Os oes gennych blant, mae disgwyl i’r ddau riant dalu tuag at gostau eu magu nes byddant yn 16 oed, neu hyd at 20 oed os ydynt yn aros mewn addysg neu hyfforddiant amser llawn cymeradwy. Mae ffyrdd gwahanol i chi drefnu cynhaliaeth plant os ydych chi a’ch partner yn gwahanu.
Beth sydd yn y canllaw hwn
- Opsiynau ar gyfer trefnu cynhaliaeth plant
- Defnyddio trefniant yn seiliedig ar y teulu
- Defnyddio’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant
- Gwneud cais i’r llys am gynhaliaeth plant yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
- Gwneud cais i’r llysoedd am gynhaliaeth plant yn yr Alban
- Os yw’r rhiant arall yn byw dramor
- Newidiadau i gynhaliaeth plant
- Cymorth i rieni sengl
Opsiynau ar gyfer trefnu cynhaliaeth plant
Mae pedwar opsiwn i drefnu gyda’ch cynbartner sut y bydd cynhaliaeth plant yn cael ei dalu:
- Trefniant yn seiliedig ar y teulu: chi a’ch cynbartner yn trefnu cynhaliaeth plant rhyngoch.
- Talu’n Uniongyrchol: mae’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant (CMS) yn cyfrifo faint o gynhaliaeth plant y dylid ei dalu, ond chi a’ch cynbartner sy’n trefnu sut y bydd yn cael ei dalu rhyngoch chi.
- Casglu a Thalu: mae’r CMS yn cyfrifo faint o gynhaliaeth plant y dylid ei dalu, yn casglu’r arian gan un rhiant ac yn ei drosglwyddo i’r rhiant arall.
- Trefniant drwy orchymyn llys: er bod cytundebau cynhaliaeth plant fel arfer yn cael eu delio gan y CMS, gall llysoedd barhau i gymryd rhan mewn rhai sefyllfaoedd. Er enghraifft, pan nad yw'r CMS yn gallu delio ag achos (fel rhai sy'n ymwneud â rhieni tramor), neu pan fydd angen gorchymyn 'ychwanegol' oherwydd bod y rhiant sy'n talu yn ennill uwchlaw terfyn incwm CMS.
Yn yr Alban, gall rhieni gofnodi swm y cytunwyd arno ar gyfer cynhaliaeth plant mewn ‘Minute of Agreement’ – mae hyn yn gyfreithiol rwymol ar ôl iddo gael ei lofnodi a'i gofrestru.
Os na allwch chi a'ch cyn-bartner gytuno neu os na all y CMS wneud cyfrifiad ar gyfer cynhaliaeth plant, efallai y bydd llysoedd yr Alban yn gallu penderfynu ar gynhaliaeth plant. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw am Trefnu cynhaliaeth yn yr Alban.
Os ydych yn byw yn yr Alban, rydych rhwng 12 a 19 oed ac rydych chi mewn addysg neu hyfforddiant amser llawn, nad yw'n addysg uwch, gallwch wneud cais am gynhaliaeth plant eich hunain. Gallwch wneud cais yn uniongyrchol i'r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant i ofyn am asesiad o gynhaliaeth plant.
Darganfyddwch sut i wneud cais am gynhaliaeth plantYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK
Defnyddio trefniant yn seiliedig ar y teulu
Yma, byddwch chi a’ch cynbartner yn penderfynu faint o gynhaliaeth plant fydd yn cael ei dalu ac yn gwneud trefniadau i’w dalu.
Ewch i GOV.UK i gyfrifo eich cynhaliaeth plantYn agor mewn ffenestr newydd - gall yr teclyn hwn roi swm i chi ei drafod gyda'ch cyn-bartner yn seiliedig ar gyfrifiadau a ddefnyddir gan y CMS.
Ni fydd rhaid i chi siarad â chyfreithiwr nag unrhyw weithiwr proffesiynol arall yn gyntaf, er y gallwch ddefnyddio cyfryngwr (trydydd parti annibynnol) i’ch helpu i ddod i gytundeb.
