Sut i roi trefn ar bensiwn rhywun ar ôl iddynt farw

Fel arfer, gallwch ddod o hyd i fanylion cynlluniau pensiwn a'u manylion cyswllt wrth chwilio trwy waith papur neu wirio e-byst.

Os ydych chi'n meddwl y gallai pensiwn fod ar goll:

• ceisiwch restru'r holl gyflogwyr oedd gan y person
• defnyddiwch y Gwasanaeth Olrhain Pensiynau am ddim ar GOV.UK i ddod o hyd i fanylion cyswllt pensiwnYn agor mewn ffenestr newydd

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut i ddod o hyd i hen bensiynau neu bensiynau coll. 

Mae'n werth gwirio datganiadau banc y person i helpu i nodi'r holl ffynonellau incwm oedd ganddynt a pha ddarparwyr oedd yn eu talu.

Mae hyn yn bwysig gan efallai na fydd incwm pensiwn bob amser yn cael ei dalu'n uniongyrchol gan y darparwr pensiwn. Er enghraifft, gallai cwmni yswiriant wneud taliadau pe bai eu pensiwn yn:

• cael ei ddefnyddio i brynu blwydd-dal
• cael ei roi i mewn i dynnu i lawr fel y gellid cymryd incwm pryd a sut bynnag yr oedd ei angen.

wedi marw. Mae'n well gwneud hyn cyn gynted ag y gallwch oherwydd:

• efallai y bydd angen i chi ad-dalu unrhyw bensiwn sydd wedi’i dalu allan ers y farwolaeth
• efallai y bydd angen talu treth ychwanegol os yw'r farwolaeth yn cael ei adrodd ar ôl dwy flynedd iddo ddigwydd.

Ar gyfer Pensiwn y Wladwriaeth, mae pwy i gysylltu â nhw yn dibynnu ar ble roedd y person yn byw pan fu farw.

Yn y rhan fwyaf o achosion, ni ellir trosglwyddo Pensiwn y Wladwriaeth i unrhyw un arall.

Ond efallai y byddwch yn gallu hawlio rhywfaint o'r arian neu gynyddu eich Pensiwn y Wladwriaeth eich hun pe baech:

• yn briod, neu
• mewn partneriaeth sifil.

Gallwch ddefnyddio'r offeryn Pensiwn y Wladwriaeth a'ch partnerYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK i wirio a yw hyn yn berthnasol i chi.

Mae sut i ddod o hyd i fwy o gymorth yn dibynnu ar ble roedd y person yn byw.

Mae sut y gellir etifeddu pensiwn preifat rhywun yn dibynnu ar y math a oedd ganddynt. Gallwch wirio mathau o bensiynau gan ddefnyddio ein teclyn neu ofyn i'r darparwr pensiwn. 

Mae pensiynau cyfraniadau wedi'u diffinio yn gweithio wrth adeiladu cronfa o arian i'w ddefnyddio yn ystod ymddeoliad.

Mae hyn yn golygu y gall unrhyw arian a adawyd yn y gronfa pan fu farw'r person gael ei drosglwyddo ymlaen, fel arfer i'r buddiolwyr a enwebwyd ganddynt. Bydd y darparwr pensiwn fel arfer yn cysylltu â'r rhai a enwir i esbonio beth yw eu dewisiadau.

Gall buddiolwyr fel arfer ddewis:

• cymryd rhywfaint neu'r cyfan o'r arian fel un neu fwy o gyfandaliadau
• trosi rhywfaint neu'r cyfan o'r arian yn incwm gwarantedig drwy brynu blwydd-dal
• gadael yr arian a fuddsoddwyd nes bod ei angen arnynt.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Beth allaf ei wneud gyda fy nghronfa bensiwn?

AMae blwydd-dal fel arfer yn atal talu pan fydd y person yn marw, oni bai eu bod wedi dewis opsiynau penodol pan gafodd ei sefydlu. Mae hyn yn cynnwys:

• cyfnod gwarant – lle bydd y blwydd-dal yn talu am isafswm cyfnod, gan gynnwys i fuddiolwyr os yw'r person yn marw cyn iddo ddod i ben
• sail bywyd ar y cyd – lle gall person a enwir barhau i dderbyn cyfran o'r incwm
• diogelwch gwerth neu gyfalaf – lle gellid talu cyfandaliad i fuddiolwyr pe bai'r blwydd-dal wedi talu llai na'r hyn a gostiodd pan fu farw'r person.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw am Cymryd eich pensiwn fel incwm gwarantedig: blwydd-daliadau wedi'u hesbonio

Mae pensiynau budd-daliadau wedi'u diffinio yn talu incwm gwarantedig yn seiliedig ar gyflog y person a pha mor hir y maent yn gweithio i'r cyflogwr hwnnw.

Mae hyn yn golygu nad oes cronfa o arian pensiwn i'w drosglwyddo, ond bydd gan y rhan fwyaf o gynlluniau budd-daliadau marwolaeth. Gall y darparwr pensiwn esbonio'r budd-daliadau marwolaeth maen nhw'n eu cynnig, ond mae enghreifftiau nodweddiadol yn cynnwys:

• cyfandaliad marwolaeth mewn gwasanaeth – yn aml lluosrif o gyflog y person os oeddent yn dal i weithio i'r cyflogwr hwnnw pan fuon nhw farw
• ad-daliad o gyfraniadau'r person gyda llog, os buon nhw farw o fewn dwy flynedd ar ôl sefydlu'r pensiwn
• cyfandaliad diogelu pensiwn – os oedd gan y pensiwn gyfnod gwarant a bu farw'r person cyn i hyn ddod i ben, gall buddiolwyr dderbyn unrhyw swm nad oedd wedi'i dalu eto
• pensiwn dibynnydd – gall partner neu blant hyd at 23 oed dderbyn canran o'r pensiwn fel naill ai:
  • incwm rheolaidd
  • cyfandaliad os yw'r gwerth yn llai na £30,000 (a elwir yn gyfandaliad cyfnewidiad bychan).

