Awgrymiadau am gyllidebu ar gyfer prifysgol

Ar gyfer llawer o fyfyrwyr, mynd i'r brifysgol yw eu profiad cyntaf o fyw oddi cartref.

Mae'r amser cyffrous hwn yn dod â llawer o gyfrifoldebau newydd, gan gynnwys yr angen i reoli eich cyllid eich hun.

Efallai mai eich benthyciad myfyriwr yw'r swm mwyaf o arian rydych chi wedi'i dderbyn erioed, ond cofiwch - mae angen iddo bara trwy'r tymor.

Mae'n debyg mai rhent yw eich cost byw misol fwyaf, p'un a ydych mewn neuaddau neu lety preifat. Canfu Arolwg Cenedlaethol Arian Myfyrwyr 2026 fod cost llety yn defnyddio 48% o gyllideb y myfyriwr cyffredin.

Ni fyddwch bob amser yn gallu gwneud arbedion enfawr o ran eich rhent, ond gall yr awgrymiadau da yma helpu.

Efallai nad yw'n swnio fel y ffordd amlwg o arbed arian ond mae darllen a deall eich cytundeb tenantiaeth yn hanfodol.

Mae'r rhan fwyaf o gytundebau rhentu yn safonol ond gwiriwch y print mân am gymalau neu gyfyngiadau a allai gostio rhywfaint neu'r cyfan o'ch blaendal i chi pan fyddwch chi'n gadael. Gofynnwch i'ch landlord neu asiantaeth egluro unrhyw beth nad ydych chi'n ei ddeall.

Fel myfyriwr, mae gennych yr un hawliau ag unrhyw rentwr preifat arall.

Darganfyddwch beth sydd gennych hawl iddo a beth sy'n ddisgwyliedig gennych yn ein canllaw Esbonio hawliau a chyfrifoldebau tenantiaid. 

Os ydych chi'n rhentu yn breifat, gallai rhannu eiddo gyda sawl person ostwng eich rhent a'ch biliau. Gallwch hefyd rannu cost pethau rydych chi i gyd yn eu defnyddio fel band eang a gwasanaethau ffrydio fel nad ydych chi i gyd yn talu'n unigol.

Os ydych chi'n hapus gyda llai o le, gofynnwch i'ch cyd-aelodau tŷ a allwch chi gael gostyngiad yn eich rhent os ydych chi'n cymryd yr ystafell leiaf yn yr eiddo, ac maen nhw'n talu ychydig yn fwy.

Mae rhent ‘Holl filiau wedi’u cwmpasu’ yn swnio'n gyfleus, ond nid dyma'r fargen orau bob amser.

Gallai eich cytundeb tenantiaeth ddod ag amod 'defnydd teg', sy'n nodi faint o ynni neu ddŵr y mae eich landlord yn meddwl y dylech ei ddefnyddio yn ystod eich tenantiaeth. Os byddwch chi'n mynd dros y swm hwnnw, gallech orfod talu tâl ychwanegol.

Byddwch hefyd yn talu'r un peth bob mis, waeth faint rydych chi'n ei ddefnyddio mewn gwirionedd - sydd ddim yn fargen dda os ydych chi i gyd gartref ar gyfer y Nadolig a bod popeth wedi'i ddiffodd.

Gofynnwch i'ch landlord beth fyddai'r rhent heb filiau wedi'u cynnwys, yna gweithiwch allan pa opsiwn sy'n gweithio allan yn rhatach.  

Peidiwch â chymryd yr eiddo cyntaf a welwch. Cymharwch ychydig o ardaloedd ac eiddo yn gyntaf, a gallech ddod o hyd i ystafell addas am lai.

Mae rhent yn aml yn rhatach ymhellach o'r campws ond gwiriwch nad yw unrhyw arbedion a wnewch yn cael eu dileu gan gostau teithio uwch.

Nid yw myfyrwyr llawn amser yng Nghymru, Lloegr a'r Alban yn talu'r Dreth Gyngor, ond mae faint mae eich cartref yn ei arbed yn dibynnu ar bwy rydych chi'n byw gyda nhw.

• Os yw'ch cartref i gyd yn fyfyrwyr amser llawn, rydych chi'n talu dim Treth Gyngor, ond mae angen i chi gofio hawlio hyn gyda thystysgrif myfyriwr. Mae neuaddau prifysgol fel arfer wedi'u heithrio'n awtomatig.

