Rheoli eich arian: canllaw i ddechreuwyr

Mae rheoli eich arian yn golygu deall faint sydd gennych yn dod i mewn ac yn mynd allan, gwneud yn siŵr bod eich costau hanfodol yn cael eu talu, delio ag unrhyw ddyledion, a chynllunio beth i'w wneud gydag unrhyw arian sy'n weddill.

Gall rheolaeth arian da eich helpu i gadw ar ben biliau, paratoi ar gyfer costau annisgwyl, a gweithio tuag at eich nodau tymor hwy.

Os nad ydych chi'n siŵr ble i ddechrau, gall helpu i weithio trwy bethau yn y drefn hon:

1. Deall pa arian sydd gennych yn dod i mewn ac yn mynd allan.
2. Gwneud yn siŵr bod eich biliau hanfodol a'ch taliadau blaenoriaeth yn cael eu cwmpasu.
3. Delio ag unrhyw broblem neu ddyled ddrud.
4. Cronni byffer cynilion brys.
5. Diogelu eich incwm a'ch cartref.
6. Dechrau cynilo tuag at eich nodau.
7. Cynllunio ar gyfer eich nodau tymor hwy ac ymddeoliad.

Mae gweddill y canllaw hwn yn mynd â chi trwy bob un o'r camau hyn.

Cyn i chi allu creu cyllideb, mae'n helpu i weld yn glir ble mae'ch arian yn mynd bob mis.

Gallech gadw dyddiadur gwariant a nodi popeth rydych chi'n ei brynu dros y pedair wythnos nesaf. Neu, os ydych chi'n gwario ar gerdyn credyd neu ddebyd yn bennaf, edrychwch yn ôl ar ddatganiad y mis diwethaf i weld ble aeth eich arian. Mae yna lawer o ffyrdd o wneud hyn:

• Rhowch gynnig ar ein cynlluniwr cyllideb am ddim a hawdd ei ddefnyddio. Gallwch arbed eich gwybodaeth a dod yn ôl ato unrhyw bryd.
• Sefydlu cyllideb gan ddefnyddio taenlen neu ysgrifennu hi ar bapur.
• Rhoi cynnig ar un o'r apiau cyllidebu am ddim sydd ar gael os byddai'n well gennych chi reoli pethau ar-lein.
• Gwiriwch a oes gan eich banc neu gymdeithas adeiladu declyn cyllidebu ar-lein sy'n dangos gwariant yn awtomatig.

Unwaith y gallwch weld ble mae'ch arian yn mynd, y cam nesaf yw gosod cyllideb. Mae'n cymryd ychydig o ymdrech, ond mae'n rhoi darlun clir i chi o'r hyn sy'n dod i mewn ac yn mynd allan, fel eich bod chi'n gwybod beth allwch chi ei wario a sut i osgoi mynd i’r coch.

Ychwanegwch yr holl arian sydd gennych bob mis, gan gynnwys eich cyflog, budd-daliadau, neu unrhyw incwm rheolaidd arall.

Gweithiwch allan faint rydych chi'n ei wario ar:

• filiau cartref
• costau byw
• cynhyrchion ariannol fel yswiriant, taliadau banc neu log.

Edrychwch ar eich gwariant arall, megis:

• teulu a ffrindiau, gan gynnwys anrhegion a mynd i ddigwyddiadau fel priodasau
• teithio, fel trafnidiaeth gyhoeddus, neu gostau ceir fel tanwydd a phrofion MOT
• hamdden, gan gynnwys gwyliau, ffioedd campfa, prydau allan neu adloniant arall.

Tynnwch eich gwariant o'ch incwm i weld a oes gennych arian yn weddill, neu a ydych chi'n gwario mwy nag yr ydych chi'n ei ennill.

Os yw'ch gwariant yn uwch na'ch incwm, mae'n bwysig adolygu'ch gwariant i ddod o hyd i ffyrdd o dorri'n ôl. Dechreuwch gyda chostau nad ydynt yn hanfodol cyn edrych ar leihau gwariant hanfodol.

Cyn i chi ddelio â dyled neu ddechrau cynilo, mae'n werth gwirio a allech chi fod yn dod â mwy o arian i fewn bob mis.

Os ydych chi ar incwm isel, efallai y bydd gennych hawl i fudd-daliadau nad ydych chi'n eu hawlio ar hyn o bryd. Cymerwch ychydig funudau i wirio beth allech chi ei gael gyda'n Cyfrifiannell budd-daliadau.

Os oes gennych fenthyciadau neu’n ddyledus ar gardiau credyd, fel arfer mae'n gwneud synnwyr i dalu'r ddyled gyda'r gyfradd llog uchaf, neu'r un sy'n codi ffioedd am daliadau hwyr, yn gyntaf. Er engraifft, mae cardiau credyd neu gardiau siop, fel arfer yn codi mwy o log na benthyciadau personol gan fanciau.

Nid yw cytundebau Prynu Nawr Talu Wedyn yn codi llog ond byddwch yn wyliadwrus o ffioedd talu hwyr. Gwnewch yn siŵr nad ydych chi'n torri telerau unrhyw gytundeb, neu gallech orfod talu cosb neu log ychwanegol.

Os ydych chi'n canolbwyntio ar dalu un ddyled, mae angen i chi dalu o leiaf yr isafswm taliad ar unrhyw gardiau credyd, a'ch taliadau misol gofynnol ar gytundebau benthyciad.

