Oes gennych chi bensiwn? Mae ein help yn ddiduedd ac am ddim i’w ddefnyddio. Cysylltwch â ni ar-lein neu dros y ffôn ar 0800 756 1012

Treth ac Yswiriant Gwladol pan ydych yn hunangyflogedig

Penderfynu beth yw eich statws cyflogaeth

I weithio allan faint o dreth ac Yswiriant Gwladol y dylech ei dalu, yn gyntaf rhaid i chi sefydlu a ydych yn gyflogedig neu’n hunangyflogedig.

arrow icon

Mae hyn yn ddigon hawdd fel rheol, ond weithiau mae’n fwy cymhleth. Er enghraifft, gallech fod wedi eich cyflogi mewn un swydd ac ar yr un pryd wedi'ch cofrestru fel bod yn hunangyflogedig mewn swydd wahanol.

Mae gan wefan Cyllid a Thollau EM (CThEM) declyn a all bennu eich statws cyflogaeth ar eich cyfer yn seiliedig ar eich atebion i gyfres o gwestiynau.

Byddwch yn wyliadwrus, dangosydd yn unig yw hwn ac ni fydd yn rhoi ateb pendant i chi ar eich statws cyflogaeth.

arrow icon

Cofrestru fel rhywun hunangyflogedig

Rhaid i chi roi gwybod i CThEM cyn gynted ag y byddwch yn dod yn hunangyflogedig.

arrow icon

Y dyddiad olaf y gallwch gofrestru gyda CThEM yw 5 Hydref ar ôl diwedd y flwyddyn dreth y daethoch yn hunangyflogedig.

Er enghraifft, os dechreuoch eich busnes ym mis Mehefin 2021, byddai angen i chi gofrestru gyda CThEM erbyn 5 Hydref 2022.

Mae’r flwyddyn dreth yn rhedeg o 6 Ebrill un flwyddyn i 5 Ebrill y flwyddyn ganlynol. Os cofrestrwch yn rhy hwyr gallech wynebu cosb.

I gofnodi gyda CThEM, ewch i wefan GOV.UK

arrow icon

Faint allwch ei ennill yn ddi-dreth os ydych yn hunangyflogedig?

arrow icon

Os ydych yn hunangyflogedig, mae gennych hawl i gael yr un Lwfans Personol di-dreth â rhywun cyflogedig.

Ar gyfer y flwyddyn dreth 2021/22 y Lwfans Personol safonol yw £12,570. Eich Lwfans Personol yw faint y gallwch ei ennill cyn i chi ddechrau talu treth.

Os enillwch dros £100,000, tynnir £1 oddi ar y Lwfans Personol safonol o £12,570 am bob £2 o incwm dros £100,000 ar gyfer y flwydd dreth 2021/22.

Fodd bynnag, os oes gennych chi ddwy swydd ac mae un ohonynt yn hunangyflogedig, yna mae pethau ychydig yn fwy cymhleth.

Un Lwfans Personol gewch chi, sy’n gysylltiedig fel arfer i’r swydd a ystyrir gan CThEM fel eich prif gyflogaeth.

Mae’n arferol bod eich Lwfans Personol yn cael ei gysylltu â’r swydd sy’n talu fwyaf i chi.

arrow icon

Y ffordd hawsaf i wirio hyn yw drwy edrych ar y cod treth. Dylai’r cod treth 1257L fod wedi ei nodi yn erbyn eich prif swydd ar gyfer y flwyddyn dreth 2021/22. Bydd y cod treth BR, D0 neu D1 wedi ei nodi yn erbyn eich ail swydd.

arrow icon

Lwfans Masnachu ac Eiddo

Gallwch ennill hyd at £1,000 ychwanegol yn ddi-dreth drwy’r hyn a elwir yn lwfans masnachu neu eiddo.

Os yw eich incwm yn llai na £1,000, nid oes angen i chi ei ddatgan.

Os yw eich incwm yn fwy na £1,000, bydd angen i chi gofrestru gyda CThEM a llenwi Ffurflen Dreth Hunanasesiad.

Fodd bynnag, mae’n bwysig cofio, os ydych yn hawlio’r lwfans hwn, ni allwch ddidynnu treuliau busnes.

A yw eich treuliau yn fwy na £1,000? Yna, rydych fel arfer gwell eich byd peidio â hawlio’r lwfans hwn ac yn didynnu eich treuliau ar eich Ffurflen Dreth Hunanasesiad.

arrow icon

Treth incwm pan rydych yn hunangyflogedig

Pan rydych yn hunangyflogedig, rydych yn talu treth incwm ar eich elw masnachu - nid ar eich holl incwm.

I gyfrifo’ch elw, didynnwch dreuliau eich busnes o gyfanswm eich incwm. Dyma’r swm y byddwch yn talu treth incwm arno.

arrow icon

Mae’r swm o dreth incwm y talwch ar eich elw'r un fath â phetaech yn gyflogedig.

Mae’r tabl isod yn dangos cyfraddau Treth Incwm, yn dibynnu ar faint rydych yn ei ennill. 