• Os ydych chi'n rhannu gydag un nad yw'n fyfyriwr, mae eich cartref yn cael gostyngiad o 25% i un person.

• Os ydych chi'n rhannu gyda 2 neu fwy nad ydynt yn fyfyrwyr sy'n gweithio, nhw sy'n gyfrifol am fil llawn y Dreth Gyngor, nid chi, oni bai bod un ohonynt yn 'berson sy'n cael ei ddiystyru' (rhywun nad yw'n cael ei gyfrif fel preswylydd at ddibenion y Dreth Gyngor).

Mae rheolau arbennig hefyd yn berthnasol os ydych chi'n byw gyda phriod, partner neu ddibynnydd nad yw'n Brydeinig.

Gallwch ddod o hyd i ragor o fanylion a'r rhestr lawn o bwy sy'n gymwys fel person sy'n cael ei ddiystyru yng nghanllaw Cyngor ar Bopeth Gwiriwch a allwch dalu llai o Dreth GyngorYn agor mewn ffenestr newydd

Pan fyddwch chi'n derbyn eich benthyciad cynnal a chadw neu ddyfarniadau eraill neu gyllid prawf modd ar ddechrau pob tymor, gall ymddangos fel llawer o arian.

Ond gall gwneud iddo bara ar gyfer y flwyddyn academaidd a'r gwyliau, fod yn dipyn o waith.

Mae'n syniad da gweithio allan cyllideb yn seiliedig ar yr arian sydd gennych yn dod i mewn ac allan, a'i wirio'n rheolaidd.

Os mai prifysgol yw'r tro cyntaf i chi dalu eich biliau eich hun a chostau bob dydd, gall llunio cyllideb at ei gilydd deimlo fel trafferth.

Dechreuwch yn syml. Ysgrifennwch pa arian sydd gennych yn dod i mewn, a beth rydych chi'n ei wario bob mis.

Os nad ydych chi'n gwybod yr union ffigyrau, gwnewch ddyfaliad gwybodusneu ychwanegwch yr hyn rydych chi'n ei wario mewn blwyddyn a'i rannu â 12.

Gwnewch yn siŵr bod eich incwm naill ai'n fwy na neu'n hafal i'ch treuliau allanol, yn wythnosol neu'n fisol.

Cymerwch ychydig funudau i gwblhau ein Cynlluniwr cyllideb i gael dadansoddiad clir o ble mae eich arian yn mynd bob mis - a sylwi ar lefydd lle gallech dorri yn ôl os ydych chi'n gorwario.

Rhowch ychydig o arian o'r neilltu ar gyfer argyfyngau os gallwch. Cadwch yr arian mewn cyfrif ar wahân na fyddwch chi'n cyrchu oni bai bod gwir angen i chi.

Gallai hyd yn oed cronfa o £100 eich atal rhag mynd i’ch gorddrafft pan fyddwch chi'n cael eich taro â chost annisgwyl.

Darganfyddwch fwy am Ddod i'r arfer o gynilo

Mae'n hawdd hepgor yswiriant i arbed arian. Ond a allech chi fforddio ailosod eich ffôn neu liniadur pe bai rhywbeth yn digwydd iddyn nhw?

Fel myfyriwr, gallwch fod yn darged ar gyfer troseddu, yn enwedig o gwmpas wythnos y glas.

Gwiriwch a ydych eisoes wedi'ch cwmpasu o dan yswiriant cartref neu gynnwys eich rhieni tra byddwch yn y brifysgol. Efallai y byddant yn gallu eich ychwanegu at eu polisi am ffi.

Os na, ystyriwch brynu yswiriant cynnwys eich hun i ddiogelu y pethau y byddech chi'n ei chael hi'n anodd eu disodli pe baent yn cael eu colli, eu difrodi neu eu dwyn.

Mae hon yn broblem gyffredin sy'n wynebu miloedd o fyfyrwyr.

