Ewyllysiau wedi'u gwneud eich hun (Ewyllysiau DIY): sut i ysgrifennu eich ewyllys eich hun

Mae ysgrifennu eich ewyllys eich hun yn opsiwn da os yw'ch dymuniadau'n syml, er enghraifft, os ydych chi am adael popeth i:

• eich priod

• eich plant, os bydd eich priod yn marw o'ch blaen.

Mae rhai sefyllfaoedd yn fwy cymhleth ac mae'n well cael cymorth proffesiynol gan gyfreithiwr neu wasanaeth ysgrifennu ewyllysiau. Mae hyn yn cynnwys os:

• mae gennych lysblant, nad oes ganddynt hawl awtomatig i etifeddu oddi wrthych

• nad ydych chi'n briod nac mewn partneriaeth sifil, gan efallai nad oes gan eich partner hawl gyfreithiol i'ch ystâd (eich arian, eich eiddo a'ch meddiannau)

• rydych chi'n berchen ar eiddo dramor

• rydych chi'n ceisio lleihau eich bil Treth Etifeddiant

• mae gennych fuddsoddiadau neu gyfrifon banc tramor

• rydych chi'n berchen ar fusnes neu dir fferm rydych chi'n ei adael i rywun fel rhan o'ch ewyllys

• mae gennych bobl sy'n ddibynnu arnoch yn ariannol heblaw am eich teulu agos

• mae eich ewyllys yn cynnwys unrhyw ddymuniadau a allai gael eu camddeall neu sydd hyd yn oed ychydig yn gymhleth

• mae gennych ddiagnosis lle gallai eich gallu meddyliol gael ei amau yn nes ymlaen, er enghraifft, dementia neu glefyd Alzheimer

• rydych chi eisiau sefydlu ymddiriedolaeth, er enghraifft, i ddarparu ar gyfer plentyn ag anabledd.

Bydd cymryd amser i ddewis yr opsiwn ysgrifennu ewyllys cywir ar gyfer eich amgylchiadau yn rhoi tawelwch meddwl i chi y bydd eich dymuniadau'n cael eu dilyn ar ôl i chi farw.  Archwiliwch eich opsiynau:

• Sut ydw i'n ysgrifennu ewyllys a faint mae'n ei gostio? 

• Beth yw gwasanaeth ysgrifennu ewyllysiau?

• Defnyddio cyfreithiwr i ysgrifennu eich ewyllys 

Gallwch gael templed ewyllys neu becyn ewyllys o siopau deunydd ysgrifennu a gwasanaethau ar-lein. Maen nhw fel arfer yn costio hyd at £30. Mae rhai am ddim.

Dylai templed ewyllys da gwmpasu'r holl feysydd allweddol i wneud yn siŵr bod eich dymuniadau'n cael eu cyflawni. Dyma beth i chwilio amdano:

• Cymal dirymu: Mae hyn yn canslo unrhyw ewyllysiau blaenorol rydych chi wedi'u gwneud, felly nid oes unrhyw ddryswch ynghylch pa un sy'n cyfrif.

• Eich manylion cyfreithiol llawn: Mae hyn yn golygu eich enw llawn, cyfeiriad cyfredol, eich dyddiad geni neu unrhyw enwau blaenorol rydych chi wedi'u defnyddio.

• Ysgutor ac opsiwn wrth gefn: Ysgutor yw'r person sy'n cyflawni eich dymuniadau ar ôl i chi farw. Mae'n werth enwi person wrth gefn rhag ofn na all eich dewis cyntaf ei wneud. 

• Gwarcheidwad i'ch plant: Os oes gennych blant o dan 18 oed, gallwch enwi rhywun rydych chi'n ymddiried ynddo i ofalu amdanynt.

• Anrhegion penodol ac anrhegion ariannol: Gallwch adael eitemau neu symiau o arian i bobl a enwir.

• Cymal gweddill yr ystâd : Mae hyn yn cwmpasu popeth arall rydych chi'n berchen arno nad yw wedi’i enwi’n benodol, felly nid oes unrhyw beth yn cael ei adael allan.

• Beth sy'n digwydd os bydd buddiolwr yn marw o'ch blaen: Dylai eich ewyllys ddweud beth sy'n digwydd i anrheg os yw'r person yr oeddech chi'n bwriadu ei adael iddo eisoes wedi marw.

• Bloc llofnodi ar gyfer dau dyst: Nid yw eich ewyllys yn gyfreithiol ddilys oni bai ei bod wedi'i llofnodi gennych chi a'i bod wedi'i thystio gan ddau berson ar yr un pryd. 

Er mwyn i'ch ewyllys fod yn gyfreithiol ddilys yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon, rhaid iddi gael ei llofnodi ym mhresenoldeb dau dyst sy'n oedolyn.

Rhaid i bob tyst beidio â bod yn fuddiolwr (rhywun a enwir yn eich ewyllys) ac ni ddylai fod yn briod â buddiolwr neu mewn partneriaeth sifil â buddiolwr. Os yw tyst yn fuddiolwr, byddant yn colli eu hetifeddiaeth, er bod yr ewyllys ei hun yn parhau i fod yn ddilys.