Mae’n well os bydd y rhiant sy’n talu cynhaliaeth plant yn sefydlu archeb sefydlog fel bod arian yn cael ei dalu i’r rhiant arall yn rheolaidd – darganfyddwch fwy am sefydlu taliad rheolaidd yn ein canllaw Debydau Uniongyrchol, archebion sefydlog a thaliadau cerdyn cylchol.
Manteision
-
Dyma’r ffordd gyflymaf a hawsaf i drefnu cynhaliaeth plant.
-
Gallwch gytuno ar wahanol fathau o gymorth – er enghraifft fel prynu gwisg ysgol yn hytrach na gwneud taliad.
-
Mae’n hyblyg – gallwch gytuno i newid y trefniadau os bydd eich amgylchiadau’n newid.
-
Mae’n cynnal llinellau cyfathrebu rhyngoch chi a’ch cynbartner.
-
Nid oes rhaid i chi dalu i sefydlu un.
-
Mae’n gweithio’n dda os yw’r ddau riant yn ymddiried yn ei gilydd - felly mae’r rhiant sy’n derbyn yn hyderus bod y rhiant sy’n talu wedi bod yn onest am eu hincwm.
-
Gallwch ddal gwneud cais i’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant yn nes ymlaen os na fydd pethau’n gweithio allan.
Anfanteision
-
Nid yw’n gyfreithiol rwymol – nid oes neb i gasglu taliadau coll nac i orfodi cytundebau a dorrwyd.
-
Efallai na fydd yn bosib cytuno os ydych yn cael problemau cyfathrebu gyda’ch gilydd neu mae un person yn teimlo dan fygythiad gan y llall.
|
Os ydych yn byw yn: |
Dewch o hyd i’ch eiriolwr lleol |
Am fwy o wybodaeth am eiriolaeth, gweler: |
|
Cymru neu Loegr |
||
|
Yr Alban |
||
|
Gogledd Iwerddon |
Gwneud trefniant teuluol yn gyfreithiol rwymol
Efallai y gallwch droi trefniant teuluol yn gytundeb cyfreithiol rwymol. Gallwch wneud hyn drwy:
- ofyn i’ch cyfreithiwr
- trwy fynd i’r llys a chael gorchymyn llys, fel gorchymyn caniatâd, yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon
- cofnodi a chofrestru eich cytundeb mewn ‘Minute of Agreement’ yn yr Alban.
Gallwch ei ddefnyddio i ffurfioli trefniadau ariannol eraill ar yr un pryd – er enghraifft, pwy sy’n talu’r morgais.
Rhaid i chi a’ch cynbartner gytuno beth sydd yn y gorchymyn caniatâd neu ‘Minute of Agreement’.
Manteision
-
Mae’n rhoi sylfaen gyfreithiol i’r trefniant. Felly os bydd y taliadau’n dod i ben, gallwch ofyn i’r llys orfodi’r gorchymyn neu 'Minute of Agreement' (os yw wedi'i gofrestru).
-
Os byddwch chi a’ch cynbartner wedi cytuno ar lefel y taliadau cynhaliaeth plant, efallai y bydd eich cyfreithiwr yn cynnig dewis ffi osodedig am lunio’r gorchymyn caniatâd a’i gyflwyno i’r llys, neu ar gyfer cynghori a drafftio y 'Minute of Agreement'.
Anfanteision
-
Gall fod yn ddrud os bydd anghytundeb mawr a byddai’n rhaid i chi dalu biliau cyfreithiol eich hun – gwiriwch i weld a ydych yn gymwys ar gyfer cymorth cyfreithiol ar gyfer costau cyfreithiol.
-
Ni allwch wneud cais i’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant am gytundeb statudol nes bydd blwyddyn wedi mynd heibio ers i chi drefnu gorchymyn caniatâd neu lys (neu gofrestru ‘Minute of Agreement’ yn yr Alban).
