Beth sy’n digwydd i’ch morgais pan fyddwch chi'n ymddeol?

Na, nid yw eich cytundeb morgais yn newid dim ond oherwydd eich bod wedi rhoi'r gorau i weithio. Mae eich taliadau'n aros yr un fath, ac maent yn dal i fod yn ddyledus ar yr un dyddiadau, am yr un swm, ac o dan yr un telerau ag y cytunwyd arnynt yn wreiddiol.

Yr hyn sy'n newid yw eich incwm. Gall newid o gyflog i bensiwn, cynilion, neu gyfuniad o ffynonellau incwm effeithio ar ba mor hawdd y gallwch fforddio'r un taliadau misol hynny. Nid yw'r morgais ei hun wedi newid, ond efallai bod eich amgylchiadau ariannol sy’n ymwneud ag ef wedi newid.

Dyma pam ei bod hi'n bwysig cynllunio ymlaen llaw yn hytrach nag aros i'ch benthyciwr gysylltu â chi. Nid yw benthycwyr yn tueddu i gysylltu wrth i'r dyddiad ymddeoliad agosáu, felly chi sy'n gyfrifol am feddwl drwy'r mater ymlaen llaw. Mae gweithredu ymlaen llaw yn golygu bod gennych fwy o opsiynau a mwy o amser i wneud penderfyniadau'n bwyllog, yn hytrach nag ymateb dan bwysau.

Man cychwyn da yw gwneud gwiriad cyflym o fforddiadwyedd gan ddefnyddio cyllideb ymddeoliad. Cymerwch eich incwm ymddeoliadiad disgwyliedig – boed yn bensiwn, cynilion, Pensiwn y Wladwriaeth, neu’r tri gyda’i gilydd – a’i gymharu â’ch gwariant, gan gynnwys taliadau eich morgais.

Cadwch lygad am faterion cyffredin a all fod yn heriol ac a all eich dal yn annisgwyl:

• gall cyfraddau llog godi
• gall eich cytundeb cyfradd sefydlog ddod i ben a symud i gyfradd uwch, a
• gall cost biliau bob dydd godi’n raddol dros amser.

Nid yw’r pethau hyn o dan eich rheolaeth, ond mae gwybod y gallent ddigwydd yn golygu y gallwch gynllunio ar eu cyfer yn hytrach na chael eich synnu ganddynt.

Os yw cyfnod eich morgais yn ymestyn i’r cyfnod ymddeoliad, bydd benthycwyr eisiau gwirio eich bod yn dal i allu fforddio’r taliadau unwaith y bydd eich incwm yn newid. Mae hyn fel arfer yn golygu edrych ar yr incwm a fydd gennych yn ystod ymddeoliad, yn hytrach na’r hyn rydych yn ei ennill ar hyn o bryd.

Mae rhai benthycwyr yn gosod uchafswm oedran ar gyfer pryd y mae’n rhaid i gyfnod y morgais ddod i ben, er bod hyn yn amrywio’n sylweddol rhwng gwahanol fenthycwyr a gwahanol gynhyrchion. Mae bob amser yn werth gwirio’r telerau penodol gyda’ch benthyciwr eich hun yn hytrach na chymryd yn ganiataol bod rheol safonol yn berthnasol.

Os ydych yn gwneud cais am gytundeb morgais newydd, neu os yw eich benthyciwr yn adolygu’r un presennol, efallai y byddant yn gofyn am dystiolaeth o’ch incwm ymddeoliadiad. Gallai hyn gynnwys datganiadau pensiwn, prawf o’ch Pensiwn y Wladwriaeth, neu fanylion unrhyw incwm arall rydych yn disgwyl ei dderbyn.

Os gallwch fforddio’r taliadau gyda’ch incwm ymddeoliadiad, efallai y gallwch barhau fel yr ydych. Mae’n bwysig cynnwys y taliadau hynny yn eich cyllideb ymddeoliad o’r cychwyn cyntaf, fel nad oes unrhyw beth annisgwyl yn codi.

Os gallwch fforddio talu ychydig yn ychwanegol nawr cyn i chi ymddeol, gall hyn leihau’r swm sy’n ddyledus gennych a lleihau cyfnod y morgais neu leihau taliadau yn y dyfodol.

