Sut ydw i’n ysgrifennu ewyllys a faint mae’n ei gostio?

Mae ewyllys yn ddogfen gyfreithiol sy'n dweud pwy ddylai gael eich arian a'ch eiddo ar ôl i chi farw, a elwir yn eich ystâd. Mae hefyd yn nodi pwy sy'n gyfrifol am weinyddu eich ystâd, a elwir yn eich ysgutorion.

Mae ewyllys yn gadael i chi benderfynu pwy sy'n derbyn eich arian a'ch eiddo pan fyddwch chi'n marw. Er enghraifft, teulu, ffrindiau neu elusennau.

Os nad oes gennych ewyllys ddilys pan fyddwch chi'n marw, mae'r gyfraith yn penderfynu hyn i chi. Mae hyn yn golygu efallai na fydd y canlyniad yr hyn y byddech chi ei eisiau.

Gall ewyllys hefyd:

• adael i'r bobl sy'n bwysig i chi i drefnu pethau'n gyflymach ac yn haws, gyda llai o straen ar ôl eich marwolaeth

• adael i chi benderfynu pwy ddylai ofalu am unrhyw ddibynyddion, gan gynnwys plant o dan 18 oed (neu 16 oed yn yr Alban)

• helpu i osgoi anghytundebau teuluol

• ei gwneud hi'n haws cynllunio ar gyfer Treth Etifeddiant.

Os ydych chi'n berchen ar gartref gyda rhywun ac yn marw heb ewyllys, efallai na fydd y person arall yn etifeddu eich cyfran o'r eiddo yn awtomatig. Os oeddech chi'n briod neu mewn partneriaeth sifil, mae faint y gallent ei etifeddu yn dibynnu ar sut rydych chi'n berchen ar yr eiddo a gwerth eich cyfran.

Mae'r rheolau ar gyfer cyplau di-briod sy'n byw gyda'i gilydd (a elwir yn cyd-fyw) yn wahanol yn yr Alban.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd un o’r partneriaid cyd-fyw sy'n goroesi yn gallu gofyn i lysoedd yr Alban am arian o'r ystâd. Mae terfynau amser llym yn berthnasol, felly mae'n bwysig ceisio cyngor cyfreithiol cyn gynted â phosibl ar ôl y farwolaeth.

Mae rheolau etifeddiaeth eraill yr Alban hefyd yn wahanol, felly mae'n werth ystyried cael cyngor cyfreithiol yn yr Alban i ddeall eich hawliau.

Cyn i chi allu llunio eich ewyllys, bydd angen i chi wneud rhai penderfyniadau.

Gall hyn fod yn un neu fwy o bobl neu sefydliadau a byddant yn cael eu hadnabod fel eich buddiolwyr. Er enghraifft, eich partner, aelodau o'ch teulu, ffrindiau neu elusennau.

Mae'n werth ystyried a fyddai unrhyw un rydych chi'n penderfynu ei adael allan yn herio'r ewyllys ar ôl i chi farw. Mae hyn yn golygu y gallent fynd i'r llys i ofyn a yw eich ewyllys yn deg.

Dechreuwch gydag asedau syml fel cynilion ac eitemau gwerthfawr, yna symudwch ymlaen i bethau anoddach i roi gwerth arnynt fel:

• eiddo – cofiwch dynnu allan unrhyw forgais y byddai angen ei ad-dalu

• buddiannau busnes, a

• buddsoddiadau.

Nodwch hefyd unrhyw eitemau sentimental yr hoffech i bobl benodol eu cael.

Efallai y byddwch yn gallu cynnwys eich pensiwn, ond bydd eich darparwr pensiwn neu weinyddwyr cynllun yn aml yn penderfynu pwy fydd eich arian yn mynd i. Gallant esbonio'r rheolau sy'n berthnasol i chi.

O 6 Ebrill 2027 ymlaen, gallai eich pensiwn ddod yn rhan o'ch ystâd wrth gyfrifo Treth Etifeddiant. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth sy'n digwydd i fy mhensiwn pan fyddaf yn marw.

