Os na allwch weithio oherwydd salwch neu anabledd, efallai y bydd rhaid i chi wneud cais am Gredyd Cynhwysol. Mae’n bwysig gwybod sut i wneud cais amdano, deall yr asesiad gallu i weithio a sut mae budd-daliadau salwch neu anabledd eraill yn cael eu heffeithio gan Gredyd Cynhwysol.
Beth sydd yn y canllaw hwn
- A allaf wneud cais am Gredyd Cynhwysol os wyf yn sâl neu’n anabl?
- Gwneud cais am Gredyd Cynhwysol pan fyddwch yn sâl neu’n anabl
- Asesiad gallu i weithio (WCA): beth ydyw a beth sy'n digwydd
- Cael penderfyniad gan y DWP
- A allaf wneud cais am Gredyd Cynhwysol os wyf yn gweithio?
- Sut mae Credyd Cynhwysol yn effeithio ar PIP, ADP a DLA?
- Symud o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) i Gredyd Cynhwysol
- Credyd Cynhwysol os oes gennych blentyn sâl neu anabl
A allaf wneud cais am Gredyd Cynhwysol os wyf yn sâl neu’n anabl?
Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, darganfyddwch fwy ar nidirect am Asesiad Gallu i WeithioYn agor mewn ffenestr newydd
Yn yr Alban, darganfyddwch fwy yn ein canllaw ar Gredyd Cynhwysol os ydych yn byw yn yr Alban.
Os na allwch weithio – neu os mai dim ond oriau cyfyngedig y gallwch weithio – oherwydd salwch neu anabledd ac rydych angen gwneud cais am fudd-daliadau, efallai y byddwch yn gallu gwneud cais am Gredyd Cynhwysol os nad ydych wedi gwneud digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol i wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth neu os nad yw'n ddigon i fyw arno ar ei ben ei hun.
Yn y rhan fwyaf o achosion, y broses yw:
- Gwneud cais am Gredyd Cynhwysol.
- Rhowch wybod am eich cyflwr iechyd.
- Darparu unrhyw dystiolaeth feddygol y gofynnwyd amdano.
- Cwblhewch unrhyw ffurflenni y gofynnir i chi eu llenwi.
- Arhoswch am eich Asesiad Gallu i Weithio a'ch penderfyniad.
Cewch eich asesu i weld sut mae eich anabledd neu salwch yn effeithio ar eich gallu i weithio.
Efallai y gallwch hefyd wneud cais am elfennau ychwanegol o Gredyd Cynhwysol i helpu â chostau eraill, fel rhent, gofalu neu fagu plant.
Os ydych yn briod, mewn partneriaeth sifil neu’n byw gyda’ch partner, bydd rhaid i chi wneud cais ar y cyd am Gredyd Cynhwysol.
Bydd eich cais Credyd Cynhwysol yn dibynnu ar incwm a chynilion eich cartref. Os oes gennych gynilion dros £16,000 ni fyddwch yn gymwys.
Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:
Gwneud cais am Gredyd Cynhwysol pan fyddwch yn sâl neu’n anabl
Os ydych yn gwneud cais newydd am Gredyd Cynhwysol, defnyddiwch y cais ar-lein i egluro sut mae’ch cyflwr yn ei gwneud yn anodd i chi weithio neu ddod o hyd i waith.
Os ydych eisoes yn cael Credyd Cynhwysol, dywedwch wrth eich anogwr gwaith neu ychwanegwch ef i’ch dyddlyfr ar-lein.
Dylech gael nodyn ffitrwydd gan eich meddyg teulu a’i ychwanegu at eich cais/cyfrif ar-lein.
Darganfyddwch fwy gan Gyngor ar Bopeth am gael nodyn ffitrwydd ar gyfer eich cais Credyd CynhwysolYn agor mewn ffenestr newydd
Mewn rhai achosion, nid oes angen i chi brofi bod gennych allu cyfyngedig i weithio. Er enghraifft, os oes gennych:
- unrhyw salwch terfynol
- rhai cyflyrau sy’n gysylltiedig â beichiogrwydd
- rhai triniaethau canser, fel cemotherapi neu radiotherapi
Fel arall, os ydych yn byw yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, bydd angen i chi lenwi ffurflen WCA50Yn agor mewn ffenestr newydd
Ffurflen WCA50
Gwasanaeth Help i Hawlio Cyngor ar Bopeth
Os ydych yn gwneud cais am Gredyd Cynhwysol am y tro cyntaf, mae'r gwasanaeth Help i Hawlio Cyngor ar Bopeth yn gyfrinachol ac am ddim. Gallant eich helpu:
- gwirio a oes gennych hawl i Gredyd Cynhwysol
- dod â'ch gwaith papur a'ch dogfennau pwysig at ei gilydd i gyflymu'ch cais
- llenwi eich cais ar-lein.
