Oes gennych chi bensiwn?
- Mae ein help yn ddiduedd ac am ddim i’w ddefnyddio. Cysylltwch â ni ar-lein neu dros y ffôn ar 0800 756 1012

Sut i ddysgu plant am arian

Mae plant yn dechrau dysgu am arian o'u plentyndod cynnar. Mae gan rieni a gofalwyr y dylanwad pwysicaf ar sut mae plant yn delio ag arian ym mywyd oedolion. Mae dysgu plant am arian yn eu helpu i reoli eu cyllid eu hunain wrth iddynt heneiddio. Mae llwyth o ffyrdd sy’n briodol i’w hoedran i wneud hyn trwy ei gadw’n syml a’i wneud yn hwyl.

Pam ei bod hi’n bwysig dysgu plant am arian?

Mae dysgu plant am arian yn rhoi'r wybodaeth a'r sgiliau sydd eu hangen arnynt i reoli eu harian yn effeithiol nawr ac yn y dyfodol.

Mae plant sy'n gwneud yn well gydag arian yn tueddu i fod â rhieni/gofalwyr sy'n siarad â nhw am arian ac yn rhoi cyfrifoldeb iddynt am wario ac arbed o oedran ifanc.

Cymerwch ychydig o amser i feddwl am eich arferion arian eich hun:

  • A wnaethoch chi godi unrhyw un o’ch arferion arian gan eich rhieni neu’r rhai sy’n rhoi gofal?
  • Pa arferion arian da allwch chi eu holrhain yn ôl i’ch dysgu mewn plentyndod?
  • Pa arferion arian gwael allwch chi eu holrhain yn ôl i’ch dysgu mewn plentyndod?

Bydd dysgu plant am arian yn helpu i wneud eu dyfodol yn fwy diogel. Felly gorau po gyntaf y byddwch yn dechrau datblygu eu sgiliau ariannol, y cynharaf y gallant ddechrau hogi’r sgiliau hynny.

Sut mae siarad am arian yn helpu?

Mae cael sgyrsiau am arian yn adeiladu hyder plant yn y pwnc ac yn helpu i ddatblygu eu sgiliau ariannol.

Mae plant sy’n cael eu hannog i siarad am arian, ei drin yn rheolaidd yn tueddu i wneud yn well gydag arian pan fyddant yn tyfu i fyny.

Ydy plant yn dysgu am arian yn yr ysgol?

arrow icon

Addysgir addysg ariannol fel rhan o gwricwlwm cenedlaethol ysgolion uwchradd yn Lloegr, a’r cwricwlwm cynradd ac uwchradd yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. 

arrow icon

Beth ddylwn i ei ddysgu am arian?

Mae pob plentyn yn wahanol, ond mae yna rai cerrig milltir datblygiadol a all helpu i arwain beth i’w ddysgu iddynt a phryd:

Plant tair a phedair oed

Gallwch ddechrau dysgu plant cyn oed ysgol am arian o’r adeg pan maent yn dechrau siarad a gofyn cwestiynau - pan maent yn cyffwrdd, ymchwilio a chwarae gyda phopeth. 

arrow icon

Plant pump a chwech oed

Maent yn dechrau datblygu dealltwriaeth ddyfnach o rifau a byddant yn gallu talu sylw am fwy o amser.

Mae hyn yn ei gwneud hi’n oedran gwych i symud o chwarae i ddangos rheolaeth arian dda.

Bydd angen iddo ddal fod yn hwyl - ond gallwch ddechrau integreiddio mwy o sgiliau cysylltiedig ag arian i fywyd bob dydd. Er enghraifft, cynilo ar gyfer tegan newydd neu droi siopa yn brofiad dysgu.

arrow icon

Plant saith ac wyth oed

Maent yn dechrau deall y gwahaniaeth rhwng eisiau ac anghenion.

Mae hwn yn oed gwych i siarad am sut y gallant ddechrau cyflawni rhai o’u dymuniadau eu hunain trwy ennill a chynilo.

arrow icon

Plant naw i 12 oed

Yn yr oedran hwn, mae plant yn ceisio annibyniaeth. Felly gallwch ganolbwyntio ar gael nhw i gymryd cyfrifoldeb am eu dewisiadau gwariant ac arbed eu hunain.

Gall eu helpu i ddysgu am sut i fod yn gyfrifol â’u harian a hefyd rhoi tawelwch meddwl i chi wrth iddynt ddod yn fwy annibynnol wrth wneud penderfyniadau.

arrow icon

Plant yn eu harddegau

Pan fydd plentyn yn dod yn ei arddegau, bydd eu dyheadau yn fwy - ac yn fwy costus. O feddwl am yr hyn maent yn ei wisgo i fod eisiau’r rhyddid sy’n dod o ddysgu gyrru, mae hwn yn oed pan mae arian yn dechrau bod o bwys iddynt.

