Cytundebau gwahanu os ydych yn ystyried ysgariad neu ddiddymiad yn yr Alban

Mae cytundeb gwahanu ffurfiol (a elwir hefyd yn ‘gofnod o gytundeb’) yn ddogfen gyfreithiol rwym sy’n egluro’r hyn a gytunwyd rhwng cwpl sy’n gwahanu.

Cyn belled â’i fod wedi ei gofrestru, mae gan y cytundeb yr un grym â gorchymyn llys a ddefnyddir gan y llysoedd i ddatgan sut ddylai cwpl rannu eu heiddo a’u hasedau a gellir ei orfodi yn yr un modd.

Os ydych chi'n gwahanu oddi wrth eich partner, mae cytundeb gwahanu yn gadael i chi gytuno'n ffurfiol sut y byddwch chi'n rhannu'ch cyllid a threfnu gofal plant cyn i chi wneud cais am ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil.

Gall gwmpasu ystod o feysydd, naill ai fel mesur tymor byr neu fel trefniant hirdymor, gan gynnwys:

• pwy sy'n talu'r morgais neu'r rhent, a biliau cartref
• pwy sy'n aros yng nghartref y teulu (os cytunir bydd yn cael ei drosglwyddo i un ohonoch chi)
• cynlluniau ar gyfer gwerthu cartref y teulu, gan gynnwys pryd y bydd yn cael ei werthu a sut y bydd yr elw yn cael ei rannu
• beth sy’n digwydd i unrhyw ddyledion, fel benthyciadau neu orddrafft
• beth sy’n digwydd i gynilion, buddsoddiadau ac asedau ariannol eraill
• a fydd unrhyw bensiynau'n cael eu rhannu rhyngoch – a elwir yn 'rhannu pensiwn'
• beth sy'n digwydd i unrhyw gyfrifon ar y cyd a sut y byddant yn cael eu rheoli nes eu bod yn cau neu nes bod un enw yn cael ei ddileu
• beth sy’n digwydd i unrhyw eitemau fel ceir neu ddodrefn, yn arbennig rhai a brynwyd ar y cyd
• a oes taliadau yn cael eu gwneud i gefnogi un ohonoch a/neu unrhyw blant
• trefniadau gofal plant - gyda phwy y bydd unrhyw blant yn byw a hawliau rhieni.

Er mwyn helpu i sicrhau nad yw cytundeb gwahanu yn cael ei herio, mae angen i chi a'ch cyn-bartner fod yn gwbl agored am eich cyllid. Gelwir hyn yn 'ddatgeliad ariannol'.

 Y ffordd yma, bydd pob un ohonoch yn gwybod beth sydd gan y llall mewn:

• dyledion
• cynilion
• eiddo
• pensiynau
• asedau busnes
• buddsoddiadau
• eiddo personol, fel ceir.

A gallai’r ddau ohonoch gytuno ar yr hyn rydych chi'n gyfrifol am dalu.

Os nad ydych chi'n agored ac yn onest am eich cyllid, mae'n debygol o olygu na allwch ddibynnu ar y gytundeb yn y dyfodol. 

Gall cyfryngwr eich helpu chi a'ch cyn-bartner i ddatrys materion plant, tai ac ariannol. Dydyn nhw ddim yn cymryd ochrau nac yn rhoi cyngor. Yn lle hynny, gallant eich helpu i weithio tuag at gytundeb. Mae mwy o gyfreithwyr sy'n arbenigo mewn cyfraith teulu bellach hefyd yn gyfryngwyr hyfforddedig.

Gallwch ddarganfod mwy am gyfryngu o'r gwasanaethau hyn yn yr Alban:

• Calm ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
• RelationshipsScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
  
  

Gall fod yn gyflymach ac yn rhatach nag ysgariad neu ddiddymiad traddodiadol dan arweiniad cyfreithwyr. Ac efallai y byddwch chi'n teimlo mewn mwy o reolaeth o'r gytundeb.

