Eich hawliau, budd-daliadau a chefnogaeth ar ôl marw-enedigaeth

Cyn unrhyw beth arall, gwnewch yn siŵr nad oes rhaid i chi lywio hyn ar eich pen eich hun. Er y gall teulu a ffrindiau fod yn gysur mawr, weithiau mae'n helpu siarad â rhywun sy'n deall yn union beth rydych chi'n mynd drwyddo.

• Mae SandsYn agor mewn ffenestr newydd yn elusen sy'n cynnig arweiniad ymarferol a chefnogaeth emosiynol i unrhyw un sy'n cael ei effeithio gan farw-enedigaeth a marwolaeth newyddenedigol.
• Mae Tommy'sYn agor mewn ffenestr newydd yn cynnig cefnogaeth arbenigol, arweiniad, ac adnoddau i unrhyw un yr effeithir arnynt gan golli babi, gan gynnwys camesgoriad, marw-enedigaeth, marwolaeth newyddenedigol, neu derfynu am resymau meddygol.

Os yw unrhyw un o'r camau yn y canllaw hwn yn teimlo'n rhy anodd, mae'n iawn gofyn i aelod o'r teulu neu ffrind dibynadwy helpu, boed hynny'n gwneud galwadau ffôn, llenwi ffurflenni, neu eistedd gyda chi wrth i chi ddarllen hwn.

Os yw'ch babi wedi'i farw-eni ar ôl 24 wythnos o feichiogrwydd, efallai y bydd gennych hawl i gymorth ariannol.

Rydych hefyd yn cael eich diogelu gan y gyfraith rhag triniaeth annheg neu ddiswyddiad sy'n gysylltiedig â'ch colled. Os ydych chi'n teimlo eich bod wedi cael eich trin yn annheg yn y gwaith, cysylltwch ag Acas am gyngor cyfrinachol am ddimYn agor mewn ffenestr newydd

Cymerwch eich amser gyda'r wybodaeth isod. Mae'n esbonio pa help sydd ar gael a sut i gael mynediad ato.

Os ydych chi'n gyflogedig, mae gennych yr hawl i bythefnos o absenoldeb profedigaeth rhieni.

Gallwch gymryd yr amser hwn mewn ffordd sydd orau i chi fel:

• un bloc o bythefnos, neu
• dwy wythnos ar wahân.

Nid oes rhaid i chi gymryd yr absenoldeb hwn ar unwaith. Mae gennych hyd at 56 wythnos o ddyddiad marwolaeth eich babi i'w ddefnyddio. Yr unig beth i fod yn ymwybodol ohono yw pan fyddwch chi'n ei gymryd:

• Os ydych chi eisiau cymryd gwyliau yn yr 8 wythnos gyntaf, gallwch ddefnyddio un neu'r ddwy wythnos yn ystod y cyfnod hwn.
• Ar ôl hynny, mae gennych tan wythnos 56 i gymryd unrhyw wyliau sy'n weddill.

Mae'r absenoldeb hwn yn ychwanegol at unrhyw absenoldeb mamolaeth neu dadolaeth y mae gennych hawl iddo eisoes. Rhowch wybod i'ch cyflogwr cyn i chi ei gymryd.

Os ydych chi'n ennill o leiaf £129 yr wythnos, efallai y byddwch yn derbyn Tâl Profedigaeth Rhieni Statudol o £194.32 yr wythnos (2026/27), neu 90% o'ch enillion wythnosol cyfartalog, pa un bynnag sydd isaf.

Yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, bydd angen i chi hefyd fod wedi gweithio i'ch cyflogwr am o leiaf 26 wythnos i fod yn gymwys i gael y tâl.

Yng Ngogledd Iwerddon, mae'n hawl diwrnod un, sy'n golygu eich bod chi'n gymwys o'ch diwrnod cyntaf o gyflogaeth.

Mae rhai cyflogwyr yn cynnig mwy trwy Tâl Profedigaeth Uwch, felly mae'n werth edrych ar eich contract neu lawlyfr staff.