Cymru a Lloegr
Yng Nghyngor ar Bopeth gallwch gael mwy o fanylion am gais am Gredyd CynhwysolYn agor mewn ffenestr newydd
Neu, yng Nghymru, ffoniwch 0800 024 1220Yn agor mewn ffenestr newydd. Yn Lloegr, ffoniwch 0800 144 8444OYn agor mewn ffenestr newydd.
Yr Alban
Ewch i Citizens Advice Scotland neu ffoniwch 0800 023 2581
Gogledd Iwerddon
Yng Ngogledd Iwerddon mae Credyd Cynhwysol yn gweithio'n wahanol, ewch i nidirectYn agor mewn ffenestr newydd
Os ydych angen copi arall o’r ffurflen, gallwch lawrlwytho’r holiadur gwaith UC50 o GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd
Asesiad gallu i weithio (WCA): beth ydyw a beth sy'n digwydd
Pan fyddwch yn dychwelyd eich ffurflen, bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) yn edrych ar y wybodaeth rydych wedi'i darparu, ynghyd ag unrhyw dystiolaeth feddygol ategol, fel nodiadau ffitrwydd, llythyrau gan eich meddyg teulu, ymgynghorydd neu weithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill.
Mewn rhai achosion, mae'r wybodaeth hon yn ddigon i DWP wneud penderfyniad ar eich cais heb asesiad. Os oes angen mwy o wybodaeth, efallai y cewch eich gwahodd i asesiad Gallu i weithio. Gallai hyn ddigwydd dros y ffôn, drwy alwad fideo neu wyneb yn wyneb.
Mae'r asesiad yn edrych ar sut mae eich salwch neu anabledd yn effeithio ar eich gallu i gyflawni gweithgareddau bob dydd a thasgau sy'n gysylltiedig â gwaith, yn hytrach na'ch diagnosis yn unig.
Pa dystiolaeth a ddefnyddir a beth all yr asesiad ei gynnwys
Bydd yr asesiad yn penderfynu ym mha un o'r categorïau canlynol rydych chi'n syrthio:
- rydych chi'n ffit i weithio
- mae gennych allu cyfyngedig i weithio – sy'n golygu, er efallai na fyddwch yn gallu chwilio am waith ar hyn o bryd, efallai y bydd angen i chi wneud rhai tasgau rheolaidd i baratoi ar gyfer gwaith
- mae gennych allu cyfyngedig i weithio ac i wneud gweithgareddau sy'n gysylltiedig â gwaith – sy'n golygu na fydd gofyn i chi chwilio am waith na pharatoi ar gyfer gwaith.
Darganfyddwch fwy gan Gyngor ar Bopeth am yr asesiad a chael cyngor ar gael UCYn agor mewn ffenestr newydd
Cael penderfyniad gan y DWP
Arbedwch rif go iawn DWP yn eich ffôn
Arferai’r DWP alw o rif a ddaliwyd yn ôl, ond nawr bydd yn dangos ar eich galwadau sy’n dod i mewn fel 0800 023 2635. Mae’n werth arbed y rhif hwn yn llyfr cyfeiriadau eich ffôn er mwyn i chi gofio ateb yr alwad.
Ar ôl eich asesiad, bydd y DWP yn ysgrifennu atoch â’u penderfyniad. Ni chewch unrhyw arian ychwanegol tra’ch bod yn aros am y penderfyniad.
Yn y cyfamser, dylai eich anogwr gwaith ystyried eich cyflwr pan fyddant yn dweud wrthych beth sydd angen i chi ei wneud i chwilio am waith neu baratoi ar gyfer gwaith.
Os ydych yn cael eich canfod i fod yn ffit i weithio
Os ydych yn cael eich canfod i fod yn ffit i weithio, bydd disgwyl i chi chwilio am waith neu gynyddu eich enillion. Ni chewch unrhyw arian ychwanegol â’ch cais, oni bai bod gennych blant, eich bod yn rhentu'ch cartref neu'n ofalwr.
Gallwch ofyn i’r DWP ailystyried eu penderfyniad os nad ydych yn cytuno.