Gwiriwch delerau eich morgais yn gyntaf, gan fod rhai cytundebau yn cyfyngu ar faint y gallwch ei dalu’n ychwanegol bob blwyddyn heb godi tâl. 

Gall symud i gytundeb morgais gwahanol – boed yn gyfradd newydd neu'n fath gwahanol o forgais – eich helpu i reoli eich costau.

Mae'n werth ystyried hyn, yn enwedig os yw eich cytundeb presennol yn dod i ben.

Gall defnyddio cyfandaliad – fel cynilion neu cyfandaliad pensiwn – i dalu rhan o'ch morgais leihau eich taliadau misol.

Gall ymestyn cyfnod eich morgais hefyd leihau taliadau, ond mae'n werth meddwl yn ofalus am y llog ychwanegol y byddech yn ei dalu dros gyfnod hirach.

Gall symud i eiddo llai neu un rhatach leihau eich morgais neu hyd yn oed ei had-dalu'n llwyr, gan ryddhau arian ar gyfer pethau eraill yn ystod eich ymddeoliad.

Os yw hyn yn swnio fel rhywbeth a allai weithio i chi, mae ein canllaw Symud i eiddo llai ar gyfer ymddeoliad yn rhoi mwy o fanylion ar sut i ystyried y cam hwn.

Mae'n dibynnu ar eich amgylchiadau personol. Mae'n werth cymharu gwneud taliadau ychwanegol ar eich morgais â blaenoriaethau eraill, fel ad-dalu dyledion drutach yn gyntaf, cronni arian ar gyfer argyfwng, neu gyfrannu mwy at eich pensiwn.

Gall ein canllaw A ddylech chi glirio’ch morgais yn gynnar? eich helpu i benderfynu a yw'r opsiwn hwn yn iawn i chi.

Cyn gwneud taliadau ychwanegol, gwiriwch y rheolau sy'n ymwneud â hynny ar gyfer eich morgais ac unrhyw Daliadau Ad-dalu Cynnar (ERCs). Weithiau, gall y rhain ddileu'r fantais o dalu arian ychwanegol, felly mae'n werth gwneud y cyfrifiadau yn gyntaf.

Wrth i'r dyddiad ymddeoliad agosáu, mae'n werth gofyn i chi'ch hun:

• A allwch chi fforddio'n gyfforddus y taliadau cyfredol gyda'ch incwm yn y dyfodol?
• A fyddai clirio'r morgais yn gynt yn rhoi tawelwch meddwl sy'n werth mwy na'r arian a wariwyd i wneud hynny?
• A fyddai'n well defnyddio'ch arian at ddiben arall, fel ychwanegu at eich pensiwn?

Yn wahanol i forgais ad-dalu safonol, dim ond y llog y mae eich taliadau misol yn ei dalu; felly, bydd angen cynllun clir arnoch o hyd ar gyfer ad-dalu swm gwirioneddol y benthyciad, a elwir yn gyfalaf.

Mae ffyrdd cyffredin o ad-dalu'r cyfalaf yn cynnwys:

• gwerthu'r eiddo
• defnyddio cynilion neu fuddsoddiadau rydych chi wedi'u cronni dros amser, neu
• symud i gartref llai.

Mae'n werth ystyried pa un o'r rhain sydd orau i chi a dechrau cynllunio cyn i dymor eich morgais ddod i ben.

Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:

• Ffyrdd o ad-dalu morgais llog yn unig
• Esbonio morgeisi llog yn unig ac ad-dalu.

Os oes gennych daliadau morgais i'w gwneud o hyd, gall hyn effeithio ar faint o incwm pensiwn y mae angen i chi ei dynnu, a phryd rydych chi'n dechrau ei dynnu. Er enghraifft, efallai y bydd angen i chi dynnu ychydig mwy o arian o'ch pensiwn yn y blynyddoedd cynnar i dalu'r daliadau, neu drefnu pethau'n wahanol yn dibynnu ar pryd y daw eich morgais i ben. Dyna pam ei bod hi'n werth cynllunio'r ddau gyda'i gilydd, yn hytrach na meddwl am eich morgais a'ch pensiwn fel pethau ar wahân.