-
Nid yw mor hyblyg â chytundeb anffurfiol yn seiliedig ar y teulu, gan y byddai’n rhaid i chi fynd yn ôl i’r llys i amrywio’r gorchymyn caniatâd. Mae hyn yn creu risg y bydd ôl-ddyledion cynhaliaeth plant yn cronni yn y cyfamser. Gellir amrywio ‘Minute of Agreement’ os ydych chi'ch dau yn cytuno ar y swm newydd, felly bydd angen cydweithrediad rhyngoch chi a'ch cyn-bartner.
Defnyddio’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant
Os na fyddwch chi a’ch cynbartner yn gallu cytuno ar daliadau cynhaliaeth plant, gallwch gysylltu â’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant (CMS).
Gall y CMS:
- weithio allan faint o gynhaliaeth plant y dylid ei dalu – does dim tâl am hyn
- trefnu a chasglu taliadau ar eich rhan drwy eu gwasanaeth Casglu a Thalu (mae ffioedd yn berthnasol)
- mynd ar drywydd unrhyw daliadau a gollwyd (ôl-ddyledion)
- cymryd camau i adennill arian os yw'ch cyn-bartner yn gwrthod talu; Gall hyn gynnwys cymryd arian o'u cyflogau, eu cyfrif banc neu drwy anfon beilïaid i atafaelu eu heiddo. Gallant hyd yn oed gael gorchymyn llys i orfodi gwerthu eu cartref.
Os ydych chi'n defnyddio'r gwasanaeth Casglu a Thalu, mae ffi yn berthnasol bob tro y gwneir neu dderbynnir taliad, felly mae'n well ceisio dod i gytundeb gyda'ch cyn-bartner yn gyntaf, os gallwch wneud.
Ffioedd Casglu a Thalu:
- Mae rhieni sy'n talu yn cael 20% wedi’i ychwanegu at eu taliad.
- Mae rhieni sy'n derbyn yn cael 4% wedi’i dynnu oddi ar eu taliad.
Cysylltwch â'r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant drwy ffonio 0800 171 2345 neu drwy wefan y Gwasanaeth Cynhaliaeth PlantYn agor mewn ffenestr newydd
Os ydych chi wedi profi cam-drin domestig
Gallwch gael y CMS i gasglu a gwneud taliadau ar eich rhan - heb ganiatâd cyn-bartner camdriniol.
Pan fyddwch chi'n cysylltu â'r CMS, dylent ofyn a ydych wedi profi neu wedi bod yn dyst i gam-drin domestig. Os ydych chi'n teimlo y bydd eich hawliad cynhaliaeth plant yn eich rhoi mewn perygl, dylai'r CMS eich helpu i gysylltu â'r Llinell Gymorth Trais Domestig GenedlaetholYn agor mewn ffenestr newydd neu gymorth arall.
Gall y CMS ond gofyn i chi dalu taliadau cynhaliaeth os yw'r holl reolau canlynol yn berthnasol:
- mae angen i'ch plentyn fod o dan 16 oed neu o dan 20 oed os ydyn nhw mewn addysg neu hyfforddiant cymeradwy amser llawn, hyd at ac yn cynnwys Lefel A neu gyfwerth, a
- mae angen i chi fyw yn y DU fel eich prif gartref a bod â'r hawl i fyw yma.
Mae dwy ffordd wahanol i chi dalu: Talu’n Uniongyrchol a Chasglu a Thalu.
Defnyddio Talu’n Uniongyrchol
Mae Talu’n Uniongyrchol yn golygu bod y CMS yn cyfrifo faint o gynhaliaeth plant y dylid ei dalu ac mae’r rhiant sy’n talu yn trefnu sut a phryd byddant yn gwneud taliadau.
Manteision
-
Nid oes rhaid i chi gyfrifo faint o gynhaliaeth plant sy’n deg i chi ei dalu neu ei dderbyn.
