Oes gennych chi bensiwn?
- Mae ein help yn ddiduedd ac am ddim i’w ddefnyddio. Cysylltwch â ni ar-lein neu dros y ffôn ar 0800 756 1012

Gwneud ewyllus a chynllunio beth i'w adael 

Wrth wneud eich ewyllys, ystyriwch faint sydd gennych i’w adael a phwy fydd yn cael beth. Bydd y canllaw hwn o gymorth i chi roi trefn ar y pethau sylfaenol, er mwyn i chi allu cychwyn ysgrifennu’r ewyllys.

Llunio’ch ewyllys – cam wrth gam

Cyn i chi allu ysgrifennu ewyllys rhaid i chi benderfynu pwy sydd am gael beth.

Gosodwch sylfaen eich cynllun ar gyfer eich arian a’ch eiddo – eich ystâd – yn gynnar iawn, cyn i chi ymweld â chyfreithiwr neu drafod eich ewyllys gyda’ch teulu.

Peidiwch â phoeni, mae’n haws nag y mae’n ymddangos – dilynwch y broses gam wrth gam hon.

Cam un - gwnewch restr o bwy yr hoffech i elwa o’ch ystâd

Dim ond ychydig o funudau a gymer fwy na thebyg i wneud y cam hwn – gallwch ei wneud nawr hyd yn oed.

Gallech gynnwys:

  • eich partner neu briod
  • plant ac aelodau eraill o’r teulu
  • ffrindiau
  • elusennau.

Eich buddiolwyr yw’r enw a roddir ar y bobl (neu’r elusennau hyn).

Cam dau - rhestrwch eich asedau a beth yw eu gwerth yn fras

Cychwynnwch gyda’r asedau sydd fwyaf hawdd i’w prisio:

  • cynilion
  • pethau gwerthfawr, megis gemwaith neu drysor teuluol.

Yna ewch ymlaen at y pethau sydd yn newid mewn gwerth. Bydd y rhain yn anoddach i’w prisio yn union.

Maent yn cynnwys:

  • eich pensiwn
  • eich busnes, os ydych yn berchen neu’n gydberchen arno
  • buddsoddiadau yn y farchnad stoc – cyfranddaliadau, bondiau a chronfeydd
  • eiddo – eich tŷ, ac unrhyw eiddo fel buddsoddiad, tir, neu hyd yn oed le parcio sy’n perthyn i chi. Cofiwch ystyried gwerth unrhyw ddyledion a ddiogelwyd yn erbyn eich eiddo.

Yn olaf, meddyliwch am unrhyw eitemau sentimental yr hoffech i berson neilltuol eu cael.

Bydd yr hawl i gynnwys eich pensiwn yn dibynnu ar reolau eich cynllun pensiwn. Dylech hefyd wirio bod eich cynllun pensiwn yn gwybod i pwy rydych am i'ch pensiwn fynd - peidwich ond dibynu ar hyn fod yn eich ewyllys.

Cam tri - meddyliwch sut yr hoffech chi rannu eich arian a’ch eiddo wrth lunio’ch ewyllys

Yn fras mae pum math o etifeddiaeth gallech ei adael.