Darganfyddwch beth i'w wneud os ydych yn credu bod eich penderfyniad budd-daliadau’n anghywir yn ein canllaw Sut i apelio yn erbyn penderfyniad budd-daliadau
Os oes gennych allu cyfyngedig i weithio
Mae hyn yn golygu na fydd rhaid i chi weithio. Ond efallai y bydd angen i chi wneud rhai gweithgareddau sy’n gysylltiedig â gwaith, fel ysgrifennu CV neu fynd ar gyrsiau hyfforddi.
Ni chewch unrhyw arian ychwanegol â’ch cais (oni bai bod eich cais o cyn Ebrill 2017).
Canlyniadau’r asesiad gallu i weithio: Esboniad o LCW a LCWRA
Os oes gennych Gallu Cyfyngedig i Weithio (LCW)
Os ydych chi'n cael eich asesu fel un sydd â Gallu Cyfyngedig i Weithio (LCW), mae'r DWP yn cytuno bod eich cyflwr iechyd yn cyfyngu ar eich gallu i weithio.
Ni fydd disgwyl i chi chwilio am waith ar unwaith, ond efallai y bydd angen i chi gymryd rhan mewn gweithgareddau i helpu i baratoi ar gyfer gwaith yn y dyfodol, fel mynychu apwyntiadau neu hyfforddiant.
Os oes gennych allu cyfyngedig i weithio a gweithgaredd sy'n gysylltiedig â gwaith (LCWRA)
Mae hyn yn golygu na fydd rhaid i chi weithio na gwneud unrhyw beth i baratoi ar gyfer gwaith. Oni bai bod eich ESA neu Gredyd Cynhwysol yn cynnwys yr elfen LCWRA neu'r elfen grŵp Cymorth erbyn 6 Ebrill 2026, neu os gwnaethoch hawlio cyn y dyddiad hwnnw ac yn aros am benderfyniad cadarnhaol, byddwch yn cael £217.26 ychwanegol y mis yn 2026/27 ac nid y swm uwch a ddangosir isod.
Os oes gennych ddyfarniad LCWRA/Grŵp Cymorth presennol (cyn 6 Ebrill 2026), neu os ydych chi'n cael LCWRA ar Gredyd Cynhwysol am y cyfnod cyn ac ers 6 Ebrill, byddwch chi'n cael £429.80 ychwanegol y mis yn lle hynny, fel rhan o'ch taliad Credyd Cynhwysol. Bydd hyn yn cael ei adnabod fel yr Elfen Iechyd.
Beth sy'n digwydd nesaf?
Ar ôl eich asesiad, bydd y DWP yn ysgrifennu atoch gyda'i benderfyniad ac yn egluro beth mae'n ei olygu i'ch cais Credyd Cynhwysol. Os bydd eich amgylchiadau'n newid yn ddiweddarach, gellir adolygu eich hawl.
A allaf wneud cais am Gredyd Cynhwysol os wyf yn gweithio?
Gallwch. Nid yw bod mewn gwaith o reidrwydd yn eich atal rhag hawlio Credyd Cynhwysol. Mae p'un a oes gennych hawl yn dibynnu ar eich enillion a'ch amgylchiadau unigol. Os canfuwyd bod gennych Gallu I Weithio Cyfyngedig, gall rheolau gwahanol fod yn berthnasol i sut mae eich enillion yn effeithio ar eich taliad Credyd Cynhwysol.
Unwaith y byddwch wedi cael eich hasesu fel bod gennych allu cyfyngedig i weithio (eglurwyd uchod) byddwch yn gymwys i hyn a elwir yn ‘lwfans gwaith’.
Mae hyn yn golygu y gallwch ennill swm penodol cyn y caiff eich taliadau Credyd Cynhwysol eu heffeithio.
Mae lwfansau gwaith misol ar gyfer 2026/27 yn:
- £427 os yw’ch Credyd Cynhwysol yn cynnwys cymorth tai
- £710 os nad ydych yn derbyn cymorth tai.
Os ydych yn ennill mwy na’r lwfans gwaith, bydd eich taliadau Credyd Cynhwysol yn lleihau’n raddol wrth i’ch cyflog gynyddu.
Bydd eich taliad Credyd Cynhwysol yn lleihau 55c o am bob £1 y byddwch yn ei hennill uwchben eich lwfans gwaith.
Sut mae Credyd Cynhwysol yn effeithio ar PIP, ADP a DLA?