Gallwch eu helpu i ddod yn oedolion sy’n arbed arian mewn tair prif ffordd:

  1. rhoi cyfrifoldeb ariannol iddynt
  2. gosod yr enghraifft gywir
  3. trwy eu helpu i reoli eu cyflog cyntaf.
arrow icon

Plant sy’n oedolion

Nid yw sgyrsiau am arian yn stopio pan ddaw plant yn oedolion.

P’un a ydynt yn dal i fyw gyda chi neu fod ganddynt eu lle eu hunain ond yn ei chael hi’n anodd cynilo am forgais cyntaf neu dalu dyledion cardiau credyd, mae arian yn bwnc y mae angen ailedrych arno yn aml.

Mae pob plentyn yn datblygu ar wahanol adegau. Efallai y gwelwch y byddent yn ymateb yn well i rai o’r gweithgareddau yn y grŵp oedran is neu uwch. Dewiswch y gweithgareddau sydd fwyaf addas.

arrow icon

Chwe ffordd hwyliog o ddysgu plant am arian

Mae yna lawer o weithgareddau arian hwyliog y gallwch eu defnyddio. Rhowch gynnig ar rai o’r gweithgareddau canlynol a’u defnyddio i danio sgyrsiau.

1. Lle rydym yn dysgu ein harferion arian

Mae ymchwil yn dangos bod sut rydym yn ymddwyn o amgylch arian fel oedolion yn cael ei ddysgu’n gynnar pan rydym yn ifanc a’r arsylwadau rydym yn eu gwneud o’r byd o’n cwmpas.

Defnyddiwch y gweithgareddau canlynol i ddeall yn well sut mae plant yn dysgu am arian - p’un a yw hynny gennych chi, y teledu, neu eu ffrindiau.

Mae plant yn dysgu trwy wylio

Wrth fynd allan i siopa bwyd, ewch â nhw gyda chi:

  • Gwnewch benderfyniadau sy’n ymwneud ag arian yn uchel fel y gallant eich clywed. Er enghraifft, pam y gwnaethoch ddewis grawnfwyd brand y siop dros y brand mwy adnabyddus.
  • Cymharwch brisiau’n uchel neu gofynnwch iddynt hwy ddweud wrthych wahanol brisiau cynhyrchion.
  • Gofynnwch iddynt lwytho’r siopa wrth y til a throsglwyddo’r arian.
  • Gwiriwch eich derbynneb o’u blaenau.
  • Gofynnwch iddynt sut wnaethon nhw eich gweld chi’n trin arian a pham maent yn meddwl i chi ei drin mewn rhai ffyrdd. Er enghraifft, cyfrif eich newid cyn i chi adael y siop.

Pwysau cyfoedion

  • Tynnwch allan eu holl eitemau ‘rhaid eu cael’ a brynwyd dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf.
  • Ar gyfer pob eitem, gofynnwch pam roeddent ei eisiau a pha mor aml maent wedi’i ddefnyddio.
  • Mae hyn yn eu dysgu bod eisiau’r hyn sydd gan eu ffrindiau yn wahanol i fod eisiau rhywbeth oherwydd eu bod yn ei hoffi’n fawr.

2. Eu cael yn gyfarwydd ag arian

Mae trin arian yn rhan bwysig o fagu hyder o’i gwmpas. Dechreuwch trwy adael iddynt hwy weld a thrafod darnau arian, arian papur, a chardiau credyd/debyd.

Cyflenwad personol

  • Rhowch gadw mi gei iddynt ar gyfer eu harian eu hunain.
  • Siaradwch pam ei bod yn bwysig cadw arian yn ddiogel.
  • Cyflwynwch y syniad o gynilo ar gyfer rhywbeth maent ei eisiau mewn gwirionedd.
  • Gyda’ch gilydd, cyfrifwch yr arian maent wedi’i gynilo yn rheolaidd.

Cyfrif eich ceiniogau

  • Gyda phlant iau, rhowch lawer o ddarnau arian 1c ac un yr un o ddarn arian 2c, 5c, 10c, 20c, 50c ac £1 ar wyneb gwastad.
  • Adeiladwch bentwr o ddarnau arian 1c wrth ymyl pob un o’r darnau arian gwerth uwch i ddangos y gwahaniaeth yn eu gwerth.
  • Tynnwch y pentyrrau i lawr a gofynnwch iddynt hwy eu hail-greu.

3. Dysgu beth mae arian yn cael ei ddefnyddio ar ei gyfer

Wrth iddynt ddod yn fwy cyfarwydd ag arian, byddant yn dechrau deall sut mae’n cael ei ddefnyddio o ddydd i ddydd, gan gynnwys y gwahanol ffyrdd o dalu am bethau.