  • “Rwy’n gadael £2,000 i fy mab” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd ariannol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael swm penodol o arian.
  • “Rwy’n gadael fy ngemwaith i fy merch” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd benodol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael eitem benodol sydd yn perthyn i chi. Y ffordd i’w adnabod fydd gweld beth sydd yn cwrdd â’r disgrifiad hwnnw ar ddyddiad y farwolaeth. Os nad oes gemwaith ar yr adeg honno, yna bydd y rhodd yn methu.
  • “Rwy’n gadael hanner fy ystâd i fy mrawd” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd weddilliol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael canran o faint bynnag yw gwerth eich ystâd, yn dilyn talu unrhyw ddyledion, costau, rhwymedigaethau ac etifeddiaeth a threth.
  • "Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig os yw hi yn fy ngoroesi, ond os na fydd hi yn fy ngoroesi yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – dyma ‘gymynrodd refersiynol’ ar gyfer eich merch. Gallwch fanylu ar beth fydd yn digwydd os yw’r person sydd i gael rhywbeth gennych yn marw.
  • “Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig am weddill ei bywyd, ac yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – mae hyn yn creu ‘ymddiriedolaeth’ dros eich cyfran chi o’r tŷ. Mae ymddiriedolaeth yn eich caniatáu i ddweud pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo yn union wedi i chi farw (e.e. eich gwraig), ac yna pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo (e.e. eich merch) unwaith y mae’r person cyntaf a ddewisoch i gael budd yn union wedi i chi farw hefyd wedi marw. Gall y math hwn o rodd fynd o’i le yn hawdd, felly byddwch angen gael cyngor cyfreithiol os ydych chi’n dymuno cynnwys ‘ymddiriedolaeth’ yn eich ewyllys.

Os yw’ch materion yn eithaf syml (er enghraifft, rydych yn dymuno gadael popeth i’ch gŵr) mae’n debygol y defnyddiwch gymynrodd weddilliol syml yn unig.

Os yw pethau’n fwy cymhleth, mae’n debygol y defnyddiwch gyfuniad. Er enghraifft:

Mae Mike yn briod gydag un mab. Mae gan ei wraig fab hefyd, o briodas flaenorol. Mae e’n gadael:

  • ei gyfran ef o’i gartref i’w wraig am weddill ei bywyd
  • £1,000 yr un i’w wyrion
  • ei oriawr i fab ei wraig
  • unrhyw beth arall yn ei ystâd i elusen.

Mae June wedi ysgaru gyda thri o blant a phedwar o wyrion. Mae gan ei mab broblemau iechyd meddwl. Mae hi’n gadael:

  • £500 yr un i’w wyrion
  • hanner gweddill yr ystâd mewn ymddiriedolaeth i’w mab am weddill ei fywyd, i’w rannu rhwng ei merched hi wedi iddo ef farw, a
  • chwarter yr ystâd yr un i’w merched, ond os bydd naill un o’r merched yn marw o’i blaen hi, bydd plant y ferch honno yn derbyn cyfran chwarter y ferch a fu farw, o’r ystâd rhyngddynt.

Cam pedwar - gwiriwch i weld a fydd angen i chi dalu Treth Etifeddiaeth

Fel arfer nid oes angen talu treth:

  • os yw gwerth eich ystâd yn llai na throthwy o £325,000, neu
  • os gadewch bopeth uwchlaw’r trothwy i’ch priod neu bartner sifil, neu
  • os gadewch bopeth uwchlaw’r trothwy i fuddiolwr eithriedig fel elusen.

Gellir trosglwyddo’r lwfans i briod neu bartner sifil os ni chaiff ei ddefnyddio yn sgil y farwolaeth gyntaf.

Mae yna hefyd drothwy atodol ar gyfer eich cartref.

arrow icon

Nid yw’r rheolau’n syml. Felly, mae’n debyg y byddwch yn dymuno cael cyngor proffesiynol i’ch cynorthwyo gyda hyn.

Meddyliwch am ddiogelu eich buddiolwyr

Weithiau, fe allech ddymuno diogelu eich cymynrodd – er enghraifft, os ydych yn gadael rhywbeth i blentyn neu rywun gydag anableddau neu broblemau iechyd meddwl.

Mae nifer o bobl yn ymdrin â hyn trwy sefydlu ymddiriedolaethau: mae hyn yn golygu y gall unrhyw beth yr ydych yn ei adael gael ei reoli gan bobl yr ydych chi’n ymddiried ynddynt i weithredu yn y ffordd orau ar gyfer eich buddiolwr.

Un ai am byth neu hyd nes y gall edrych ar ôl ei hun.