Fodd bynnag, ni all cyfryngwyr roi cyngor cyfreithiol. Mae hynny'n golygu ei bod yn bwysig gweld cyfreithiwr cyn i chi ddechrau cyfryngu, fel eich bod chi'n gwybod eich hawliau.

Bydd angen cyfreithiwr arnoch i lunio cytundeb cyfreithiol sy'n ffurfioli unrhyw beth rydych chi wedi'i gytuno.

Nid oes rhaid i chi gael cyngor cyfreithiol wrth lunio cytundeb gwahanu, ond mae'n syniad da gwneud hynny.

Mae unrhyw beth rydych chi'n penderfynu ei gynnwys mewn cytundeb gwahanu yn gyfreithiol rwymol. Mae'n anodd iawn ei ddadwneud - oni bai eich bod chi'n cytuno neu'n mynd i'r llys - felly meddyliwch yn ofalus cyn llofnodi unrhyw beth. 

Mae’n hynod o bwysig cymryd cyngor cyfreithiol gan gyfreithiwr os:

• nad ydych chi ar delerau da gyda'ch cyn-bartner (mae'r gwahaniad yn chwerw)
• mae gennych asedau a roddwyd neu a etifeddwyd gan drydydd parti
• mae eich cyllid yn gymhleth, er enghraifft asedau busnes
• yw un ohonoch yn llawer cyfoethocach na’r llall, neu
• yw’ch cyn-bartner yn bwlio neu’n fygythiol ac yn eich rhoi dan bwysau i lofnodi’r cytundeb.

Os yw'r ddau ohonoch eisoes wedi cytuno ar beth i'w gynnwys yn eich cytundeb gwahanu, mae angen i chi ofyn i'ch cyfreithiwr ei lunio fel dogfen gyfreithiol. Yna dylech ofyn i gyfreithiwr eich cyn-bartner adolygu a gwirio ei fod yn deg ac yn rhesymol.

Ni allwch chi a'ch cyn-bartner ddefnyddio'r un cyfreithiwr rhag ofn bod gwrthdaro buddiannau.

Gallwch ddefnyddio cofnod o gytundeb os ydych chi a’ch cyn-bartner yn ystyried cael ysgariad neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil a:

• rydych chi eisiau datrys eich cyllid ac unrhyw drefniadau gofal plant rhyngoch heb ofyn i'r llys 
• nad ydych yn gallu ysgaru na ddiddymu’ch partneriaeth sifil – er enghraifft, am resymau crefyddol ond eisiau cytuno pwy sy’n talu am rai pethau.

Mae cytundebau gwahanu yn gyfreithiol rwymol yn yr Alban, a gellir eu gorfodi yn yr un modd â gorchymyn llys os yw'r gytundeb wedi'i gofrestru.

Mae hyn yn golygu bod angen i chi feddwl yn ofalus am yr hyn rydych chi'n cytuno iddo a pheidio â dweud ie i unrhyw beth na allwch ymrwymo iddo.

Mewn achosion prin, mae pobl sydd eisiau byw ar wahân ond nad ydynt eisiau ysgaru neu ddiddymu eu partneriaeth sifil – er enghraifft, am resymau crefyddol – yn defnyddio 'gwahanu barnwrol' (a elwir hefyd yn 'gwahanu cyfreithiol').

I wneud hyn, byddai'n rhaid i chi wneud cais i'r llys am 'archddyfarniad gwahanu'. Mae hyn yn cydnabod diwedd eich perthynas yn ffurfiol, ond nid yw hyn yn golygu eich bod chi'n rhydd i ailbriodi neu fynd i bartneriaeth sifil arall, oni bai eich bod chi'n bwrw ymlaen ag ysgariad neu ddiddymiad. 

Serch hynny, ychydig iawn o bobl sy’n defnyddio hyn gan fod cytundebau gwahanu yn gyfreithiol rwym yn yr Alban.

Mae'n werth darllen ein canllaw Eich opsiynau ar gyfer cyngor cyfreithiol neu ariannol ar ysgariad neu ddiddymiad