-
Nid oes unrhyw ffioedd i'w talu wrth ddefnyddio Talu'n Uniongyrchol.
-
Os na fydd eich cynbartner yn talu gallwch ofyn am gael symud i Gasglu a Thalu, mae hyn yn golygu bod y CMS yn gallu gweithredu i wneud iddynt dalu.
Anfanteision
-
Gall tynnu’r CMS i mewn i’r achos gynyddu unrhyw ddrwgdeimlad rhyngddo chi a’ch cynbartner.
-
Os byddwch angen i’r CMS orfodi’r taliadau, fe fydd costau eraillYn agor mewn ffenestr newydd darganfyddwch fwy ar GOV.UK.
Defnyddio Casglu a Thalu CMS
Os bydd eich cynbartner yn gwrthod talu cynhaliaeth plant gallwch ofyn i’r CMS gasglu arian ganddynt a’i drosglwyddo i chi.
Gallwch hefyd ddefnyddio hyn os byddwch yn sefydlu trefniant Talu Uniongyrchol na fydd eich cynbartner yn cadw ato. Ond byddwch yn ymwybodol bod tâl i'r ddau riant ddefnyddio Casglu a Thalu.
Os ydych wedi profi cam-drin domestig, bydd eich ffioedd yn cael eu hepgor, ac efallai byddwch yn cael cynnig cymorth un-i-un gan staff arbenigol gyda hyfforddiant cam-drin domestig.
Manteision
-
Nid oes rhaid i chi gyfrifo faint o gynhaliaeth plant sy’n deg i chi ei dalu neu ei dderbyn.
-
Nid y chi sy’n gyfrifol am sicrhau bod eich cynbartner yn talu cynhaliaeth plant.
-
Os na fyddant yn talu, gall y CMS gymryd camau gorfodi – er enghraifft, cymryd arian yn uniongyrchol o’u cyflog neu orfodi i eiddo neu feddiannau gael eu gwerthu. Bydd yn rhaid i’r rhiant sy’n talu hefyd dalu taliadau ychwanegol os bydd, er enghraifft, arian yn cael ei gymryd o’u cyflog.
Anfanteision
-
Bydd yn rhaid i’r rhiant nad yw’n byw gyda’r plentyn ac sy’n talu cynhaliaeth plant dalu 20% ychwanegol. Caiff hyn ei ychwanegu at y taliad.
-
Bydd y rhiant sy’n byw gyda’r plentyn ac sy’n gofalu amdano yn derbyn 96% o’r cynhaliaeth plant. Bydd yn rhaid iddynt roi 4% o’r swm hwnnw i’r CMS fel ffi.
-
Nid oes gennych unrhyw hawl i ddweud pa fath o gamau gorfodi y mae’r CMS yn eu cymryd na phryd maent yn ei gymryd.
Gallwch gysylltu â CMSYn agor mewn ffenestr newydd i'w diweddaru am unrhyw newidiadau neu i drafod cynhaliaeth plant
Gwneud cais i’r llys am gynhaliaeth plant yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
Os gallwch ddod i gytundeb ar gyfer cynhaliaeth plant gyda'r rhiant arall gallwch wneud cais i'r llys i'w wneud yn gytundeb ffurfiol sydd gyda rhwymedigaeth cyfreithiol. Gelwir hyn yn orchymyn caniatâd. Rhaid i'r ddau riant gytuno i delerau'r gorchymyn.
Defnyddir gorchymyn caniatâd fel arfer pan fydd rhieni yn ysgaru ac yn datrys eu cyllid. Felly gallai gynnwys cytundebau eraill - er enghraifft, pwy sy'n mynd i dalu'r morgais.