Beth i’w wneud wedi i chi lunio’ch ewyllys

Unwaith y byddwch wedi gweithio drwy’r camau bydd gennych syniad eithaf clir ynglŷn â beth yr ydych yn dymuno ei adael yn eich ewyllys ac i bwy.

Efallai yr hoffech siarad â’ch teulu ynglŷn â’ch cynlluniau. 

Eich cam nesaf yw cael llunio eich ewyllys.

Os yw eich ystâd yn eithaf syml (ee rydych yn gadael popeth i’ch partner), gallwch drefnu pethau eich hun mae’n siŵr.

Os yw eich materion cyllidol yn rhai mwy cymhleth, mae’n beth call i chi gael cyngor gan gyfreithiwr.

Siarad â’ch teulu ynglŷn â’ch ewyllys

Os ydych chi am osgoi dadleuon teuluol, nawr ac ar ôl i chi fynd, mae’n werth ystyried cael ‘y sgwrs’ gyda nhw am eich dymuniadau.

Dyma'ch cyfle i egluro'r hyn rydych chi'n ei wneud, a helpu'ch teulu i ddeall pam rydych chi'n meddwl mae peth gorau yw.

Nid oes unrhyw un yn mwynhau gorfod siarad am farwolaeth, ond dyma sut i wneud y sgwrs mor hawdd a di-wrthdaro â phosibl.

Paratoi am “y sgwrs”

Penderfynwch ar eich dymuniadau

Ni ddylai ysgrifennu eich ewyllys ymwneud â phwy sy'n haeddu beth - dylai fod yn ymwneud â'r hyn rydych chi am i'ch arian ei gyflawni.

Dechreuwch trwy ysgrifennu rhestr o'ch prif flaenoriaethau.

Gall eich blaenoriaethau fod yn bethau fel:

  • sicrhau bod darpariaeth ar gyfer eich partner
  • gofalu am berthynas â salwch neu anabledd
  • sicrhau bod eich wyrion yn cael yr addysg orau
  • cefnogi elusen rydych sy’n bwysig i chi.

Pan fyddwch wedi penderfynu beth rydych eisiau i ddigwydd wedi eich marwolaeth, bydd hi'n llawer haws gweithio allan beth i'w adael ac i bwy.

Bydd hefyd yn eich helpu i egluro'ch meddwl i'ch teulu.

Ysgrifennwch ddrafft bras o'ch ewyllys

Bydd yn helpu i ganolbwyntio’r sgwrs os oes gennych ddrafft sylfaenol o’ch ewyllys, neu o leiaf rai nodiadau.

Trwy hynny, gallwch chi siarad am yr hyn rydych chi ei eisiau, yn hytrach na chael pawb arall yn dweud wrthych chi beth maen nhw ei eisiau.

Ni all neb ddweud wrthych beth i'w roi yn eich ewyllys, eich penderfyniad chi yw pwy ddylai dderbyn beth.

Trefnwch amser i siarad

Gall trefnu cyfarfod teulu arbennig i siarad am farwolaeth ymddangos yn afiach.

Os ydych chi'n meddwl y bydd yn gwneud pobl yn anghyfforddus, peidiwch â gwneud hynny.

Yn ei le, efallai ceisiwch neilltuo ychydig o amser yn ystod digwyddiad teuluol.

Gadewch i'ch teulu wybod ymlaen llaw eich bod chi'n hoffi siarad am eich ewyllys bryd hynny - mae'n ei gwneud hi'n llai o laddwr hwyliau, ac yn rhoi cyfle iddyn nhw feddwl pethau drosodd yn gyntaf.

Yn ystod y sgwrs

Esboniwch beth rydych chi am ei gyflawni

Dyma'r amser i gychwyn pethau ar sail gadarn.

Esboniwch fod yna resymau dros y cymynroddion rydych chi'n bwriadu eu gadael. Mae hyn yn helpu'ch teulu i ddeall eich safbwynt, ac yn rhoi syniad i bobl o'r hyn i'w ddisgwyl cyn i chi fynd i fanylion.

