Os ydych chi'n rhentu eich cartref gyda'ch gŵr, gwraig neu bartner sifil ac yn cael ysgariad neu ddiddymiad, bydd yn rhaid i chi weithio allan a fydd un ohonoch yn parhau i fyw yno neu a allwch ddod â'r denantiaeth i ben. Darganfyddwch beth yw eich opsiynau.
Deall sut rydych yn rhentu eich cartref
Mae gennych yr hawl i aros yn yr eiddo tra byddwch yn dal yn briod neu'n bartneriaid sifil, oni bai bod llys yn gorchymyn i chi adael, er enghraifft trwy gyhoeddi gwaharddeb, gorchymyn meddiannaeth neu hysbysiad troi allan.
Ond mae gennych gyfrifoldebau hefyd, sy’n dibynnu ar enw pwy sydd ar y denantiaeth.
Os yw’r cytundeb tenantiaeth yn eich enw chi
Mae gennych hawl i aros yn eich cartref. Rydych yn gyfrifol hefyd am sicrhau bod y rhent yn cael ei dalu.
Os ydych yn denant ar y cyd gyda’ch cyn-bartner
Mae gennych chi a’ch gŵr, gwraig, neu bartner sifil eich dau yr hawl i barhau i fyw yn yr eiddo.
Fodd bynnag, gall unrhyw un ohonoch roi rhybudd i'r landlord i ddod â'r denantiaeth i ben (oni bai ei fod yn gontract cyfnod penodol).
Mae’r union reolau yn dibynnu ar y math o gytundeb tenantiaeth ar y cyd sydd gennych.
A yw un ohonoch eisiau parhau i fyw yno ar ôl i'r denantiaeth ddod i ben neu i'r briodas neu'r bartneriaeth sifil ddod i ben? Efallai y byddwch yn gallu trafod gyda’ch landlord.
Os yw’r cytundeb tenantiaeth yn enw eich cyn-bartner
Nhw sy’n gyfrifol am dalu’r rhent. Ond, mae gennych hawliau i barhau i fyw yn yr eiddo tra bydd y denantiaeth yn parhau a thra byddwch yn dal yn briod neu mewn partneriaeth sifil.
Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, gelwir y rhain yn ‘hawliau cartref’.
Yn yr Alban, gelwir y rhain yn 'hawliau meddiannaeth', ac mae gennych hawliau tebyg i 'briod heb hawl' neu 'bartner sifil heb hawl'.
Os bydd eich cyn-bartner yn symud allan, efallai y byddwch chi'n gallu cymryd drosodd talu'r rhent i atal ôl-ddyledion a bygythiad o droi allan. Yng Nghymru a Lloegr, mae hyn yn rhywbeth y mae gennych yr hawl i'w wneud, ond nid yw talu'r rhent yn rhoi'r denantiaeth yn eich enw yn awtomatig. Os ydych am i'r denantiaeth gael ei throsglwyddo i chi, fel arfer bydd angen i'r landlord gytuno, neu efallai y bydd angen i chi wneud cais i'r llys. Yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, bydd yn dibynnu ar y cytundeb tenantiaeth.
Efallai gall eich cyn-bartner drosglwyddo neu lofnodi bod y denantiaeth yn dod i chi.
Sicrhau eich hawliau i aros yn y cartref
Efallai bydd eich hawliau i aros yn eich cartref yn parhau dim ond tra byddwch yn briod neu mewn partneriaeth sifil, gan ddibynnu enw pwy sydd ar y cytundeb tenantiaeth.
Bydd eich hawliau yn amrywio ychydig gan ddibynnu lle rydych yn byw yn y Deyrnas Unedig.
Cymru a Lloegr
Os yw'r cytundeb tenantiaeth yn enw'ch cyn-bartner, a'u bod yn symud allan, efallai y gallwch barhau i dalu'r rhent (er mwyn osgoi ôl-ddyledion a'r bygythiad o droi allan). Ond byddai'n dibynnu ar y math o gytundeb tenantiaeth sydd gennych, ac a yw'ch landlord yn landlord sector preifat neu gymdeithasol.
Unwaith y bydd eich priodas neu bartneriaeth sifil wedi dod i ben, mae eich hawl i aros yn yr eiddo yn dod i ben. Mae hyn oherwydd bod 'hawliau cartref' yn para nes bod yr ysgariad neu'r diddymiad yn derfynol.
Gogledd Iwerddon
Os yw'r cytundeb tenantiaeth yn enw eich cyn-bartner, mae'n ofynnol yn gyfreithiol (atebol) iddynt barhau i dalu'r rhent.
Beth os ydynt wedi symud allan ac nad ydynt yn talu rhent bellach - tra'ch bod yn dal i fod yn briod neu mewn partneriaeth sifil? Yna efallai y bydd gennych hawl i fyw yn yr eiddo a thalu rhent.
Siaradwch â'ch landlord am gael eich enw ar y cytundeb tenantiaeth gan y bydd yn rhoi mwy o ddiogelwch i chi.
Yr Alban
Os yw'r cytundeb tenantiaeth yn enw eich cyn-bartner, fe'ch gelwir yn 'briod neu bartner sifil heb hawl'. Mae gennych yr hawl i fyw yn y cartref fel pe baech chi'n denant gyda'ch plant (hyd yn oed os ydyn nhw'n oedolion).
Ni all eich cyn-bartner ddwyn y denantiaeth i ben heb eich cytundeb ysgrifenedig.