Darganfyddwch fwy am ddelio â biliau a thaliadau gan ddefnyddio ein Blaenoriaethwr biliau. 

Mae cael rhai cynilion brys yn ffordd wych o baratoi ar gyfer treuliau annisgwyl, fel peiriant golchi neu foeler sydd wedi torri.

Os yn bosibl, ceisiwch gael o leiaf 3 mis o daliadau hanfodol ar gael mewn cyfrif cynilo mynediad ar unwaith.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cynilion ar gyfer argyfwng - faint sy'n ddigon?

Os oes gennych arian yn weddill ar ôl talu eich hanfodion, gall fod yn anodd gwybod beth i'w sortio yn gyntaf. Mae'r dewis cywir yn dibynnu ar eich amgylchiadau, ond yn gyffredinol mae'n helpu i feddwl amdanynt yn y drefn hon:

1. Dyled problemus: os oes gennych ddyled ddrud neu sy’n broblem, fel cardiau credyd â llog uchel neu daliadau wedi’u methu, fel arfer ymdrin â hyn sy’n dod yn gyntaf. Gweler Cam 4: Delio â dyledion a thaliadau a fethwyd.
2. Cynilion brys: os nad oes gennych gronfa argyfwng eto, mae cronni un yn rhoi rhwyd ddiogelwch i chi ar gyfer costau annisgwyl. Gweler Cam 5: Cronni cronfa argyfwng.
3. Cyfraniadau pensiwn: gall talu ychydig mwy i'ch pensiwn, yn enwedig os yw'ch cyflogwr yn cyfateb cyfraniadau, fod yn ffordd dreth-effeithlon o adeiladu eich incwm yn y dyfodol. Gweler Cam 6: Cynllunio a diogelu eich dyfodol ariannol.
4. Cynilion a buddsoddiadau: unwaith y bydd yr uchod yn eu lle, efallai yr hoffech ddechrau cynilo tuag at nodau penodol, neu ystyried buddsoddi am y tymor hwy. Gweler Dechrau cynilo tuag at eich nodau.
5. Diogelu: mae hefyd yn werth meddwl am yswiriant i ddiogelu eich incwm, eich iechyd neu deulu. Gweler Cam 7: Cynllunio a diogelu eich dyfodol ariannol. 

Y ffordd orau o gynilo yw talu swm penodol i mewn i gyfrif cynilo bob mis. Gallai nodau cynilo posibl gynnwys:

• cynilo blaendal i brynu cartref
• gweithio allan y ffordd orau o gael car, gweler ein canllaw Sut i brynu
• cymryd gwyliau heb boeni am filiau pan fyddwch chi'n dod yn ôl, gweler ein canllaw Cynilo arian i fynd ar wyliau
• cynilo mwy tuag at eich ymddeoliad
• bod ag arian ychwanegol i dynnu arno tra byddwch ar absenoldeb mamolaeth, tadolaeth neu fabwysiadu.

Wrth i'ch cynilion dyfu, efallai yr hoffech feddwl am fuddsoddi rhywfaint o'ch arian ar gyfer nodau tymor hwy, a allai roi mwy o enillion os ydych chi'n barod i'w gloi i ffwrdd am ychydig flynyddoedd.

Am ragor o awgrymiadau ac arweiniad, gweler ein hadran ar Gynilion. 

Mae pensiwn yn fuddsoddiad sy'n rhoi incwm i chi unwaith y byddwch chi'n rhoi'r gorau i weithio. Os ydych chi mewn pensiwn gweithle, bydd eich cyflogwr fel arfer yn cyfrannu hefyd, a byddwch fel arfer yn cael rhyddhad treth gan y llywodraeth ar yr hyn rydych chi'n ei dalu. Mae talu llai nawr yn golygu llai o arian yn ddiweddarach, felly mae'n werth cydbwyso eich anghenion presennol yn erbyn eich anghenion yn y dyfodol.

Darganfyddwch fwy am pam mae'n bwysig cynilo fewn i bensiwn. 

Gall yswiriant helpu i ddiogelu eich incwm, iechyd, taliadau morgais neu fenthyciad, a'r bobl sy'n dibynnu arnoch chi. Dechreuwch trwy feddwl am beth neu bwy sydd angen i chi ei ddiogelu fwyaf, gwiriwch pa yswiriant sydd gennych eisoes (er enghraifft, trwy becyn buddion gweithle), yna penderfynwch pa ddiogelwch ychwanegol sydd ei angen arnoch.

Gweler ein hadran ar Yswiriant i ddarganfod mwy am y gwahanol fathau o yswiriant a sut i ddewis y polisi cywir i chi.

Gall ysgrifennu ewyllys helpu i sicrhau bod eich anwyliaid yn cael gofal ar ôl i chi farw, a bod eich asedau yn cael eu dosbarthu fel y dewiswch.

Gweler ein canllaw Sut ydw i'n ysgrifennu ewyllys a faint mae'n ei gostio?

Mae atwrneiaeth yn caniatáu i rywun rydych chi'n ymddiried ynddo wneud penderfyniadau i chi os nad ydych byth yn gallu gwneud hynny, er enghraifft oherwydd salwch neu ddamwain.

Darganfyddwch sut i sefydlu un yn ein canllaw Sut i wneud a chofrestru atwrneiaeth.