yswiriant cartref fod eich amgylchiadau wedi newid.

Yn dibynnu ar sut y cafodd ystad eich partner ei dosbarthu, efallai eich bod wedi etifeddu mwy neu lai nag o'r blaen; gall hyn effeithio ar faint o yswiriant sydd ei angen arnoch a faint rydych chi'n ei dalu.

Gallai hwn hefyd fod yn amser da i chwilio am fargen yswiriant cartref sy'n gweddu'n well i'ch sefyllfa bresennol.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cymorth i brynu yswiriant cartref.

Os oes gennych yswiriant bywyd ar y cyd, neu bolisi eich hun, cysylltwch â'r darparwr i ddiweddaru'r manylion. Efallai y bydd angen i chi newid y buddiolwyr neu addasu lefel eich yswiriant.

Os nad oes gennych yswiriant bywyd ar hyn o bryd, efallai ei bod yn werth ystyried hyn, yn enwedig os oes unrhyw un yn dibynnu arnoch yn ariannol.

Efallai y byddwch hefyd am ystyried diogelwch ychwanegol, fel diogelwch incwm neu yswiriant salwch.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth yw yswiriant bywyd?

Os nad ydych yn briod â'ch partner, ni fyddwch yn etifeddu unrhyw beth oddi wrthynt yn awtomatig os byddant yn marw. Mewn rhai sefyllfaoedd, efallai y gallwch wneud cais i'r llysoedd am gymorth ariannol o'u hystad.

Mae terfynau amser llym ar gyfer gwneud hyn, felly mae'n bwysig cael cyngor cyfreithiol cyn gynted â phosibl.

I gael cymorth mwy manwl ar beth i'w wneud ar ôl marwolaeth, gweler ein canllawiau ar Farwolaeth a phrofedigaeth.