Mae sut mae treth yn gweithio ar bensiynau etifeddol yn dibynnu i raddau helaeth ar sut mae'r arian yn cael ei dalu a pha mor hen oedd y person pan fu farw.

Gallwch gysylltu â Gwasanaethau Profedigaeth CThEFYn agor mewn ffenestr newydd i gael help gyda threth ar ôl i rywun farw. 

Pan fyddwch yn cymryd arian o bensiwn etifeddol, fel arfer caiff ei drethu os:

• mae'n cael ei dalu fel incwm rheolaidd neu gyfandaliad cyfnewidiad bychan
• bu farw'r person yn 75 oed neu'n hŷn - does dim ots sut mae'r arian yn cael ei gymryd.

Mae hyn yn golygu bod unrhyw incwm pensiwn neu swm etifeddol yn cael ei ychwanegu at enillion eraill y buddiolwr i gyfrifo faint o Dreth Incwm sydd angen ei dalu.  

Nid oes Treth Incwm fel arfer yn cael ei chodi ar daliadau o bensiwn etifeddol os bu farw'r person cyn cyrraedd ei ben-blwydd yn 75 oed ac:

• fe'i cymerir fel:
  • cyfandaliadau o bensiwn heb ei gyffwrdd neu gronfa tynnu pensiwn i lawr a sefydlwyd ar ôl 6 Ebrill 2015
  • incwm neu gyfandaliad o flwydd-dal a sefydlwyd ar ôl 6 Ebrill 2015
• mae'r taliad cyntaf yn cael ei gymryd o fewn dwy flynedd i'r cynllun pensiwn ddysgu am eu marwolaeth
• nid yw cyfanswm yr arian parod di-dreth a gymerir o'u holl bensiynau yn uwch na'r lwfans cyfandaliad a budd-dal marwolaeth (LSDBA).

Mae'r LSDBA yn £1,073,100 i'r mwyafrif ond bydd yn is pe bai arian parod di-dreth yn cael ei gymryd cyn i'r person farw. Gallai hefyd fod yn uwch pe baent yn gwneud cais am ddiogelwch ar ei lwfans oesYn agor mewn ffenestr newydd cyn Ebrill 2025.

Os sefydlwyd y blwydd-dal neu'r gronfa tynnu i lawr cyn 6 Ebrill 2015, neu os yw'r arian yn cael ei hawlio ddwy flynedd ar ôl y farwolaeth, mae Treth Incwm fel arfer yn daladwy ar unrhyw arian a dderbyniwyd.

Tan fis Ebrill 2027, ni fydd unrhyw arian sy'n cael ei adael mewn cronfa bensiwn pan fydd rhywun yn marw - neu unrhyw fudd-daliadau marwolaeth y mae eu cynllun yn addo eu talu - fel arfer yn cael ei gyfrif fel rhan o'u hystâd.

Mae hyn fel arfer yn golygu:

• nid yw pensiynau wedi'u cwmpasu gan unrhyw ewyllys, felly nid oes angen i chi aros am brofiant
• nid yw Treth Etifeddiant yn daladwy.

Mae hyn oherwydd bod gan y rhan fwyaf o ddarparwyr pensiwn neu ymddiriedolwyr yr hawl i ddewis pwy sy'n derbyn unrhyw beth o'r pensiwn ar ôl i'r person farw, a elwir yn ymddiriedolaeth yn ôl disgresiwn.

Bydd y darparwr neu'r ymddiriedolwyr fel arfer yn talu'r arian i'r bobl a enwebwyd gan ddefnyddio ffurflen mynegiant dymuniad, ond nid oes rhaid iddynt wneud hynny.

Y dewis arall yw os yw'r darparwr yn defnyddio 'cyfarwyddyd', lle mae'n rhaid iddynt dalu'r arian i'r bobl a enwebwyd. Yn yr achos hwn, mae'r arian yn cael ei gyfrif at ddibenion Treth Etifeddiant.

Bydd y darparwr pensiwn yn gallu esbonio'r rheolau sy'n berthnasol i chi.

O fis Ebrill 2027, efallai y bydd unrhyw arian sydd ar ôl yn eich pensiwn neu mewn budd-daliadau marwolaeth yn cael ei gyfrif wrth gyfrifo Treth Etifeddiant.

Gallwch ddefnyddio ein Cyfrifiannell budd-daliadau i weld y taliadau, grantiau a gostyngiadau y gallech fod yn gymwys amdanynt.

Er enghraifft, efallai y byddwch chi'n gallu hawlio Taliad Cymorth Profedigaeth os yw'ch partner wedi marw.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllawiau:

• Taliad Cymorth Profedigaeth: cymhwysedd, sut i’w hawlio a faint y byddwch yn ei gael
• Rheoli eich cyllid ar ôl i'ch partner farw.

Am fwy o gymorth ar beth i'w wneud pan fydd rhywun yn marw, gallwch weld ein holl Ganllawiau marwolaeth a phrofedigaeth.