Mae Credyd Cynhwysol, Taliad Annibyniaeth Personol (PIP), Taliad Anabledd Oedolion (ADP) a Lwfans Byw i'r Anabl (DLA) yn fudd-daliadau ar wahân gyda rheolau cymhwysedd gwahanol.
Nid yw derbyn un yn yn golygu’n awtomatig y byddwch yn gymwys ar gyfer y llall, ac ni fydd hawlio Credyd Cynhwysol yn eich atal rhag derbyn PIP, ADP neu DLA os oes gennych hawl iddynt.
Os nad ydych yn siŵr pa fudd-daliadau eraill y gallech eu hawlio, gweler ein canllawiau 'Pa fudd-daliadau anabledd a salwch allaf i eu hawlio?' a 'Budd-daliadau os ydych yn sâl, yn anabl neu'n ofalwr'.
Mae PIP wedi disodli'r Lwfans Byw i'r Anabl bron yn llwyr yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon ar gyfer oedolion o oedran gweithio, ac mae Lwfans Anabledd Oedolion yr Alban wedi disodli'r DLA yn yr Alban.
Rydych chi'n cael y budd-daliadau hyn os yw'ch cyflwr yn ddigon difrifol i chi fodloni'r meini prawf. Ni fyddant yn effeithio ar y swm a gewch mewn Credyd Cynhwysol.
Darganfyddwch fwy am wneud cais am PIP yn ein canllaw Taliad Annibyniaeth Personol – cyflwyniad
Symud o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) i Gredyd Cynhwysol
Mae Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar Incwm wedi'i ddisodli gan Gredyd Cynhwysol. Os gwnaethoch hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar Incwm, byddwch wedi cael eich symud i Gredyd Cynhwysol. Os cewch lai o arian fel cyfanswm o Gredyd Cynhwysol nag a gawsoch o ESA a Budd-dal Tai, dylech ofyn trwy eich dyddlyfr a ddylech fod yn cael taliad trosiannol i'ch dod yn ôl i'r un lefel ag o'r blaen.
Defnyddio ein cyfrifiannell budd-daliadau
Os ydych chi’n byw ar incwm isel neu wedi cael sioc incwm, defnyddiwch ein cyfrifiannell Budd-daliadau i ddarganfod yn gyflym beth y gallech fod â hawl iddo.
Os oeddech chi'n cael y Premiwm Anabledd Difrifol fel rhan o'ch ESA
Nid yw’r Premiwm Anabledd Difrifol ar gael â Chredyd Cynhwysol.
Yn lle byddwch yn cael taliad trosiannol fel rhan o'ch taliad Credyd Cynhwysol.
Credyd Cynhwysol os oes gennych blentyn sâl neu anabl
Os yw’ch plentyn yn anabl neu’n dioddef o gyflwr iechyd hirdymor, efallai gallwch hawlio’r elfen plentyn anabl fel rhan o’ch taliad Credyd Cynhwysol.
Bydd cyfradd yr elfen plentyn anabl a gewch yn dibynnu ar gyfradd y DLA neu Daliad Anabledd Plant yr Alban rydych yn ei gael ar eu cyfer.
Os yw eich plentyn yn 16 oed neu'n hŷn, bydd eu DLA neu CDP wedi newid i fod yn PIP neu Daliad Anabledd Oedolion. Byddech chi'n dal i gael yr elfen plentyn anabl os yw'r person ifanc yn dal i fod mewn addysg nad yw'n addysg uwch ac yn rhan o'ch hawliad.
Cewch y gyfradd uwch (£514.71 y mis yn 2026/27) os yw’ch plentyn:
- eisoes yn cael yr elfen ofal cyfradd uwch o DLA/CDP
- eisoes yn cael yr elfen bywyd bod dydd uwch o PIP/ADP, neu
- wedi’i gofrestru fel rhywun dall.
Cewch y gyfradd is (£164.79 y mis yn 2026/27) os yw’ch plentyn yn cael yr holl gyfraddau eraill o DLA, CDP, PIP neu ADP.
Os ydych chi'n gofalu am blentyn anabl, efallai y byddwch chi'n gymwys i gael budd-dal ychwanegol am fod yn ofalwr – gwelwch mygov.scot ar gyfer Taliad Cymorth GofalwyrYn agor mewn ffenestr newydd a GOV.UK ar gyfer Lwfans GofalwrYn agor mewn ffenestr newydd
