Sut i gael trefn ar eich arian wrth wahanu neu ddiddymu

Wrth benderfynu faint o gymorth sydd ei angen arnoch, mae nifer o ddewisiadau ar gael i chi :

1. Gallwch drefnu’r cyfan eich hun neu drwy ddefnyddio gwasanaeth ar-lein cost isel.
2. Gallwch drefnu un neu ddau o sesiynau cynghori â chyfreithiwr, ond delio â’r ffurflenni a’r gwaith papur eich hun.
3. Gallwch ddefnyddio cyfryngwr – person diduedd – i roi cymorth i chi a’ch cyn bartner (gŵr, gwraig neu bartner sifil) ddod i gytundeb.

Gallwch ddefnyddio cyfreithiwr i'ch cynorthwyo drwy gydol y broses. Os bydd gennych lawer o gyfarfodydd wyneb yn wyneb a galwadau ffôn, ac yn enwedig os cymerir misoedd lawer i chi gytuno, gallai’r gwaith o gyrraedd setliad ariannol fod yn ddrud iawn. Os yn bosibl, ceisiwch osgoi ffraeo â’ch cyn bartner drwy gyfreithiwr.

Os ydych chi'n ystyried trefnu popeth eich hun neu ddefnyddio gwasanaeth ar-lein, edrychwch ar ein canllaw i ysgariad neu ddiddymiad DIY.

Beth bynnag rydych chi'n penderfynu ei wneud gyda'ch arian, eich eiddo a'ch pensiynau, gwnewch yn siŵr bod y cytundeb yn gyfreithiol rwymol. Mae'r broses ar gyfer gwneud hyn yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw yn y DU.

Nid oes rheol syml ynglŷn â pha amgylchiadau fyddai’n well ar gyfer setlo’ch ysgariad neu ddiddymiad eich hun a pha bryd fyddai’n fwy buddiol i chi geisio cymorth proffesiynol

Mae nifer o wahaniadau’n troi’n chwerw neu’n hirfaith gan na all gyplau gytuno ar sut i rannu’r arian. Os bydd hyn yn digwydd, efallai y bydd angen i chi logi cyfreithiwr.

Mae dod i gytundeb ynglŷn â’ch arian yn debygol o fod yn haws os:

• yw’r ddau ohonoch yn cytuno i’r ysgariad neu’r diddymiad
• nad oes gennych blant neu mae’r plant wedi tyfu ac nid ydynt yn dibynnu arnoch yn ariannol
• nad yw un ohonoch yn ddibynnol ar y llall yn ariannol
• ydych yn cytuno ar sut y dylid rhannu’ch eiddo a’ch pensiynau neu gallwch drafod y gwahanol ddewisiadau yn gyfeillgar â’ch gilydd.

Os na allwch gytuno, neu os yw'ch sefyllfa ariannol yn gymhleth, bydd angen i chi dalu am gyngor cyfreithiol proffesiynol neu gyfryngwr i'ch helpu drwy'r broses.   

Gallwch ddewis trefnu'ch ysgariad neu ddiddymiad eich hun neu gallwch ddefnyddio gwasanaeth ar-lein cost isel.

Mae nifer cynyddol o bobl yn gwneud hyn, er mae’r mwyafrif yn parhau i ddefnyddio cyfreithiwr, cyfryngwr neu unigolyn proffesiynol arall i gael cymorth neu gyngor.

Yng Nghymru a Lloegr, nid yw ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil yn setlo eich cyllid yn awtomatig. Hyd nes y bydd gennych orchymyn llys ariannol sy'n rhwymol yn gyfreithlon, gallwch chi a'ch cyn-bartner barhau i wneud hawliad ariannol yn erbyn eich gilydd - hyd yn oed flynyddoedd ar ôl i'ch ysgariad neu ddiddymiad gael ei gwblhau.

Gosodir y dewis o wneud y cyfan eich hun allan yn gyfreithiol a’i alw’n ysgariad neu’n ddiddymiad ‘syml’. Ond ni all pob cwpl ddefnyddio’r weithdrefn hon .

Er enghraifft, ni allwch ei defnyddio os:

• oes gennych blant dan 16 oed; neu
• ydych yn gwneud hawliad ariannol yn erbyn eich cynbartner – fel am gyfran o dŷ neu bensiwn.

Yn yr Alban, mae ysgariad neu ddiddymiad yn dod â'r holl hawliadau ariannol o'ch priodas neu bartneriaeth sifil i ben. Mae hyn yn golygu y dylech ddefnyddio'r opsiwn DIY dim ond os ydych eisoes wedi sortio eich cyllid, neu os nad yw'r un ohonoch eisiau gwneud unrhyw hawliadau ariannol yn erbyn y llall.

Pan fyddwch yn ysgaru neu’n diddymu’ch partneriaeth sifil mae rhaid i chi fynd o flaen barnwr yn bersonol mewn un ai llys sirol neu’r Uchel Lys.

Ond gallwch ymddangos yn y llys fel ‘deisebydd personol’ heb orfod defnyddio cyfreithiwr.

Mantais trefnu'ch ysgariad neu ddiddymiad eich hun yw fod hyn yn rhatach ac mae gennych reolaeth lwyr dros yr hyn sydd angen ei wneud .