Mae enghreifftiau o pryd mae'r llys yn delio â chynhaliaeth plant yn hytrach na'r CMS yn cynnwys:
- os yw’r rhiant sy’n talu yn byw dramorYn agor mewn ffenestr newydd - darganfyddwch fwy ar GOV.UK
- i drefnu i dalu ffioedd ysgol breifat
- i gyfrifo faint o gynhaliaeth plant y dylid ei dalu i lysblant neu blant anabl
- os mae’r rhiant sy’n talu yn ennill mwy na therfyn incwm y CMS – £156,000 y flwyddyn ar hyn o bryd – gall y llys benderfynu a ddylant dalu cynhaliaeth plant ychwanegol.
Manteision
-
Gall fod yn rhan o setliad ariannol mwy a drafodwyd rhyngoch chi, ar ôl gwahanu. Er enghraifft, gallai dalu am daliadau morgais eraill.
-
Gellir gorfodi gorchymyn caniatâd trwy'r llys os na thelir y gynhaliaeth.
Anfanteision
-
Mae'n rhaid i chi fynd trwy broses llys ffurfiol a thalu ffioedd am y gorchymyn.
-
Ni allwch wneud cais i'r CMS am un flwyddyn ar ôl i gorchymyn caniatâd gael ei wneud.
-
Os na wneir y taliadau, gall gorfodi'r gorchymyn fod yn ddrud a chymryd llawer o amser.
-
Bydd yn rhaid i chi fynd yn ôl i'r llys os ydych am i'r gorchymyn newid.
-
Mae'n bwysig cael cyngor cyfreithiol annibynnol - y byddai'n rhaid i chi dalu amdano. Mae yna hefyd ffioedd llys am wneud a gorfodi'r gorchymyn.
I gael cymorth i ddod o hyd i gyfreithiwr ewch i wefan Resolution; mae'n bwysig cael cael cyngor arbenigol cyn gwneud cais i'r llysoeddYn agor mewn ffenestr newydd
Os na allwch fforddio cyngor cyfreithiol, gweler ein canllaw Cymorth cyfreithiol a chymorth arall os na allwch fforddio ffioedd ysgariad neu wahanu
Gwneud cais i’r llysoedd am gynhaliaeth plant yn yr Alban
Yn yr Alban, os na allwch chi a'ch cyn-bartner gytuno ar daliadau cynhaliaeth plant ond rydych chi'n credu y bydd angen cymorth ariannol arnoch, gallwch wneud cais i'r llys am yr hyn a elwir yn 'gynhaliaeth'.
Bydd y llys yn ystyried a oes angen y taliadau arnoch ac a all eich cyn-bartner fforddio eu talu.
Gall cyfreithiwr eich cynghori a ddylid gwneud cais.
Darllenwch fwy yn ein canllaw Trefnu cynhaliaeth yn yr Alban.
Os yw’r rhiant arall yn byw dramor
Os yw'r rhiant arall yn byw y tu allan i'r DU, nid yw hyn o reidrwydd yn golygu na allwch gael cynhaliaeth plant. Mae'n bryder cyffredin, ond mae cymorth ar gael ac mae'n werth archwilio eich opsiynau.
Fel arfer, dim ond os yw'r rhiant arall yn gweithio i sefydliad Prydeinig, fel Lluoedd Arfog EF, y Gwasanaeth Sifil, neu rai cyrff llywodraeth eraill y DU y gall y Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant helpu. Gallwch ddarganfod mwy am ba sefydliadau sy'n gymwysYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.
Os na all y Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant helpu, mae gennych ddau brif opsiwn:
- Os yw'r rhiant arall yn byw mewn gwlad sydd â chytundeb Gorfodi Gorchmynion Cynnal a Chadw yn Ddwyochrog (REMO) gyda'r DU, efallai y byddwch yn gallu cael gorchymyn cynhaliaeth wedi'i wneud a'i orfodi drwy'r llysoedd, gyda chefnogaeth y Ganolfan Fusnes Gorfodi Cynhaliaeth. Gall llysoedd hefyd helpu i orfodi penderfyniad cynhaliaeth plant presennol, ac mewn rhai amgylchiadau gallant wneud neu amrywio gorchymyn cynhaliaeth. Gallwch ddod o hyd i'r rhestr lawn o wledydd REMOYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.