Mae hefyd yn synhwyrol darparu rhywfaint o arian wrth gefn ar gyfer pethau annisgwyl, fel newidiadau i gyfraddau llog neu atgyweiriadau i'ch cartref, yn enwedig unwaith y bydd eich incwm yn sefydlog ac yn llai hyblyg nag yr oedd pan oeddech yn gweithio.

Rheol dda yw adolygu eich cynllun tua 12 i 24 mis cyn i chi ymddeol, ac eto pryd bynnag y mae cytundeb morgais ar fin dod i ben. Mae hyn yn rhoi digon o amser i chi wneud newidiadau os oes angen, yn hytrach na darganfod problem ar y funud olaf.

1. Casglwch y ffeithiau allweddol am eich morgais, gan gynnwys:

• y balans sy'n weddill
• y gyfradd llog
• pryd y daw eich cytundeb presennol i ben
• y cyfnod sy'n weddill ar y morgais
• unrhyw daliadau am ad-dalu'n gynnar
• pa fath o forgais sydd gennych (ad-dalu cyfalaf a llog neu dalu llog yn unig).

2. Lluniwch gyllideb syml gan ddefnyddio'r  incwm ymddeoliad disgwyliedig, a'i phrofi yn erbyn codiad posibl yn y gyfradd llog i weld sut y bydd yn dal i weithio.

3. Os nad ydych yn siŵr beth i'w wneud, siaradwch â'ch benthyciwr, brocer morgeisi neu wasanaeth arweiniad am ddim.

Gallwch, mae llawer o bobl yn gwneud hynny. Does dim rheol yn gwahardd ymddeol tra bod gennych forgais o hyd, ond mae'n werth cynllunio ymlaen llaw i sicrhau bod y taliadau'n parhau i fod yn fforddiadwy o fewn eich incwm ymddeoliad.

Gallwch, ond mae'n bwysig gwirio bod y cyfrifiadau'n gywir yn gyntaf.

Mae gostyngiad mewn incwm yn golygu y bydd eich taliadau presennol yn cymryd cyfran fwy o'r arian sy'n dod i mewn, felly mae'n werth gwirio fforddiadwyedd gan ddefnyddio cyllideb ymddeoliad cyn ymddeol. 

Mae hyn yn dibynnu ar eich amgylchiadau unigol, gan gynnwys cyfraddau llog, rhyddhad treth ar gyfraniadau pensiwn a'ch blaenoriaethau eich hun.

Mae'n werth ystyried eich opsiynau'n ofalus neu siarad ag ymgynghorydd ariannol os nad ydych yn siŵr.

Mae'n debygol y byddwch yn symud i gyfradd newydd, a allai fod yn uwch na'r hyn yr oeddech yn ei dalu o'r blaen.

Mae'n werth adolygu eich opsiynau'n gynnar, yn hytrach na gadael i'ch cytundeb adnewyddu'n awtomatig, gan efallai y gallwch newid i rywbeth mwy fforddiadwy.

Bydd angen cynllun clir arnoch i ad-dalu'r cyfalaf, boed hynny drwy werthu eich cartref, defnyddio cynilion neu fuddsoddiadau, neu symud i eiddo llai.

Mae'n werth adolygu hyn ymhell cyn i'r cyfnod ddod i ben i sicrhau bod eich cynllun yn realistig.

Gallwch, ond mae'n dibynnu ar eich benthyciwr a'i derfynau oedran uchaf.

Efallai y bydd angen i chi ddarparu tystiolaeth o'ch incwm ymddeoliad disgwyliedig i ddangos y bydd y taliadau'n parhau i fod yn fforddiadwy.

Mae'n bosibl, ond bydd benthycwyr yn edrych yn fanwl ar eich incwm ymddeoliad i wirio fforddiadwyedd.

Gallai eich opsiynau fod yn fwy cyfyngedig nag yr oeddent pan oeddech yn gweithio, felly mae'n werth cymharu cynigion neu siarad â brocer sy'n arbenigo mewn benthyca ar gyfer camau diweddarach bywyd.