Mae'r rheolau'n wahanol yn yr Alban. Dim ond un tyst sydd ei angen arnoch, ac ni ddylent fod yn fuddiolwr.

Mae gan yr Alban hefyd reolau "hawliau cyfreithiol", sy'n golygu bod gan eich priod, partner sifil a phlant hawl awtomatig i gyfran o'ch ystâd symudol (pethau fel arian, buddsoddiadau, ceir a gemwaith) hyd yn oed os ydych chi wedi gadael y pethau hynny i rywun arall.

Mae'r rheolau ar gyfer gwneud ewyllys yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw:

Y prif risg yw y gallai camgymeriadau wneud eich ewyllys yn annilys ac os bydd hynny'n digwydd, mae'r gyfraith yn penderfynu pwy sy'n cael eich ystâd, ac efallai nad yw'r hyn yr oeddech chi ei eisiau o gwbl.

Gallai'r bobl rydych chi'n poeni amdanynt hefyd gael eu gadael yn delio â biliau cyfreithiol a straen y gellid bod wedi ei osgoi.

Bydd camgymeriadau cyffredin wrth ysgrifennu eich hun yn cynnwys:

• peidio â chael yr ewyllys wedi’i thystio’n gywir gan ddau oedolyn annibynnol ar yr un pryd

• sillafu enwau yn anghywir

• peidio â llofnodi'r ddogfen yn y ffordd gywir.

Byddwch yn ymwybodol, os ydych chi'n defnyddio templed ewyllys, nid yw'r cwmni sy'n ei gyflenwi yn gyfrifol am unrhyw gamgymeriadau. Os bydd rhywbeth yn mynd o'i le, efallai na fyddwch yn gallu gwneud cwyn neu hawlio arian yn ôl.

Os oes gennych amheuaeth, ystyriwch ddefnyddio cyfreithiwr neu wasanaeth ysgrifennu ewyllysiau. Efallai y byddwch chi'n arbed arian ymlaen llaw gydag ewyllys DIY, ond gall y gost o'i wneud yn anghywir fod yn llawer mwy.

Os ydych chi'n hyderus bod ysgrifennu eich ewyllys eich hun yn iawn i chi, dilynwch y camau hyn:

1. Defnyddiwch dempled: Dylech osgoi ysgrifennu eich ewyllys o'r dechrau.
2. Llofnodi, dyddio a thystio'n gywir: Rhaid i'r ddau dyst fod dros 18 oed ac yn bresennol ar yr un pryd i'ch tystio yn llofnodi'r ewyllys. Ni all y naill na'r llall fod yn fuddiolwr. Dim ond un tyst sydd ei angen arnoch yn yr Alban, sy'n gorfod bod dros 16 oed.
3. Gwiriwch eich sillafu yn ofalus: Gall enw wedi'i gamsillafu achosi problemau.
4. Byddwch yn benodol: Er enghraifft, osgoi ysgrifennu "fy ngwraig." Yn lle hynny, ysgrifennwch enw llawn a chyfeiriad cyfredol eich gwraig. Os oes gennych blant o dan 18 oed, dylech enwi gwarcheidwad. Heb hyn, mae'r llysoedd yn penderfynu pwy sy'n gofalu amdanynt os bydd y ddau riant yn marw.
5. Dinistrio unrhyw hen ewyllysiau: Gwnewch yn siŵr bod eich ewyllys newydd yn nodi'n glir ei fod yn dirymu pob ewyllys blaenorol. Dylai eich templed eich tywys ar sut i wneud hyn.
6. Dywedwch wrth eich ysgutor (y person sy'n gyfrifol am gyflawni eich dymuniadau ar ôl i chi farw) ble mae'r ewyllys yn cael ei gadw: Bydd angen iddyn nhw ddod o hyd iddo pan ddaw'r amser. Mae'n bwysig dewis eich ysgutor yn ofalus. Gall ein canllaw Pwy all fod yn ysgutor ewyllys? helpu.

Ar ôl i chi wneud ewyllys, mae'n bwysig ei hadolygu bob cwpl o flynyddoedd a'i diweddaru os bydd eich amgylchiadau'n newid. Adolygwch eich ewyllys os:

• rydych chi'n priodi, cofrestru partneriaeth sifil neu'n ysgaru (mae priodas yn canslo unrhyw ewyllys flaenorol yn awtomatig)

• rydych chi'n gwahanu oddi wrth eich partner (os nad ydych yn briod)

• mae gennych blant neu wyrion

• rydych chi'n prynu neu'n gwerthu eiddo

• mae gennych newid sylweddol yn eich cyllid

• mae eich ysgutor neu fuddiolwr yn marw

• mae eich perthynas â buddiolwr yn newid.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw A oes angen ewyllys arnaf a phryd ddylwn i ei diweddaru?

Yn anffodus, mae sgamwyr yn targedu pobl wrth ysgrifennu ewyllys. Mae ein canllaw Sgamiau cyffredin sy'n gysylltiedig ag ewyllysiau a beth i fod yn wyliadwrus amdano yn esbonio sut i amddiffyn eich hun.