- Os yw'r rhiant arall yn byw mewn gwlad nad yw'n wlad REMO, efallai y bydd eich opsiynau yn fwy cyfyngedig. Mae'n dal yn werth gwirio eich amgylchiadau penodol gyda chyfreithiwr, gan y gall rhai trefniadau fod yn bosibl o hyd.
Os na allwch wneud cais drwy'r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant, efallai y byddwch yn gallu sefydlu trefniant teuluol yn lle hynny. Cofiwch na fydd llysoedd y DU yn gorfodi hyn os yw'r rhiant arall yn rhoi'r gorau i dalu.
Os ydych chi'n byw yng Nghymru neu Loegr, darganfyddwch fwy am drefnu cynhaliaeth plant os yw un rhiant yn byw dramorYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.
Os ydych chi'n byw yn yr Alban, gweler y canllawiau ar gynhaliaeth plantYn agor mewn ffenestr newydd pan fydd rhiant yn byw dramor ar mygov.scot.
Os ydych chii'n byw yng Ngogledd Iwerddon, gweler y canllawiau ar Reciprocal Enforcement of Maintenance OrdersYn agor mewn ffenestr newydd ar nidirect.
Newidiadau i gynhaliaeth plant
Os oes newid sylweddol yn eich incwm neu’ch gyfoeth chi neu eich cynbartner, efallai y byddwch yn gallu addasu lefel y taliadau cynhaliaeth plant.
Os cytunwyd ar gynhaliaeth plant drwy'r CMS, gallwch chi neu'ch cyn-bartner ofyn iddynt adolygu eu cyfrifiad. Gelwir hyn yn 'amrywiad' os yw'r addasiad yn debygol o fod dros dro.
Fel arall, byddant yn gwirio swm cynhaliaeth plant bob 12 mis wrth reoli eich achos. Gelwir hyn yn adolygiad blynyddol, a byddant yn edrych ar amgylchiadau'r rhiant sy'n talu i weld a oes angen i'r swm gynyddu neu ostwng.
Os oes gennych chi drefniant teuluol gyda'ch cyn-bartner, gallwch chi siarad â nhw am wneud newidiadau pan fo angen.
Mae’n bwysig gwirio â cyfreithiwr am ddiweddaru’r gorchymyn llys (os oes gennych un) sy’n cynnwys cytundebau blaenorol ar daliadau cynhaliaeth plant.
Os byddwch yn symud i fyw gyda phartner newydd a’ch bod yn derbyn cynhaliaeth plant, ni fydd eich perthynas yn effeithio ar hyn – os byddwch yn priodi neu yn llunio partneriaeth sifil neu ddim.
Ond gallwch gytuno â’ch cynbartner i newid lefel y taliadau, os bydd lefelau incwm yn newid er enghraifft.
Os oes llysblant, efallai y byddai’n werth cael cyngor cyfreithiol.
Darganfyddwch fwy am gynhaliaeth plantar GOV.UKar GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.
Cysylltu â’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant
Gallwch gysylltu â’r CMS drwy ffonio 0800 171 2345 neu gallwch reoli eich achos cynhaliaeth plant ar-leinYn agor mewn ffenestr newydd
Cymorth i rieni sengl
Os ydych chi'n rhiant sengl, mae yna sefydliadau sy'n cynnig cyngor a chymorth arbenigol am ddim ynghylch cynhaliaeth plant ac agweddau eraill o fod yn riant sengl. Os ydych chi'n byw yn:
- Cymru a Lloegr: ymweld â GingerbreadYn agor mewn ffenestr newydd
- Gogledd Iwerddon: ymweld â Children in Northern IrelandYn agor mewn ffenestr newydd
- Yr Alban: ymweld â One Parent Families ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
Gallwch hefyd ddod o hyd i ragor o arweiniad ar fudd-daliadau a chymorth ariannol yn ein canllaw Lle gallaf gael cymorth a chyngor am fudd-daliadau?