Ond, os na allwch chi a’ch cyn bartner gytuno ar sut i rannu pethau’n gyfeillgar, efallai nad hwn yw’r dewis gorau

Os yw eich sefyllfa ariannol yn gymhleth, gallai’r gwaith o ddod i gytundeb a rhannu’ch arian gymryd peth amser. Ac mae’n debygol y byddwch angen cymorth proffesiynol.

Gwiriwch i weld a oes unrhyw un o’r canlynol yn berthnasol i chi. Po fwyaf ohonynt sydd, po fwyaf cymhleth fydd eich gwahaniad yn debygol o fod.

• Rydych chi (neu chi'ch dau) yn berchen ar fusnes.
• Mae un ohonoch yn ddibynnol ar y llall yn ariannol.
• Mae un ohonoch yn anghytuno â’r ysgariad neu’r diddymiad.
• Mae gennych blant sy’n parhau i ddibynnu arnoch yn ariannol.
• Rydych wedi bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil ers dros bum mlynedd.
• Mae gan un ohonoch gyflwr meddygol neu anabledd sy’n effeithio ar eich gallu i ennill incwm.
• Mae un ohonoch wedi rhoi’r gorau i weithio er mwyn magu’ch plant, sydd wedi effeithio ar allu’r unigolyn i ennill incwm.
• Mae gan un ohonoch fwy o asedau na’r llall – er enghraifft, mae’r tŷ yn enw un partner, neu wedi cronni pensiwn llawer mwy na’r llall.

Wrth drafod gyda'ch cyn-bartner, mae angen i'r ddau ohonoch fod yn gwbl agored ac yn onest am eich sefyllfa ariannol. Gelwir hyn yn 'datgeliad ariannol'.

Mae hyn yn golygu y bydd pob un ohonoch yn gwybod beth sydd gan y llall o ran:

• dyledion
• cynilion
• eiddo
• buddsoddiadau.

Y ffordd yma, gallwch gytuno beth mae’r naill a’r llall yn gyfrifol am dalu.

Mae'n bwysig bod yn onest – gallai unrhyw gytundeb rydych chi'n ei gyrraedd gael ei herio yn y dyfodol os daw i'r amlwg yn ddiweddarach bod gwybodaeth wedi'i chadw'n ôl.

Cyn cytuno ar unrhyw beth, gwnewch yn siŵr eich bod chi'n deall y darlun ariannol llawn. Os ewch i'r llys, bydd disgwyl i chi roi gwybodaeth ariannol lawn a chywir.

Pan fyddwch yn trafod â'ch cyn-bartner, ceisiwch ddilyn yr awgrymiadau hyn.

Mae’r gyfraith ynghylch ysgariad a diddymiad yn amrywio ledled y DU .

Gan ddibynnu ymhle y cafodd y naill ohonoch eich geni ac ymhle y buoch yn byw yn y gorffennol, efallai y byddwch yn gallu ysgaru neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil mewn rhan wahanol o’r DU i’r un yr rydych yn byw ynddi ar hyn o bryd.

Efallai y byddwch yn gallu ysgaru neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil mewn gwlad arall y tu allan i’r DU os cawsoch chi neu’ch cyn bartner eich geni yno neu y buoch yn byw yno.

Os credwch fod hynny’n briodol yn eich achos chi, dylech siarad â chyfreithiwr sy’n arbenigo mewn ysgariad neu ddiddymiad rhyngwladol.

Mae cytundeb gwahanu (neu ‘Minute of Agreement’ yn yr Alban) fel arfer yn nodi'r trefniadau ariannol y byddwch chi'n eu rhoi ar waith tra byddwch wedi gwahanu, a beth fydd yn digwydd os penderfynwch ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil.

Nid yw cytundeb gwahanu yn gyfreithiol rwymol yng Nghymru, Lloegr na Gogledd Iwerddon - felly nid yw'r un peth â gorchymyn llys.

Gall fod yn ffordd ddefnyddiol o nodi trefniadau allweddol tra byddwch wedi gwahanu, gan gwmpasu pethau fel pwy sy'n byw yng nghartref y teulu a phwy sy'n talu'r rhent neu'r morgais yn y cyfamser. Mae'n gweithio'n dda os nad ydych chi'n siŵr a ddylid ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, neu os nad ydych chi'n barod i ddechrau'r broses honno eto.

Darganfyddwch fwy am Gytundebau gwahanu os ydych chi'n ystyried ysgariad neu ddiddymiad.

Yn yr Alban, mae cytundeb gwahanu – a elwir 'Minute of Agreement' neu ‘final agreement’– yn ddogfen gyfreithiol rwymol.

Mae'n nodi'r hyn rydych chi a'ch cyn-bartner wedi'i gytuno am arian, eiddo ac, os oes angen, trefniadau ar gyfer eich plant. Bydd cyfreithiwr fel arfer yn ei lunio, a bydd angen i'r ddau ohonoch gael cyngor cyfreithiol annibynnol cyn llofnodi. Ar ôl iddo gael ei lofnodi a'i gofrestru, gellir ei orfodi yn yr un modd â gorchymyn llys.

Darganfyddwch fwy am Gytundebau gwahanu os ydych chi'n ystyried ysgariad neu ddiddymiad yn yr Alban.

Mae hefyd werth edrych ar ein canllaw Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol ar ysgariad neu ddiddymiad.