Ystyriwch y canlynol:

• Cynyddu eich incwm - yn dibynnu ar eich amserlen astudio, gallai cymryd gwaith rhan-amser wneud gwahaniaeth mawr i'ch cyllideb.
• Siarad ag ymgynghorydd - dylai eich prifysgol neu goleg gael ymgynghorydd arian myfyrwyr neu wasanaethau cymorth a all eich helpu i reoli eich arian.
• Lleihau eich treuliau - edrychwch ar beth rydych chi'n gwario arian arno. A oes unrhyw lefydd y gallech chi dorri i lawr arnynt? Gallai cyfnewid cynhyrchion brand am frandiau archfarchnadoedd neu rannu costau prydau bwyd arbed arian i chi
• Ystyriwch fenthyg – wedi rhoi cynnig ar bopeth arall? Ystyriwch opsiynau benthyg fel gorddrafft awdurdodedig, di-log neu gerdyn credyd a allai ddod gyda'ch cyfrif myfyriwr. Dylech ond benthyg yr hyn sydd ei angen arnoch a'r hyn y gallwch ei ad-dalu.

Os oes angen i chi fenthyg arian i'ch helpu i'ch cefnogi wrth i chi astudio, cofiwch y bydd angen ad-dalu hyn. Darllenwch ein canllaw Sut i ddelio â dyledion ar ôl graddio.

Os ydych chi'n gweld eich bod chi'n gwario mwy nag rydych chi'n ei ennill, defnyddiwch yr awgrymiadau hyn i helpu i leihau eich treuliau tra yn y brifysgol, a darllenwch ein canllaw llawn Sut i arbed arian ar filiau cartref.

Defnyddiwch yr awgrymiadau hyn i aros o fewn y gyllideb tra yn gwneud eich siopa wythnosol:

• gwnewch restr siopa cyn cychwyn a chadw ato

• coginio prydau lluosog - dysgwch un neu ddau o brydau hawdd i'w coginio mewn prydau lluosog a'u storio yn y rhewgell

• gwnewch brydau 'teuluol' gyda'ch cyd-aelodau tŷ – coginio a bwyta pryd gyda'ch gilydd i rannu cost cynhwysion

• ceisiwch brynu brand yr archfarchnad neu fwyd cost llai i gadw costau i lawr.

Gallwch hefyd ddefnyddio gwefannau gwastraff bwyd poblogaidd ar gyfer syniadau am ryseitiau gan ddefnyddio'r hyn sydd yn eich oergell, a dod o hyd i siopau a bwytai lleol sy'n cynnig bwyd cost gostyngol:

• Love food hate wasteYn agor mewn ffenestr newydd

• Too Good To GoYn agor mewn ffenestr newydd

Gall llyfrau ac offer prifysgol fod yn llawer ddrytach na'r hyn rydych chi wedi arfer ei brynu yn y gorffennol.

Pan fyddwch chi'n cael eich rhestr ddarllen, ceisiwch gael cymaint ag y gallwch o lyfrgell y brifysgol neu brynu ail-law lle bo hynny'n bosibl.

Mae rhai llyfrgelloedd prifysgol ac undebau myfyrwyr yn cynnal cyfnewid llyfrau a digwyddiadau cyfnewid llyfrau dros dro, felly edrychwch ar fyrddau bwletin a chyfryngau cymdeithasol am fanylion.

Mae angen trwydded deledu arnoch os ydych chi'n gwylio teledu byw neu BBC iPlayer ar unrhyw ddyfais, gan gynnwys teledu, cyfrifiadur, tabled, ffôn neu gonsol gemau.

Y newyddion da yw y gallwch hawlio ad-daliad misol ar ffi eich trwydded deledu am unrhyw fisoedd nad ydych chi'n ei ddefnyddio.

Felly, os ydych chi'n mynd adref am yr haf, gallwch hawlio ad-daliad am y misoedd nad ydych chi'n gwylio'r teledu yn eich llety myfyrwyr, cyn belled â bod o leiaf un mis ar ôl ar eich trwydded na fyddwch chi'n ei ddefnyddio.

Ewch i ad-daliad trwydded deledu: sut i hawlio eich un chiYn agor mewn ffenestr newydd ar wefan Save the Student i gael gwybod mwy. 

Mae benthyciadau cynhaliaeth i dalu eich costau byw, felly mae cyllidebu yn hanfodol.

Rydych chi'n cael eich talu mewn tri rhandaliad, un taliad ar ddechrau pob tymor, oni bai eich bod yn yr Alban, lle mae'r benthyciadau hyn yn cael eu talu'n fisol.

