A oes angen ewyllys arnaf a phryd ddylwn i ei diweddaru?

Mae ewyllys yn ddogfen gyfreithiol sy’n dweud pwy ddylai gael eich arian, eich eiddo a’ch eiddo personol ar ôl i chi farw. Gelwir hyn yn eich ystâd. Gall cael ewyllys:

• ganiatáu i’r bobl rydych chi’n poeni amdanynt trefnu pethau’n gyflymach ac yn haws pan fyddwch chi wedi mynd
• ganiatáu i chi benderfynu pwy ddylai ofalu am unrhyw ddibynyddion, gan gynnwys plant dan 18 oed
• helpu i osgoi anghytundebau teuluol
• ei gwneud hi’n haws cynllunio ar gyfer Treth Etifeddiant.

Os ydych chi’n berchen ar gartref gyda rhywun ac nad ydych chi’n briod neu mewn partneriaeth sifil, efallai na fyddant yn etifeddu eich cyfran yn awtomatig os nad oes gennych ewyllys.

Fel arfer, argymhellir adolygu eich ewyllys bob pum mlynedd i wneud yn siŵr ei bod yn dal i adlewyrchu eich dymuniadau ac unrhyw newidiadau i lwfansau Treth Etifeddiant.

Os ydych chi’n byw yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, mae’n bwysig adolygu’ch ewyllys pan fydd rhywbeth mawr yn newid yn eich bywyd, fel:

• mae rhywun a enwir yn eich ewyllys yn marw
• mae gennych blant neu wyrion
• rydych chi’n priodi (mae priodas yn canslo ewyllys)
• rydych chi’n ysgaru, yn gwahanu (os ydych chi’n ddibriod) neu’n dod â phartneriaeth sifil i ben
• rydych chi’n prynu neu’n gwerthu eiddo, yn dechrau busnes neu mae’ch cyllid yn newid yn sylweddol
• rydych chi’n prynu eiddo dramor
• rydych chi’n cael diagnosis o salwch difrifol neu mae’ch iechyd yn newid.

Mae’r gyfraith sy’n ymwneud ag ewyllysiau yn wahanol os ydych chi’n byw yn yr Alban, ond mae’n dal yn werth adolygu eich ewyllys pan fydd unrhyw un o’r newidiadau hyn yn digwydd.

Peidiwch ag ysgrifennu ar eich ewyllys neu wneud newidiadau llawysgrifenedig, gan y gall hyn ei gwneud yn annilys.

Os oes angen i chi wneud newid bach yn unig, gallwch wneud hyn gan ddefnyddio codisil.

Mae codisil yn ddogfen gyfreithiol sy’n gwneud newid swyddogol i ran o’ch ewyllys heb ei disodli. Mae’n addas ar gyfer diweddariadau bach i’ch ewyllys, megis:

• newid ysgutor (y person a fydd yn cyflawni’r cyfarwyddiadau yn eich ewyllys) neu warcheidwad
• addasu swm rhodd arian parod penodol
• ychwanegu eitem neu feddiant penodol
• cywiro enw
• diweddaru eich dymuniadau angladd, megis dewis amlosgiad yn hytrach na chladdu.

Nid oes angen i chi ddiweddaru eich ewyllys os bydd cyfeiriad yn newid, ond mae’n werth cadw nodyn o unrhyw gyfeiriadau newydd gyda’ch copi.

Os ysgrifennwyd eich ewyllys wreiddiol gan gyfreithiwr neu wasanaeth ysgrifennu ewyllysiau, cysylltwch â nhw yn gyntaf. Efallai y byddant yn ei diweddaru am ddim neu am gost is.

Mae’r gost yn dibynnu ar sut rydych chi’n gwneud y newid:

• Cyfreithiwr: fel arfer rhwng £70 a £200, er bod ffioedd yn amrywio. Dyma’r opsiwn mwyaf dibynadwy ac mae’n lleihau’r risg o wallau.
• Gwasanaeth ysgrifennu ewyllysiau: mae’r costau’n amrywio. Mae rhai yn cynnwys diweddariadau fel rhan o danysgrifiad, tra gall eraill argymell ysgrifennu ewyllys newydd yn lle hynny.
• DIY: tua £10 fel arfer. Er mai hwn yw’r opsiwn rhataf, mae risg uwch o gamgymeriadau a allai wneud eich codisil yn annilys.

Mae’n bwysig cael cyngor proffesiynol os nad ydych chi’n siŵr, gan y gallai codisil annilys achosi problemau i’r rhai rydych chi’n eu gadael ar ôl.

Nid nodyn wedi’i lofnodi yn unig yw codisil. Mae’n gofyn am yr un broses gyfreithiol â’ch ewyllys wreiddiol. Rhaid iddo fod:

• wedi’i lofnodi gennych chi
• wedi’i dystiolaethu gan ddau berson nad ydynt yn fuddiolwyr (y bobl a enwir yn eich ewyllys), ac sy’n bresennol ar yr un pryd.

Dylech osgoi defnyddio rhywun fel tyst os ydyn nhw, eu gŵr, eu gwraig neu’u partner sifil yn elwa o rodd yn y codisil. Byddai hyn yn gwneud eu rhodd yn annilys.

Cadwch eich codisil gyda’ch ewyllys wreiddiol fel nad ydynt yn cael eu gwahanu. Gwnewch yn siŵr eich bod chi yn:

• dweud wrth eich ysgutor fod y codisil yn bodoli. Os byddant yn dod o hyd i’r ewyllys wreiddiol yn unig, efallai na fydd eich dymuniadau newydd yn cael eu dilyn, a
• diweddaru’r Gofrestr Ewyllysiau GenedlaetholYn agor mewn ffenestr newydd os yw’ch ewyllys gwreiddiol wedi’i gofrestru yno.

Nid yw codisil yn addas ar gyfer newidiadau sylweddol i’ch ewyllys, megis newid pwy sy’n etifeddu’r rhan fwyaf o’ch ystâd neu gael gwared ar rywun fel buddiolwr. Yn yr achosion hyn, fel arfer mae’n well ysgrifennu ewyllys newydd.

Os ydych chi’n gwneud sawl diweddariad neu ddiweddariadau sylweddol, ysgrifennu ewyllys newydd yn aml yw’r opsiwn gorau.

Pan fyddwch chi’n ysgrifennu ewyllys newydd, gwnewch yn siŵr:

• ei fod yn dweud yn glir ei fod yn disodli (dirymu) pob ewyllys a chodisil blaenorol
• nid yw’n canslo unrhyw ewyllysiau ar wahân rydych chi wedi’u gwneud ar gyfer eiddo dramor
• rydych chi’n disodli a dinistrio hen gopïau fel nad oes dryswch
• rydych chi’n gadael i’ch ysgutorion wybod ble mae’n cael ei gadw.