Cwestiynau pensiwn?
- Cysylltwch. Mae ein help yn ddiduedd ac am ddim i’w ddefnyddio, p’un ai yw hynny ar-lein neu dros y ffôn.

Sut i drefnu eich arian wrth wahanu os oeddech yn cyd-fyw

Os oeddech yn byw gyda’ch gilydd fel cwpl ac wedi gwahanu, mae gennych lai o hawliau na chyplau sy’n ysgaru neu’n diddymu eu partneriaeth sifil. Bydd yn haws os allwch gytuno ar yr hyn rydych yn eu rhannu – er enghraifft, eich eiddo ac asedau.

Asesu’ch sefyllfa

Mae nifer o gyplau sy’n byw gyda’i gilydd yn gwahanu heb ddefnyddio cyfreithiwr. Yn wahanol i ysgariad neu ddiddymu partneriaeth sifil, nid oes proses gyfreithiol i lynu ati.

arrow icon

Ond efallai y byddwch yn dal i ddymuno cael cyngor cyfreithiol neu ddefnyddio cyfryngwr mewn rhai sefyllfaoedd. Mae defnyddio cyfryngwr yn golygu defnyddio person diduedd er mwyn eich helpu i gyrraedd cytundeb. Er enghraifft, os nad ydych chi â’ch cyn bartner yn gallu cytuno am:

  • unrhyw ddyledion sydd gennych
  • y tŷ roeddech yn byw ynddo
  • sut i rannu’r hyn sy’n perthyn i chi, neu
  • trefniadau ynghylch eich plant.

Mae sawl ffordd i ddelio â gwahanu:

  • Gallwch drefnu’r gwahaniad eich hun yn gyfan gwbl.
  • Os ydych o’r farn y gallech hawlio yn erbyn eich cyn bartner neu fod eich cyn bartner am hawlio yn eich erbyn chi, gallwch siarad â chyfreithiwr i gael gwybod beth allwch ei wneud am y peth.
  • Gallwch ddefnyddio cyfryngwr i’ch helpu chi a’ch cyn bartner ddod i gytundeb.

Os defnyddiwch gyfreithiwr ar gyfer nifer o gyfarfodydd wyneb yn wyneb a galwadau ffôn – ac yn enwedig os aiff eich achos i’r llys – gallai swm y costau cyfreithiol fod yn ddrud iawn.

arrow icon

Cytuno ar faterion ariannol

Gall roi trefn ar y materion ariannol a rennir cymryd peth amser ac efallai na fydd yn broses syml. Ond gall fod yn haws os dilynwch y camau canlynol:

  1. Gwnewch restr o’r hyn sy’n perthyn i chi a’r dyledion sydd gennych. Dylech gynnwys popeth o’ch cartref i’ch cynilion, eitemau sydd yn y tŷ a’ch car. Fel rheol, mae’r person sydd piau’r eitem â hawl i’w chadw. Ond efallai y gall y cyn bartner wneud hawl amdani.
  2. Os nad ydych yn gwybod beth yw gwerth eich eiddo, efallai y bydd angen help arbenigwyr arnoch. Er enghraifft, darganfyddwch beth yw gwerth eich eiddo trwy siarad â gwerthwr eiddo lleol neu edrychwch ar-lein ar wefannau eiddo.
  3. Nesaf, ewch ati i benderfynu sut yr hoffech rannu’ch eiddo, a phwy fydd yn talu biliau a benthyciadau. Os na allwch gytuno, edrychwch ar ein canllaw Trefnu cyfrifon banc ar y cyd, yswiriant, biliau a chyllid arall â’ch cyn bartner.
    Os na allwch benderfynu ar beth i’w wneud â’ch cartref, bydd yr hyn y gallwch ei wneud - yn rhannol - yn dibynnu ble yn y DU rydych yn byw. Dewch o hyd i fwy yn ein canllaw Rhannu'r cartref teuluol a'r morgais wrth wahanu os oeddech yn cyd-fyw. Os ydych yn rhentu, bydd eich hawliau’n dibynnu fel arfer ar enw pwy sydd ar y denantiaeth. Darganfydddwch fwy yn ein canllaw Rhannu'r cartref teuluol a'r morgais wrth wahanu os oeddech yn cyd-fyw
  4. Ceisiwch gytuno ar sut y byddwch yn cefnogi’ch plant, os oes plant gennych. Fel rhieni, disgwylir i chi’ch dau dalu tuag at gostau eich plant. Dewch o hyd i fwy yn ein canllaw Sut i drefnu cynhaliaeth plant.