Mae gwneud pethau’n costio arian

  • Rhestrwch y pethau y byddwch yn eu gwneud gyda nhw dros yr ychydig ddyddiau nesaf, gan gynnwys trafnidiaeth gyhoeddus a phrynu byrbrydau.
  • Rhowch arian parod sy’n talu’r costau hyn mewn pwrs neu waled a gofynnwch iddynt dalu am bob eitem neu weithgaredd gan ddefnyddio’r arian yn y pwrs.
  • Os ydynt yn gofyn am rywbeth ychwanegol, eglurwch efallai na fydd hyn yn gadael digon yn y pwrs am y pethau eraill maent am eu gwneud.

Gosod terfyn gwariant

  • Ewch â nhw i siopa am focs cinio ysgol un diwrnod, gan roi terfyn gwariant iddynt.
  • Rhowch ychydig o ddewisiadau iddynt hwy ar gyfer pob un o’u heitemau arferol.
  • Helpwch nhw i ddarganfod faint fydd cost y gwahanol gyfuniadau.
  • Sicrhewch fod y cinio y maent yn ei gymryd i’r ysgol yn cynnwys yr hyn y gallent ei ddewis o fewn eu terfyn gwariant yn unig.

4. Gadael iddynt hwy roi cynnig arni

Er mwyn magu hyder yn eu gallu i reoli arian, mae angen iddynt weld bod gennych hyder ynddynt.

Gallwch ddangos yr hyder hwn ynddynt trwy arian poced a’u helpu i ddysgu cynilo. Hynny yw, gadewch iddynt roi cynnig gydag arian.

Y neges bwysicaf i’w chyfleu i blant hŷn yw ‘cynilo, gwario, cynilo eto.’

Arian poced

  • Efallai rhowch arian poced wythnosol i’ch plentyn ei roi yn ei gadw mi gei neu gyfrif banc. Nid oes rhaid i hyn fod yn llawer - y nod yw dangos hyder yn eu gallu i reoli eu harian eu hunain.
  • Efallai rhoi cyfle iddynt ychwanegu ato trwy wneud tasgau o amgylch y tŷ.
  • Gofynnwch iddynt sut maent yn teimlo am ennill eu harian eu hunain a beth maent yn bwriadu ei wario arno.
  • Cynyddwch arian poced plant hŷn yn raddol. Bydd hyn yn eu helpu i ddysgu cyllidebu ar gyfer eu pethau ymolchi, dillad a gweithgareddau cymdeithasol.
  • Cyfrifwch beth rydych yn ei wario arnynt yn un o’r meysydd hyn mewn blwyddyn, rhannwch â 12 a rhowch hwn iddynt fel lwfans misol.
  • Pan fyddant yn hyderus mewn un maes, ychwanegwch faes arall - ac ati nes eu bod yn rheoli eu holl wariant personol.

Cynilo am rywbeth mwy

  • Siaradwch â nhw am rywbeth maent ei eisiau mewn gwirionedd ond nad yw eu harian poced yn ymestyn iddo.
  • Helpwch nhw i weithio allan pa mor hir y bydd yn ei gymryd i’w fforddio os ydynt yn cynilo y cyfan, hanner neu chwarter eu harian poced bob wythnos.
  • Helpwch nhw i benderfynu ar eu dewis cynilo gorau, yna gwnewch siart cynnydd i’w cadw’n frwdfrydig.
  • Cofiwch eu canmol pan gyrhaeddant eu nod.

5. Arian rhithwir

Mae defnyddio ffonau symudol a thechnoleg arall yn un o ffeithiau bywyd y mwyafrif ohonom. Mae hyn yn golygu y bydd plant yn agored i arian rhithwir o oedran cynnar iawn.

Os yw arian rhithwir eisoes yn rhan o’ch bywyd, peidiwch ag anghofio dangos iddynt ei fod yn rhan hon o’ch rheolaeth arian hefyd.

Gwylio’r balans yn mynd i lawr

  • Ewch i gael y balans ar eich cyfrif cyfredol o beiriant arian parod neu drwy fancio ar-lein a’i ddangos iddynt.
  • Defnyddiwch eich cerdyn i siopa am fwyd, yna cael balans arall a dangos iddynt sut mae’n llai nag o’r blaen.
  • Gwnewch y gweithgaredd eto cyn ac ar ôl tynnu arian parod neu siopa ar-lein.