Mae pum prif ffordd o rannu'ch ystâd, a elwir yn rhoddion neu gymynroddion.

Yna gallwch benderfynu beth i'w wneud gydag unrhyw beth sydd ar ôl. Darllenwch fwy am gymalau gweddilliolYn agor mewn ffenestr newydd ar The Gazette.

Os yw'ch dymuniadau'n syml, mae rhannu'ch ystâd mewn ffordd syml yn gyffredin. Ar gyfer sefyllfaoedd mwy cymhleth, efallai yr hoffech gyfuno sawl math.

Yn yr Alban, ni allwch bob amser atal eich priod, partner sifil neu blant rhag etifeddu rhan o'ch ystâd.

Mae hyn oherwydd efallai y bydd ganddynt hawliau cyfreithiol i hawlio cyfran o asedau penodol, hyd yn oed os yw'ch ewyllys yn dweud fel arall. Er enghraifft, arian, cynilion, buddsoddiadau ac eiddo personol.

Nid yw Treth Etifeddiant fel arfer yn cael ei dalu os:

• mae eich ystâd o dan £325,000 neu

• rydych chi'n gadael unrhyw beth dros £325,000 i'ch priod, partner sifil neu elusen.

Darganfyddwch fwy am bwy sy'n gorfod talu yn Canllaw i Dreth Etifeddiant yn y DU.

Os ydych chi'n meddwl y gallai fod angen talu Treth Etifeddiant, darllenwch ein canllaw rhoddion ac eithriadau rhag Treth Etifeddiant.

Eich ysgutor yw'r person neu'r bobl a fydd yn cyflawni'r cyfarwyddiadau yn eich ewyllys ar ôl i chi farw. Mae'n ddefnyddiol trafod hyn gyda nhw cyn gwneud eich ewyllys rhag ofn bod rheswm eu bod yn teimlo na fyddent eisiau gweithredu.

Mae'n bwysig dewis eich ysgutorion yn ofalus. Gall ein canllaw Pwy all fod yn ysgutor ewyllys? helpu.

Gallech hefyd ystyried ysgrifennu llythyr o ddymuniadauYn agor mewn ffenestr newydd i roi mwy o wybodaeth i'ch ysgutorion am eich dewisiadau.

Os ydych chi'n marw gyda phlant dan 18 oed, gallwch benodi pobl yn gyfreithlon i ofalu amdanynt yn eich ewyllys – a elwir yn warcheidwaid.

Gallwch hefyd ddewis ymddiriedolwr i ofalu am eu hasedau.

Unwaith eto, mae'n ddefnyddiol trafod hyn gyda nhw cyn gwneud eich ewyllys rhag ofn bod rheswm eu bod yn teimlo na fyddent eisiau gweithredu.

Er mwyn helpu i osgoi unrhyw ddadleuon am eich ystâd, ystyriwch siarad â'ch anwyliaid am eich dymuniadau.

Mae hyn yn gadael i chi esbonio beth rydych chi'n ei wneud a gallai helpu'r bobl sy'n bwysig i chi i ddeall pam rydych chi'n meddwl mai dyma'r peth gorau i'w wneud.

Eich cam nesaf yw cael eich ewyllys wedi'i ysgrifennu, ei lofnodi a'i dystio'n gywir fel ei bod yn gyfreithiol rwymol.

Os yw'n bosibl y bydd eich gallu i ddeall gwybodaeth a gwneud penderfyniadau yn cael ei gwestiynu, efallai y bydd angen datganiad o'ch gallu arnoch. Gall gweithiwr proffesiynol cyfreithiol ddweud wrthych a oes angen hyn.

Gall ewyllys fod yn gyfreithiol ddilys p'un a yw'n cael ei hysgrifennu gennych chi, gan gyfreithiwr neu ysgrifennwr ewyllys proffesiynol. Yr hyn sy'n bwysig yw ei fod wedi'i wneud yn gywir.

I fod yn ddilys, rhaid i'ch ewyllys fod:

• yn ysgrifenedig

• wedi’i ddyddio

• wedi'i lofnodi gennych chi a thystion ar yr un pryd.