Mae gennych hawl i hyd at 52 wythnos o absenoldeb mamolaeth, ac efallai y byddwch yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol am hyd at 39 wythnos, cyn belled â'ch bod wedi bod yn gweithio am ddigon hir.

Mae hefyd yn werth siarad â'ch cyflogwr am absenoldeb tosturiol. Mae'r rhan fwyaf o gyflogwyr yn cynnig hyn fel rhan o'u telerau cyflogaeth safonol.

Os na allwch ddychwelyd i'r gwaith am resymau meddygol, efallai y byddwch yn gallu hawlio Tâl Salwch Statudol am hyd at 28 wythnos, neu fwy os yw'ch contract yn caniatáu.

Os ydych chi'n hunangyflogedig neu os nad ydych chi'n ennill digon i fod yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol, efallai y byddwch yn gallu hawlio Lwfans Mamolaeth yn lle hynny.

I dderbyn y swm llawn y mae gennych hawl iddo, hawliwch o fewn 3 mis i ddyddiad dechrau eich Lwfans Mamolaeth.

Os nad ydych yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth chwaith, efallai y byddwch yn gallu hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth Dull Newydd (ESA).

Os mai chi yw tad y babi neu'n bartner i'r rhiant geni, efallai y bydd gennych hawl i hyd at 2 wythnos o Absenoldeb Tadolaeth Statudol a Thâl Tadolaeth Statudol ar ôl marw-enedigaeth, cyn belled â'ch bod yn bodloni'r meini prawf cymhwysedd.

Mae hyn ar wahân i Absenoldeb Profedigaeth Rhieni a Thâl, felly efallai y byddwch chi'n gallu hawlio'r ddau.

Os nad ydych yn siŵr beth rydych chi'n gymwys amdano, gwiriwch GOV.UK am y canllawiau diweddarafYn agor mewn ffenestr newydd neu siaradwch â'ch cyflogwr. Mae rhai yn cynnig absenoldeb tadolaeth neu brofedigaeth uwch ac yn talu y tu hwnt i'r isafswm statudol.

Os ydych chi wedi cael marw-enedigaeth ac ar hyn o bryd mae disgwyl i chi chwilio am waith, byddwch yn cael eich rhoi mewn grŵp heb gofynion gwaith am 15 wythnos ar ôl eich geni. Mae hyn yn golygu na fydd gofyn i chi chwilio am waith yn ystod y cyfnod hwnnw.

Bydd eich anogwr gwaith yn gofyn am gopi o'ch tystysgrif marw-enedigaeth, ynghyd â'ch enw, cyfeiriad a rhif Yswiriant Gwladol.

Ar ôl 15 wythnos, os nad ydych chi'n dal i deimlo'n barod i ddychwelyd i'r gwaith, gellir adolygu eich ymrwymiad hawliwr.

Mae gennych hawl i bresgripsiynau'r GIG am ddim am o leiaf 12 mis yn Lloegr. Yn yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon, mae presgripsiynau eisoes am ddim i bawb.

Mae gennych hefyd hawl i driniaeth ddeintyddol y GIG am ddim nes bod eich tystysgrif eithrio yn dod i ben.

I gael eich tystysgrif, gofynnwch i'ch meddyg neu'ch bydwraig am ffurflen FW8. Byddant yn ei lofnodi a'i anfon i chi, a bydd eich tystysgrif yn cyrraedd trwy’r post.

Os ydych chi wedi bod yn derbyn talebau Dechrau Iach, siaradwch â'ch bydwraig neu ymwelydd iechyd.

Ni fyddwch yn cael mwy o dalebau, ond gallwch ddefnyddio unrhyw un rydych chi eisoes wedi'i dderbyn.

Darganfyddwch fwy am y rhaglen Dechrau IachYn agor mewn ffenestr newydd ar wefan y GIG.

Yn yr Alban, darganfyddwch fwy am Best Start FoodsYn agor mewn ffenestr newydd a therfynau incwm ar mygov.scot.

