Trefnu cynhaliaeth yn yr Alban

Yn yr Alban, mae’n ofynnol yn gyfreithiol i barau priod a phartneriaid sifil ddarparu cymorth ariannol i’w gilydd. Gelwir hyn yn ‘aliment’.

Tra byddwch yn byw gyda’ch gilydd, bydd yr ymrwymiad hwn fel arfer yn cael ei gyflawni drwy rannu cartref a chostau’r aelwyd. Ond os byddwch yn penderfynu ysgaru neu ddod â’ch partneriaeth sifil i ben, rhaid i’r cymorth hwn barhau nes bod y broses wedi’i chwblhau neu nes eich bod wedi dod i gytundeb ariannol â’ch cyn-bartner.

Os na allwch gytuno faint y dylid ei dalu, neu a fydd taliadau’n cael eu gwneud o gwbl, gall y partner sy’n credu eu bod angen cymorth wneud cais i’r llys am daliadau aliment dros dro.

Fel arfer, mae taliadau aliment yn swm penodol sy’n cael ei dalu’n wythnosol neu’n fisol. Eu diben yw eich helpu gyda chostau byw rhesymol tra byddwch wedi gwahanu.

Os oes angen cymorth ariannol parhaus arnoch ar ôl i’ch ysgariad neu ddiddymiad gael ei gwblhau, bydd angen i chi wneud cais am lwfans cyfnodol. Darllenwch fwy yn ein canllaw Toriad llwyr neu lwfans cyfnodol ar ysgariad neu ddiddymiad yn yr Alban.

Gallwch ofyn i’r llys am orchymyn aliment pan fyddwch yn dechrau’r broses ysgaru neu ddiddymu partneriaeth sifil.

Gallwch hefyd wneud cais cyn i’r achos ddechrau os oes angen, er enghraifft, os ydych wedi gwahanu ond heb allu gwneud cais am ysgariad neu ddiddymiad eto.

Gallwch wneud cais os:

• mae o leiaf un ohonoch yn byw yn barhaol yn yr Alban, neu
• mae’r person sy’n gofyn am daliadau fel arfer yn byw yn yr Alban.

Bydd llys yn ystyried a oes angen y taliadau aliment ar y person sy’n gwneud cais amdanynt, ac a yw’r person y gofynnir iddo eu talu yn gallu fforddio gwneud hynny.

Os nad ydych yn siŵr am sefyllfa ariannol eich cyn bartner, ac nad oes ganddynt yr arian i’ch talu, efallai y byddwch yn gwario arian ar ffioedd llys a chyfreithiol yn ddiangen.

Gall cyfreithiwr roi cyngor i chi ynghylch a yw’r math hwn o gais yn debygol o fod yn werth ei wneud -bydd ffi am hyn. Os nad ydych yn meddwl y gallwch fforddio cyfreithiwr, gweler ein canllaw Cymorth cyfreithiol a chymorth arall os na allwch fforddio ffioedd ysgariad neu wahanu.

Os byddwch yn penderfynu parhau i wneud cais i’r llysoedd, bydd angen i chi roi datganiad ysgrifenedig byr yn nodi eich sefyllfa ariannol. Dylai hyn gynnwys:

• yr hyn sydd ei angen arnoch o ddydd i ddydd yn y tymor byr
• eich incwm presennol, gan gynnwys eich cyflog ac unrhyw fuddsoddiadau
• unrhyw gymorth neu fudd-daliadau gan y llywodraeth rydych yn eu cael
• eich gallu i ennill cyflog, gan gynnwys manylion ceisiadau am swyddi ac ymrwymiadau gofal plant
• unrhyw arian rydych eisoes wedi’i gael gan eich cyn bartner (megis cynhaliaeth plant).

Y llys sy’n penderfynu a ddylid dyfarnu aliment– ac os felly, faint – trwy edrych ar holl amgylchiadau’r achos. It can also decide if payments should be backdated to a particular date. 

Mae hyn yn cynnwys edrych ar y swm cyffredinol o arian sydd ar gael, yn ogystal â faint y gallai’r sawl fydd angen talu’r aliment ei ennill. Ni fydd yn edrych ar faint o incwm sydd gan yr unigolyn hwnnw yn unig.

Gallwch wneud cais i’r llys newid (amrywio) neu ddiddymu (galw’n ôl) dyfarniad aliment.

Pan fyddwch yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil, dylech naill ai gytuno ar sut i ddod â’r trefniant aliment i ben neu wneud cais i’r llys, gan fod yr ysgariad neu’r diddymiad ei hun yn rhoi diwedd ar y rhwymedigaeth i ddarparu cymorth.

Mae cynhaliaeth plant yn rhywbeth y gallwch ei drefnu cyn gynted ag y byddwch yn gwahanu.

Fel arfer bydd yn cael ei dalu i’r rhiant y mae’r plentyn yn byw gydag ef neu hi am y rhan fwyaf neu’r cyfan o’r amser gan y rhiant arall.

Nid oes rhaid i chi fod wedi cael trefn derfynol ar eich ysgariad neu ddiddymiad cyn trefnu cynhaliaeth plant.

Mae nifer o ffyrdd gwahanol y gallwch chi a’ch cyn-bartner gytuno ar gynhaliaeth plant.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i drefnu cynhaliaeth plant.

Gallai fod yn werth darllen ein canllaw Sut i ymdrin â dyledion sy’n achosi problem ar ôl gwahanu.