Yng Nghymru a Lloegr, dylai dau dyst annibynnol fod yn dyst i'ch ewyllys. Ni allant fod yn fuddiolwyr a enwir yn eich ewyllys neu eu partneriaid priod neu sifil.

Yn yr Alban, dylai eich ewyllys gael ei llofnodi ar bob tudalen a chael ei thystio gan un person 16 oed neu'n hŷn. Er mwyn helpu i osgoi problemau yn nes ymlaen, mae'n well dewis rhywun nad yw'n fuddiolwr o'ch ewyllys ac nad yw'n perthyn yn agos i chi.

Os ydych chi'n defnyddio gweithiwr proffesiynol i ysgrifennu eich ewyllys, gwiriwch eu bod yn gymwys. Chwiliwch am gyfreithiwr neu aelod o gorff proffesiynol cydnabyddedig.

TMae tri phrif opsiwn ar gyfer ysgrifennu ewyllys:

1. Ysgrifennwch eich ewyllys eich hun gan ddefnyddio templed DIY (yr opsiwn rhataf ond yn dod â risgiau).
2. Defnyddiwch wasanaeth ysgrifennu ewyllysiau (opsiwn pris canolig gyda lefelau rheoleiddio amrywiol).
3. Defnyddiwch gyfreithiwr (mwyaf cynhwysfawr ond drutaf).

Mae'r opsiwn orau yn dibynnu ar ba mor gymhleth yw eich sefyllfa a faint rydych chi am ei wario.

Rydych chi'n llenwi ffurflen ysgrifennu ewyllys (papur neu ar-lein) sy'n creu ewyllys i chi.

Pan fydd yn addas:  Os oes gennych ystâd syml ac yn gyfforddus yn dilyn cyfarwyddiadau. Er enghraifft, cartref a chynilion gydag ychydig o fuddiolwyr i'w adael i.

Faint y gallai ei gostio: hyd at £30.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Ewyllysiau DIY – beth sydd angen i chi ei wybod.

Byddwch yn cael help gan gwmni ysgrifennu ewyllysiau arbenigol i gwblhau eich ewyllys. Fel arfer, gellir gwneud hyn ar-lein, dros y ffôn neu wyneb yn wyneb.

Pan fydd yn addas: Os nad yw'ch dymuniadau'n syml ond nad ydych am dalu costau llawn cyfreithiwr.

Faint y gallai ei gostio: Yn aml tua £50-£350 am ewyllys sylfaenol. Gwiriwch a allwch gael ewyllys am ddim neu  am gost is gan eich undeb llafur neu gyflogwr, gan fod rhai yn cynnig ewyllysiau fel budd gweithle.

Os ydych chi'n defnyddio'r gwasanaeth hwn, ceisiwch ddewis un sy'n cael ei reoleiddio. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth yw gwasanaeth ysgrifennu ewyllys?

Caiff eich ewyllys ei pharatoi gan gyfreithiwr cymwys. Byddwch yn cael cyngor cyfreithiol ac mae'r ddogfen wedi'i theilwra i'ch sefyllfa.

Faint y gallai ei gostio: Mae costau'n amrywio llawer yn dibynnu ar ba mor gymhleth yw eich achos, eich lleoliad a'r cwmni rydych chi'n ei ddewis. Disgwyliwch dalu o leiaf £200 a llawer mwy am achosion cymhleth.

Pan fydd yn addas:  Os yw'ch ystâd yn gymhleth, neu os ydych chi eisiau tawelwch meddwl. Er enghraifft, mae'n werth ystyried defnyddio cyfreithiwr os:

• mae gennych blant o berthynas flaenorol

• rydych wedi ysgaru, wedi gwahanu neu'n cyd-fyw

• rydych chi'n rhedeg busnes

• mae gennych deulu cymysg

• rydych chi am sefydlu ymddiriedolaethau

• rydych chi'n berchen ar eiddo dramor

• mae eich asedau yn werth mwy na'r trothwy Treth Etifeddiant

• mae unrhyw un o'ch buddiolwyr yn fregus neu'n derbyn budd-daliadau prawf modd

• os oes cwestiynau yn ddiweddarach ynglŷn â'ch gallu – er enghraifft, os ydych wedi cael diagnosis o ddementia, Alzheimer neu salwch terfynol yn ddiweddar

• rydych chi'n rhannu eiddo gyda rhywun nad yw'n briod neu bartner sifil i chi.