Datgysylltu’r byd digidol

  • Defnyddiwch ffôn symudol i’w cyflwyno i’r syniad o ‘pan mae wedi mynd, mae wedi mynd’.
  • Ar gyfer plentyn iau, gosodwch derfyn atodol misol ar ffôn sylfaenol, talu wrth fynd.
  • Ar gyfer plentyn hŷn, defnyddiwch ffôn contract sy’n blocio unrhyw weithgaredd nad yw’n cael ei gynnwys yn y ffi gontract fisol.

Defnyddio bŵer gêm

  • Mae llawer o gemau digidol yn seiliedig ar y chwaraewr yn casglu talebau sy’n caniatáu iddynt symud ymlaen trwy lefelau neu gael nodweddion ychwanegol.
  • Trowch waith o gwmpas y cartref yn gêm debyg, gan roi iddynt ‘dalebau’ y gallant eu cyfnewid am wobrau, fel arian poced ychwanegol neu hoff ddanteithion.
  • Gyda phobl ifanc yn eu harddegau, gall y system wobrwyo hon arwain at y syniad o gael swydd ran-amser i gynyddu eu pŵer gwario.

6. Cyllidebu ar gyfer plant

Erbyn hyn, rydych wedi gweld sut mae plant o bob oed yn elwa o fod yn rhan o arian. Nawr mae’n bryd eu helpu i gynllunio cyllideb ar gyfer rhywbeth maent ei eisiau.

Trwy edrych ar yr holl gostau ymlaen llaw, fe fyddant yn darganfod y gallant wneud i’w harian fynd ymhellach.

Unwaith y bydd plant yn dysgu cyllidebu sylfaenol trwy brofiad uniongyrchol, mae yno am oes.

Edrych ar y gost llawn

  • Gosodwch gyllideb ar gyfer diwrnod allan - gall hyn fod yn rhywbeth arbennig neu dreulio diwrnod gyda’ch gilydd yn agos i gartref.
  • Rhestrwch yr holl bethau rydych eisiau eu gwneud a faint fydd pob un yn ei gostio, ynghyd ag unrhyw bethau am ddim.
  • Cofiwch gynnwys yr holl gostau bwyd, diod a chludiant (bws, trên, tanwydd car a pharcio).
  • Gofynnwch iddynt a oes ganddynt unrhyw syniadau ar gyfer sut y gallech arbed arian ar rai agweddau ar y daith.
  • Siaradwch â nhw am yr hyn y gallech wario’r arbedion hyn arno.

Cynllunio i lwyddo

  • Ar gyfer plant hŷn, os yw eu lwfans bywyd cymdeithasol misol yn diflannu yn rhy gyflym, trafodwch ei rannu’n symiau pedair wythnos a ffyrdd o wneud i’r rhain bara wythnos.
  • Os ydynt yn prynu llawer o ddillad ond yn cwyno na allant fforddio’r ‘trainers’ diweddaraf, helpwch nhw i lunio cynllun ar gyfer cynilo dros nifer o fisoedd.
  • Os yw eu lwfans yn cwmpasu’r rhan fwyaf o wariant personol, atgoffwch nhw i roi arian o’r neilltu ar gyfer hanfodion fel dillad isaf a chostau achlysurol fel tanysgrifiadau cylchgrawn neu gêm.

Mwy o syniadau rheoli arian

arrow icon
Oedd y wybodaeth yma yn ddefnyddiol?
Diolch am eich adborth.
Rydym bob amser yn ceisio gwella ein gwefan a gwasanaethau, ac mae eich adborth yn ein helpu i ddeall sut rydym yn gwneud.
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Chwilio amdanom? Rydym nawr yn HelpwrArian

HelpwrArian yw’r ffordd newydd a chlir i gael help di-duedd am ddim ar gyfer eich holl ddewisiadau arian a phensiwn. Beth bynnag yw eich amgylchiadau neu gynlluniau, symudwch ymlaen gyda HelpwrArian.

Parhau i’r wefan
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am...
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio…
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio…
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 5.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio’r ffôn
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau bancWedi cau

* Mae galwadau am ddim. Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth o safon i chi, felly gellir recordio neu fonitro galwadau at ddibenion hyfforddiant ac i’n helpu i ddatblygu ein gwasanaethau.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:9.00am – 6.00pm
  • Sadwrn, Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio gwesgwrs
Oriau
  • Llun – Gwener:8.00am – 6.00pm
  • Sadwrn:8.00am – 3.00pm
  • Sul a gwyliau banc:Wedi cau
Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad pensiwn drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 5 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio ein ffurflen we

Ein nod yw ymateb o fewn 2 diwrnod gwaith.

Siaradwch â ni yn fyw am arweiniad ariannol drwy ddefnyddio WhatsApp

Lawrlwythwch: WhatsApp

Am help i ddatrys eich dyledion neu gwestiynau credyd. Am bopeth arall cysylltwch â ni trwy Wegswrs neu dros y ffôn.