Mae’n syniad da i lunio cytundeb sy’n egluro sut y penderfynoch rannu popeth.

Rydych chi'ch dau'n fwy tebygol o lynu at gytundeb os yw’n un ysgrifenedig, a dylai hynny leihau’r posibilrwydd o ddryswch yn ddiweddarach.

arrow icon

Pryd y gallech fod angen cymorth cyfreithiol neu broffesiynol

Mae rhai cyplau yn ei chael yn amhosibl cytuno ar sut i rannu’r arian, neu gallant gytuno ar rai pethau ond nid pethau eraill.

Os yw hynny’n wir am eich sefyllfa, gallech elwa o ddefnyddio rhywun diduedd i'ch helpu i ddod i gytundeb - er enghraifft, cyfryngwr.

Dewis arall yw cael cyngor cyfreithiol gan gyfreithiwr.

Gallech fod angen cymorth proffesiynol os:

  • gwnaethoch gymryd benthyciad ar gyfer eich cyn barter ac ni all ef neu hi ei dalu’n ôl neu nid yw’n dymuno gwneud hynny
  • nid ydych yn berchen ar y cartref ond dymunwch wneud hawliad ariannol yn erbyn eich cyn bartner
  • mae gennych chi a’ch cyn bartner fusnes ar y cyd ac ni allwch gytuno ar sut i’w rannu
  • rydych chi a’ch cyn bartner yn berchen ar eich cartref ond ni allwch gytuno ar sut i’w rannu
  • mae gennych chi a’ch cyn bartner forgais ar y cyd ac ni allwch gytuno ar bwy ddylai dalu beth
  • gwnaethoch chi a’ch cyn bartner lunio ‘cytundeb cyd-fyw’ a eglurodd sut y byddwch yn rhannu’ch arian, ond mae ef neu hi wedi mynd yn groes i’w air erbyn hyn.
arrow icon

Gwneud hawliad yn y llys

arrow icon

A yw eich cyn bartner yn gwrthod negodi neu’n anwybyddu’ch hawliau cyfreithiol? Os felly, efallai y bydd angen i chi fynd i’r llys i wneud hawliad yn eu herbyn.

Yng Nghymru a Lloegr

Efallai y byddwch yn medru hawlio 'diddordeb buddiol' yn eich cartref neu eiddo arall os yw’ch cyn bartner yn berchen arno ac roedd gennych gytundeb neu ddisgwyliad y byddwch yn rhannu gwerth yr eiddo petaech yn gwahanu.

Yn yr Alban

Efallai y gallech wneud hawliad yn erbyn eich cyn bartner os ydych wedi’ch ‘anfanteisio’n economaidd’ - neu os cafodd eich cyn bartner ‘fantais economaidd’ - yn sgil y berthynas. Enghraifft o hyn fyddai petasech wedi stopio gweithio er mwyn gofalu am blant i ganiatau i yrfa eich cyn bartner parhau.

Ni allwch wneud hawliad am daliadau parhaus, ond efallai y gallech wneud hawliad am gyfandaliad.

Os gwnewch gais, mae rhaid i chi gyflwyno unrhyw hawliad o fewn 12 mis ers gwahanu oddi wrth eich cyn bartner. 

Yng Ngogledd Iwerddon

Os symudoch i mewn i eiddo’ch cyn bartner, efallai y gallech wneud hawliad yn erbyn eich cyn bartner i gael arian y cyfrannoch at eich morgais yn ôl.

Costau gweithredu yn y llys

Gall y rheolau ynglŷn â pha bryd y gallwch wneud hawliad fod yn gymhleth, felly mae’n beth doeth siarad â chyfreithiwr sy’n arbenigo mewn anghydfodau rhwng cyplau sy’n cyd-fyw ac sy’n gwahanu.

Cofiwch serch hynny y gall dwyn achos llys yn erbyn eich cyn bartner fod yn gostus yn ariannol ac yn emosiynol.

Gallwch ddod o hyd i gyfreithiwr:

arrow icon

Eich cam nesaf

Oedd y wybodaeth yma yn ddefnyddiol?
Diolch am eich adborth.
Rydym bob amser yn ceisio gwella ein gwefan a gwasanaethau, ac mae eich adborth yn ein helpu i ddeall sut rydym yn gwneud.
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio…
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio…
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 5.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio’r ffôn
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn:8.00am – 3.00pm
  • Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 5 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 2 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio WhatsApp

Lawrlwythwch: WhatsApp

Am help i ddatrys eich dyledion neu gwestiynau credyd. Am bopeth arall cysylltwch â ni trwy Wegswrs neu dros y ffôn.