Bydd angen i chi gofrestru marw-enedigaeth eich babi. Bydd staff yr ysbyty yn eich tywys trwy beth i'w wneud a ble i fynd.

Yr amserlenni ar gyfer cofrestru yw:

• Cymru a Lloegr: o fewn 42 diwrnod
• Yr Alban: o fewn 21 diwrnod
• Gogledd Iwerddon: o fewn blwyddyn.

Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd angen i chi ymweld â'ch swyddfa gofrestru leol, ond efallai y byddwch chi'n gallu gwneud hyn yn yr ysbyty.

Mae meddwl am drefniadau angladd ar adeg mor boenus yn anhygoel o anodd. Cofiwch nad oes rhaid i chi wneud unrhyw benderfyniadau ar unwaith, ac mae pobl ar gael a all eich cefnogi a’ch arwain drwy hyn yn dyner. 

Gall eich tîm profedigaeth ysbyty neu fydwraig eich helpu i ddeall eich opsiynau a'ch cysylltu â'r cymorth cywir. Does dim rhaid i chi weithio hyn allan ar eich pen eich hun. 

Os ydych chi'n byw yng Nghymru, Lloegr neu'r Alban, ni fydd eich cyngor lleol yn codi tâl am gladdedigaeth neu amlosgiad safonol. 

Os ydych am gael gwasanaeth angladd, bydd costau ynghlwm, ond mae cymorth ariannol ar gael ledled y DU, ac mae’r adran hon yn egluro pa gefnogaeth y gallech ei chael.

Gall y Children’s Funeral FundYn agor mewn ffenestr newydd gyfrannu hyd at £300 tuag at gost arch, amwisg neu gasged, yn ogystal â ffioedd claddu neu amlosgi a thystysgrif meddyg. Nid oes angen i chi fod ar incwm isel i wneud cais. 

Os ydych chi'n derbyn budd-daliadau penodol, efallai y byddwch hefyd yn gallu gwneud cais am hyd at £1,000 drwy’r cynllun Taliad Costau AngladdYn agor mewn ffenestr newydd i helpu gyda chostau eraill.

Gallwch gael cyfraniad o hyd at £500 tuag at gostau angladdYn agor mewn ffenestr newydd, gan gynnwys pethau fel blodau a phlaciau. Nid oes angen i chi fod ar incwm isel i wneud cais. 

Os ydych chi'n derbyn budd-daliadau penodol, efallai y byddwch hefyd yn gallu gwneud cais am hyd at £1,000 drwy’r cynllun Taliad Costau AngladdYn agor mewn ffenestr newydd i helpu gyda chostau eraill. 

Gall y Funeral Support PaymentYn agor mewn ffenestr newydd gyfrannu £2,065 ar gyfartaledd tuag at gostau, fel y gwasanaeth angladd neu gar angladd.

Mae’r Child Funeral FundYn agor mewn ffenestr newydd yn darparu taliad untro o £3,441. Gellir talu hyn i chi, yn uniongyrchol i'r trefnydd angladd, neu ei rannu rhwng y ddau.  

Nid oes angen i chi fod yn derbyn budd-daliadau i wneud cais, ac ni fydd eich incwm neu gynilion yn effeithio ar eich cymhwysedd.

Efallai na fydd rhai costau fel ffioedd trefnydd angladd, blodau a chofeb yn cael eu talu'n llawn gan y cynlluniau hyn. 

Gall trefnydd angladdau sydd â phrofiad o gefnogi rhieni sydd wedi colli rhywun eich helpu i ddeall beth sydd wedi'i gynnwys a thrafod eich opsiynau gyda charedigrwydd ac amynedd. 

Mae ein canllawiau wedi’u hargraffu am ddim yn rhoi gwybodaeth glir a diduedd i’ch helpu i ddeall eich opsiynau a gwneud penderfyniadau yn eich amser eich hun.  

Gallwch lawrlwytho'r canllaw Camesgoriad, marw-enedigaeth, marwolaeth newyddenedigolYn agor mewn ffenestr newydd neu archebu copi wedi’i argraffu.