Mae'n bwysig defnyddio cyfreithiwr sy'n cael ei reoleiddio. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Defnyddio cyfreithiwr i ysgrifennu eich ewyllys.

Er mwyn sicrhau bod eich ewyllys yn adlewyrchu eich dymuniadau pan fyddwch chi'n marw, cofiwch ei adolygu pryd bynnag y bydd newid sylweddol i'ch amgylchiadau personol.

Efallai y byddwch hyd yn oed yn gweld bod eich ewyllys yn annilys os byddwch chi'n priodi neu'n ymrwymo i bartneriaeth sifil ar ôl ei ysgrifennu.

Er enghraifft, yn yr Alban, nid yw priodas neu bartneriaeth sifil newydd yn canslo ewyllys sy'n bodoli eisoes yn awtomatig ond gall ysgariad neu ddiddymiad effeithio ar sut mae'n gweithredu.

Mae rhai cwmnïau'n cynnig ysgrifennu ewyllys 'am ddim' ond yn codi ffioedd storio parhaus a all gynyddu dros amser. Efallai y bydd eraill yn ei gwneud hi'n anodd cael mynediad at eich ewyllys heb dalu costau ychwanegol.

Beth i'w wirio

• Gofynnwch am yr holl gostau ymlaen llaw, gan gynnwys unrhyw ffioedd storio.

• Darganfyddwch beth sy'n digwydd os ydych chi am gael mynediad at eich ewyllys yn nes ymlaen.

• Darllenwch y telerau ac amodau'n ofalus cyn ymrwymo.

• Ystyriwch a oes angen i chi dalu am storio o gwbl – gallwch gadw eich ewyllys gartref neu ddefnyddio'r Gwasanaeth Profiant.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Ble i storio eich ewyllys a sut i ddweud wrth eich ysgutor.

Os byddwch yn marw heb ewyllys, bydd eich ystâd yn cael ei rannu yn seiliedig ar reolau safonol. Gelwir hyn yn gyfraith diffyg ewyllys ac efallai nad yw'r hyn rydych chi ei eisiau. Er enghraifft:

• Bydd eich ystâd yn mynd yn gyntaf i'ch partner priod neu sifil. Os oes gennych blant, gallai hefyd gael ei rannu rhyngddynt. Yng Ngogledd Iwerddon, os oes gennych bartner priod neu sifil a dim plant, efallai y bydd eich ystâd yn cael ei rannu rhwng eich partner, eich rhieni a'ch brodyr a chwiorydd.

• Os nad oes gennych briod, partner sifil neu blant, bydd eich ystâd yn trosglwyddo i berthnasau agos eraill mewn trefn benodol – ni fydd partneriaid di-briod, gofalwyr na ffrindiau agos yn derbyn unrhyw beth.

• Os nad oes gennych berthnasau byw, bydd eich ystâd yn mynd i'r Goron fel eiddo di-berchennog.

Mae'r rheolau ar gyfer pwy sy'n etifeddu pan fydd rhywun yn marw heb ewyllys (a elwir yn ddiffyg ewyllys ) yn wahanol yn yr Alban. Os bydd rhywun yn marw heb ewyllys, gofynnwch am gyngor gan gyfreithiwr o'r Alban.

I ddarganfod y rheolau penodol ar gyfer ble rydych chi'n byw, defnyddiwch y gyfrifiannell GOV.UK i weithio allan beth fyddai'n digwydd pe baech chi'n marw heb ewyllysYn agor mewn ffenestr newydd

Er bod ysgrifennu ewyllys yn gymharol syml, gall sgamwyr eich targedu trwy gynnig ewyllysiau ffug.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sgamiau cyffredin sy'n gysylltiedig ag ewyllys a beth i wylio amdano.