Os ydych yn canolbwyntio ar yr hyn rydych chi am i'ch etifeddiaeth ei gyflawni, yn hytrach na'r punnoedd a'r ceiniogau yn unig, gallwch osgoi llawer o wrthdaro.

Esboniwch fanylion eich cynllun

Peidiwch ag anghofio gysylltu'r manylion hyn â'ch nodau.

Rhowch gynnig ar ymadroddion fel: “Rydyn ni'n cytuno y bydd angen cefnogaeth ar John yn y dyfodol, felly dwi'n bwriadu gadael hanner fy ystâd iddo.

Gofynnwch am awgrymiadau a barn

Efallai y gwelwch fod gan rai o'ch teulu ddisgwyliadau penodol ynglŷn â'ch ewyllys - anogwch nhw i fod yn agored ynglŷn â hyn er mwyn i chi ddeall.

Eich penderfyniad chi ydyw yn y diwedd, ond efallai y bydd gan eraill rai syniadau da ynglŷn â sut i edrych ar ôl teulu a ffrindiau nad ydych chi wedi meddwl amdanyn nhw.

Efallai eu bod hefyd yn poeni llawer am wrthrych sentimental penodol.

Pwysleisiwch ei fod ‘ am nawr’

Efallai y bydd llawer o bethau'n digwydd rhwng eich sgwrs a diwedd eich bywyd.

Efallai y bydd babanod newydd yn cyrraedd neu efallai y byddwch chi'n colli rhywun yn eich teulu.

Gallwch newid eich ewyllys pan fydd y pethau hyn yn digwydd. Sicrhewch eich teulu eich bod yn barod i adolygu ac ailasesu wrth i bethau newid.

Cofiwch fod mor ystyriol ag y gallwch

Gall llawer o berthnasoedd teuluol fod ychydig yn fregus, a gall trafod ewyllysiau ac etifeddiaethau ddod â hyn allan i'r awyr agored.

Gwnewch yn glir nad yw hyn yn ymwneud â beirniadu pobl - mae'n ymwneud â'r hyn rydych chi am ddigwydd i'ch asedau pan fyddwch chi wedi mynd.

Wrth gwrs, gallai rhai o'ch penderfyniadau fod yn seiliedig ar bwy rydych chi'n eu hoffi a ddim yn eu hoffi - ond ni fydd egluro hynny yn gwneud unrhyw ffafrau â chi.

Yn lle hynny, ceisiwch egluro y byddai'r arian yn gwneud yn well mewn mannau eraill.

Unwaith eto, bydd hyn yn haws o lawer os ydych chi'n glir ynghylch eich dymuniadau.

Wedi hynny

Adolygwch eich cynllun

Gallwch chi adolygu'ch cynllun ar ôl i chi gael y sgwrs - efallai ei fod wedi atgyfnerthu'r hyn rydych chi am ei wneud neu efallai ei fod wedi rhoi rhai syniadau da i chi am y newidiadau rydych chi am eu gwneud. 

Ysgrifennwch neu diweddarwch eich ewyllys

Ar ôl trafod pethau a chymryd ystyriaeth o syniadau eich teulu, rydych yn barod i fynd i'r cam nesaf - ysgrifennu'ch ewyllys am y tro cyntaf neu ddiweddaru ewyllys sy'n bodoli eisoes.

arrow icon
Oedd y wybodaeth yma yn ddefnyddiol?
Diolch am eich adborth.
Rydym bob amser yn ceisio gwella ein gwefan a gwasanaethau, ac mae eich adborth yn ein helpu i ddeall sut rydym yn gwneud.
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio…
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio…
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 5.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio’r ffôn
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn:8.00am – 3.00pm
  • Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 5 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 2 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio WhatsApp

Lawrlwythwch: WhatsApp

Am help i ddatrys eich dyledion neu gwestiynau credyd. Am bopeth arall cysylltwch â ni trwy Wegswrs neu dros y ffôn.