Mae'r hyn sydd gennych hawl iddo yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw a ble mae eich prifysgol neu goleg. Mae hefyd yn rhannol yn destun prawf modd, felly mae faint rydych chi'n ei gael hefyd yn dibynnu ar incwm y cartref.

I'r rhan fwyaf o fyfyrwyr, mae hyn yn golygu bod enillion y rhiant neu'r rhieni rydych chi'n byw gyda nhw yn cael eu hystyried, ar y rhagdybiaeth y byddant yn gallu cyfrannu at eich addysg. Yn ymarferol, mae hyn yn golygu bod myfyrwyr o gartrefi tlotach fel arfer yn cael y gefnogaeth ariannol fwyaf.

Yn dibynnu ar ba genedl rydych chi ynddi a'r asiantaeth cyllid myfyrwyr sy'n berthnasol i chi, efallai y bydd grantiau ac opsiynau cyllido eraill ar gael.

Fel arfer, nid oes rhaid i chi ad-dalu grantiau neu fwrsarïau, ond dim ond os ydych chi'n bodloni meini prawf penodol y byddwch chi'n gymwys i'w cael. Gall amodau fod yn berthnasol, ac efallai y bydd angen ad-dalu rhywfaint o gyllid os bydd eich amgylchiadau'n newid, er enghraifft os byddwch yn gadael eich cwrs.

I gael rhagor o wybodaeth am fenthyciadau cynhaliaeth, grantiau, bwrsariaethau a dyfarniadau, ewch i:

• Cyllid Myfyrwyr CymruYn agor mewn ffenestr newydd
• Student Finance EnglandYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK

• Student Awards Agency for ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
• Student Finance Northern IrelandYn agor mewn ffenestr newydd

Os ydych chi'n cael trafferth cadw i fyny â biliau neu dalu cost rhent, mae yna ffyrdd eraill o gael grantiau i helpu.

Siaradwch â'ch prifysgol am ba gefnogaeth y gallant ei gynnig. Mae gan lawer o sefydliadau gronfa caledi a allai eich helpu i fforddio aros mewn addysg.

Darganfyddwch am grantiau, bwrsariaethau a chronfeydd ysgoloriaethauYn agor mewn ffenestr newydd ar wefan Save the Student.

Ni all y rhan fwyaf o fyfyrwyr llawn amser hawlio budd-daliadau sy’n destun prawf modd, fel Credyd Cynhwysol. Ond os oes gennych anabledd neu rydych chi'n ofalwr i blentyn ifanc, efallai y byddwch chi'n gallu hawlio budd-daliadau penodol.

Dewch o hyd i ragor o wybodaeth am yr holl fanteision sydd ar gael i fyfyrwyr ar wefan turn2us:

• Myfyrwyr llawn amser a budd-daliadauYn agor mewn ffenestr newydd

• Myfyrwyr rhan-amser a budd-daliadauYn agor mewn ffenestr newydd

Mae yna lawer o ostyngiadau gwych ar gael i fyfyrwyr efo arian i ffwrdd mewn siopau, mewn bwytai, ar gyfer trafnidiaeth, a llawer mwy. Ond peidiwch â defnyddio hyn fel rheswm i wario arian ar bethau nad oes eu hangen arnoch mewn gwirionedd.

Defnyddiwch eich mewngofnod prifysgol i gael gostyngiadau ar-lein ac mewn siopau trwy'r apiau hyn:

• Totum cardYn agor mewn ffenestr newydd

•  UnidaysYn agor mewn ffenestr newydd

• Student BeansYn agor mewn ffenestr newydd

Ar ôl i chi weithio allan eich cyllideb, byddwch yn gweld a yw cymryd gwaith rhan-amser yn syniad da.

Gallai hyn fod yn ystod y gwyliau neu'r tymor.

Mae swyddi sy'n gyfeillgar i fyfyrwyr yn aml yn dod â chontractau sero oriau, a all ei gwneud hi'n anodd cyllidebu pan nad ydych chi'n gwybod yn union faint y byddwch chi'n ei ennill bob mis.

Darllenwch ein canllaw i ddysgu Sut i gyllidebu ar gyfer incwm afreolaidd.