Gall priod neu bartner sifil heb hawl roi’r gorau i’w hawliau meddiannaeth trwy lofnodi dogfen ar lw, cyn belled â'i fod yn cael ei wneud yn rhydd a heb unrhyw orfodaeth o unrhyw fath.
Gall hawliau meddiannaeth ddod i ben yn awtomatig os nad ydych wedi byw gyda'ch gilydd fel cwpl am ddwy flynedd ac yn ystod y cyfnod hwnnw nid yw'r priod neu'r partner sifil heb hawl wedi bod yn byw yn y cartref.
Yn yr Alban, gall cyd-fyw (cyplau di-briod sy'n byw gyda'i gilydd) hefyd wneud cais am hawliau meddiannaeth i barhau i fyw mewn eiddo nad oes ganddynt hawl gyfreithiol i fyw ynddo.
Sicrhau eich hawliau yn y llys
Beth os na allwch chi a’ch cynbartner gytuno pwy ddylai barhau i fyw yn y cartref teuluol? Os yw’r denantiaeth yn eu henw hwy, efallai y byddwch yn gallu mynd i’r llys i sicrhau’r hawl i aros yn yr eiddo.
Os bydd y llys yn cytuno, bydd hyn yn rhoi’r hawl i chi aros yn yr eiddo am gyfnod penodol o amser, neu gall eich helpu i orfodi hawliau sydd gennych yn barod i aros yno.
Cymru a Lloegr
Mae cymorth cyfreithiol ar gael os ydych chi'n gwneud cais i'r llys oherwydd trais domestig – er ei fod yn destun prawf modd.
Gallwch wirio a allwch gael cymorth cyfreithiolYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK
Gogledd Iwerddon a’r Alban
Mae cymorth cyfreithiol ar gael o hyd heb yr angen i brofi bod trais domestig wedi digwydd – er ei fod yn destun prawf modd.
- Yn yr Alban, ewch i myscot.gov am Help gyda chostau cyfreithiolYn agor mewn ffenestr newydd
- Yng Ngogledd Iwerddon, ewch i nidirect ar gyfer Gwybodaeth am gymorth cyfreithiolYn agor mewn ffenestr newydd
Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cam-drin ariannol: adnabod yr arwyddion a gadael yn ddiogel
Pan fydd gennych yr hawl i gymryd y denantiaeth drosodd
Efallai y bydd gennych yr hawl i gymryd y denantiaeth drosodd gan eich cyn-bartner.
- Yng Nghymru a Lloegr, bydd yn dibynnu ar y math o denantiaeth sydd gennych a beth sydd yn y cytundeb.
- Yng Ngogledd Iwerddon, mae gennych fwy o hawliau i wneud hyn os byddwch yn rhentu gan yr Housing Executive neu gymdeithas dai nag os byddwch yn rhentu’n breifat.
- Yn yr Alban, os na fydd eich landlord yn cytuno i chi gymryd y denantiaeth gan eich cyn-bartner, gallwch wneud cais i’r llys am yr hyn a elwir yn ‘orchymyn trosglwyddo tenantiaeth’ cyn belled â'ch bod yn denant cymdeithasol sy'n rhentu gan gyngor neu gymdeithas tai. Fel arall, bydd yn dibynnu ar yr hyn sydd wedi'i ysgrifennu yn y cytundeb.
Ond, mae bob amser yn werth siarad â’ch landlord yn gyntaf oherwydd efallai y bydd yn barod i chi gymryd y denantiaeth yn eich enw chi yn unig.
Sicrhau bod y rhent yn cael ei dalu
Os yw eich enw chi ar y cytundeb tenantiaeth, chi sy’n gyfrifol am dalu’r rhent.
Os yw’n denantiaeth ar y cyd gyda’ch cyn-bartner, rydych chi’ch dau yn gyfrifol am sicrhau bod y rhent yn cael ei dalu.
Felly os byddant yn methu neu yn gwrthod talu rhent, gall y landlord ofyn i chi am y swm cyfan.
Beth bynnag yw eich sefyllfa, gwnewch yn siŵr eich bod yn rhoi blaenoriaeth i’ch taliadau rhent. Os na allwch dalu eich rhent, gall eich landlord geisio cymryd camau i’ch troi allan.
Efallai eich bod yn gymwys i Gredyd Cynhwysol sydd yn gallu helpu gyda chostau tai. Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Credyd Cynhwysol a thalu eich rhent.
Os ydych mewn tai â chymorth, tai gwarchod neu dros dro neu rydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth, efallai eich bod yn gymwys i Fudd-dal Tai.
- Os ydych yg Nghymru, Lloegr, neu’r Alban, darganfyddwch fwy am Fudd-dal Tai ar GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd
- Os ydych chi yng Ngogledd Iwerddon, darganfyddwch fwy am Fudd-dal Tai ar y Housing ExecutiveYn agor mewn ffenestr newydd
Datrys problemau gyda’ch landlord
Mae'n syniad da siarad â'ch landlord cyn gynted ag y gallwch i ddangos bod gennych gynllun i dalu'r rhent, gan gynnwys unrhyw ôl-ddyledion.
Os bydd eich landlord yn gwrthod trafod, neu os oes arnoch rent iddynt, cysylltwch ag elusen sy’n cynghori.
- Yng Nghymru a Lloegr, cysylltwch â Cyngor ar Bopeth neu ShelterYn agor mewn ffenestr newydd
- Yng Ngogledd Iwerddon, cysylltwch â Housing Rights
- Yn yr Alban, cysylltwch â Cyngor ar Bopeth yr AlbanYn agor mewn ffenestr newydd neu Shelter