Cyfradd 2021-22 2022–23

Lwfans personol: 0%    

£0 i £12,570 ni fyddwch yn talu treth incwm ar eich elw

£0 to £12,570 ni fyddwch yn talu treth incwm ar eich elw

Lwfans sylfaenol: 20%

£12,571 i £50,270 byddwch yn talu 20% treth ar eich elw

£12,571 to £50,270 byddwch yn talu 20% treth ar eich elw

Lwfans uwch: 40%

£50,001 i £150,000 byddwch yn talu 40% treth ar eich elw

£50,001-£150,000 byddwch yn talu 40% treth ar eich elw

Cyfradd ychwanegol: 45%

Dros £150,000 byddwch yn talu 45% treth ar eich elw

Dros £150,000 byddwch yn talu 45% treth ar eich elw

Cofiwch nid ydych yn talu Treth Incwm ar yr un gyfradd ar eich holl elw masnachu. Rydych dim ond yn talu'r gyfradd Treth Incwm ar eich elw masnachu sydd yn y braced. Er enghraifft, os ydych yn ennill £55,000 y flwyddyn mae’r Dreth Incwm a delir gennych yn cael ei weithio allan fel a ganlyn:

Elw masnachu Band treth incwm Treth rydych yn ei dalu

Hyd at £12,570

0%

Dim Treth Incwm ar y £12,570 cyntaf.

Rhwng £12,571 a £50,270

20%

Treth Incwm o 20% ar eich elw masnachu nesaf o £37,500.

(£50,270–£12,570 = £37,700)

Rhwng £50,001 a £150,000

40%

Treth Incwm o 40% ar y £4,750 olaf.

(£50,270–£12,570 = £37,700)

Dros £150,000

45%

Dim Treth Incwm i’w dalu ar y gyfradd hon.

Cyfrifwch eich cyfraniadau Treth ac Yswiriant Gwladol os ydych yn hunangyflogedig ar wefan GOV.UK

Os ydych yn byw yng Nghymru, mae eich cyfraddau Treth Incwm nawr yn cael eu pennu gan Lywodraeth Cymru. Ar hyn o bryd, maent yr un peth a rhai Lloegr a Gogledd Iwerddon ar gyfer y flwyddyn dreth 2021/22.

Os ydych yn byw yn yr Alban, mae eich cyfraddau Treth Incwm yn cael eu pennu gan Lywodraeth yr Alban ac maent yn wahanol.

Os ydych yn byw yn yr Alban, darganfyddwch fwy am y cyfraddau Treth Incwm gwahanol y byddwch yn ei dalu yn ein canllaw Treth Incwm ac Yswiriant Gwladol yn yr Alban.

Cyfraniadau Yswiriant Gwladol os ydych yn hunangyflogedig

Mae cyfraniadau Yswiriant Gwladol yn talu am rai budd-daliadau penodol, gan gynnwys Pensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Cynhwysol.

Mae rhai budd-daliadau penodol hefyd yn seiliedig ar y cyfraniadau a wnaed gennych.

A yw gweithwyr hunangyflogedig yn talu Yswiriant Gwladol?

arrow icon

Ydyn, mae’r rhan helaeth o bobl hunangyflogedig yn talu NICs Dosbarth 2 os yw eu helw yn £6,515 o leiaf yn ystod y flwyddyn dreth 2021-22. Neu £6,725 yn y flwyddyn dreth 2022/23.

Os ydych dros y trothwy hwn, yna fe dalwch £3.05 yr wythnos, neu £158.60 y flwyddyn ar gyfer y flwyddyn dreth 2021/22 (£3.15 yr wythnos neu £163.80 y flwyddyn am 2022-23).

Mae talu cyfraniadau Dosbarth 2 yn wirfoddol i bobl hunangyflogedig sydd ag elw o dan y Trothwy Elw Bach. Mae talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2, hyd yn oed os ydy’ch elw yn isel, yn gallu helpu adeiladu hawliau cyfrannol i fudd-daliadau a Phensiwn y Wladwriaeth.

Os yw eich elw yn £9,569 neu fwy yn 2021/21 (£9,880 yn 2022/23), byddwch hefyd yn talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 4.

Os ydych dros y trothwy hwn, fe dalwch 9% ar elw rhwng £9,569 a £50,270 yn y flwyddyn dreth 2021/22 (£9,880 a £50,270 yn 2022/23) a 2% ar unrhyw beth uwchben hynny.

arrow icon

Sut i dalu treth ac Yswiriant Gwladol fel rhywun hunangyflogedig

arrow icon

Treth Gorfforaeth

Ydych chi’n rhedeg cwmni cyfyngedig preifat (Ltd) neu bartneriaeth atebolrwydd cyfyngedig (LLP)? Yna, byddwch hefyd angen talu Treth Gorfforaeth ar elw eich busnes.

Efallai byddwch hefyd angen cyflwyno ffurflen dreth Hunanasesiad am unrhyw arian rydych yn ei ennill trwy’r cwmni. 

arrow icon
Oedd y wybodaeth yma yn ddefnyddiol?
Diolch am eich adborth.
Rydym bob amser yn ceisio gwella ein gwefan a gwasanaethau, ac mae eich adborth yn ein helpu i ddeall sut rydym yn gwneud.
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio…..
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio….
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 5.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

Mae galwadau o’r DU am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio’r ffôn
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

Mae galwadau o’r DU am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn:8.00am – 3.00pm
  • Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 5 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 2 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio WhatsApp

Lawrlwythwch: WhatsApp

Am help i ddatrys eich dyledion neu gwestiynau credyd. Am bopeth arall cysylltwch â ni trwy Wegswrs neu dros y ffôn.