Ond peidiwch ag esgeuluso'ch astudiaethau - mae ymchwil yn dangos y gall mwy nag 20 awr o waith yr wythnos gael effaith negyddol ar berfformiad academaidd.

Felly, os ydych chi'n anelu at swydd yn ystod y tymor, ceisiwch ddod o hyd i gydbwysedd da rhwng gwaith ac astudio.

P'un a yw'n eich trafeilio i'r dosbarth neu'n mynd yn ôl adref ar gyfer y gwyliau, bydd angen i chi gynnwys costau teithio yn eich cyllideb.

Mae yna lawer o gardiau teithio myfyrwyr a bargeinion i leihau costau, felly gwiriwch beth mae cwmnïau trafnidiaeth yn ei gynnig lle rydych chi'n astudio ac archebwch ymlaen llaw am arbedion ychwanegol.

Mae'r gostyngiadau'n cynnwys:

• mae’r 16-17 Saver RailcardYn agor mewn ffenestr newydd yn arbed 50% ar brisiau trên – prynwch ef y diwrnod cyn i chi droi'n 18 oed i gael teithio gostyngol nes i chi droi'n 19 oed.
• mae’r 16-25 RailcardYn agor mewn ffenestr newydd yn arbed traean ar lawer o brisiau trên
• mae’r 26-30 RailcardYn agor mewn ffenestr newydd yn arbed traean ar brisiau trên
• mae’r young Persons CoachcardYn agor mewn ffenestr newydd yn arbed traean oddi ar deithio bws
• mae’r Cerdyn Llun Oyster Myfyrwyr 18+Yn agor mewn ffenestr newydd  yn arbed 30% ar gardiau teithio Llundain a thocynnau tymor Bws a Thramiau
• mae’r Cerdyn yLinkYn agor mewn ffenestr newydd (Gogledd Iwerddon) yn arbed am 50% ar deithio ar fws a threilffordd.

Ar gyfer arbedion tymor hir, ystyriwch brynu beic. Cofiwch gael clo da ar ei gyfer hefyd.

Peidiwch ag oedi cyn cael cyngor am ddim gan ddefnyddio ein Lleolwr cyngor ar ddyledion os ydych chi'n teimlo bod eich ad-daliadau yn dod yn broblem.

Mae dyled yn realiti i lawer o fyfyrwyr a gall achosi straen a phryder.

Bydd gan y rhan fwyaf o brifysgolion a cholegau ymgynghorydd arian myfyrwyr neu wasanaethau cymorth ar gael i'ch helpu i ddatblygu technegau cyllidebu a rhoi gwybod i chi am unrhyw opsiynau cymorth ariannol sydd ar gael i chi fel myfyriwr, fel cronfeydd caledi

Mae symud i ffwrdd o gartref am y tro cyntaf yn gyffrous. Ond gall hefyd eich gwneud chi'n darged hawdd i sgamwyr.

A oes rhywun wedi gofyn i chi ddal eu harian yn eich cyfrif banc, ac yna ei anfon ymlaen at rywun arall?

Efallai ei fod yn ymddangos fel ffafr syml, ond peidiwch â gwneud hynny. Gelwir hyn yn ful arian, ac mae'n anghyfreithlon.

Os ydych chi'n ymwneud â'r math hwn o wyngalchu arian, gall eich cyfrifon banc gael eu cau, gan ei gwneud hi'n anodd agor un newydd. Ac yn y sefyllfa waethaf, gallech wynebu hyd at 14 mlynedd yn y carchar pe baech chi'n cymryd rhan yn ymwybodol.

Darllenwch fwy yn ein blog Mulod arian – beth ydynt a phwy all fod yn ddioddefwr?

Meddyliwch yn ofalus iawn cyn rhoi eich arian mewn buddsoddiadau i roi hwb i'ch incwm.

Mae sgamiau buddsoddi wedi'u cynllunio i'ch perswadio i drosglwyddo arian, a gallant edrych yn argyhoeddiadol iawn. Byddwch yn wyliadwrus o unrhyw un sy'n addo ffordd i chi wneud arian hawdd, yn enwedig ar gyfryngau cymdeithasol, trwy hyrwyddo cryptoarian neu fuddsoddi mewn stociau neu gronfeydd penodol.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i adnabod sgam buddsoddi.