Sut i hawlio Taliad Anabledd Oedran Pensiwn

Mae Taliad Anabledd Oedran Pensiwn (PADP) yn fudd-dal i bobl sy’n byw yn yr Alban sy’n rhoi arian ychwanegol i chi os oes angen help arnoch gyda’ch anghenion gofal oherwydd anabledd neu gyflwr iechyd hirdymor, neu os ydych yn derfynol wael ac wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth.

Gallwch hefyd wneud cais os nad ydych bellach yn byw yn yr Alban ond bod gennych gyswllt cryf, er enghraifft am eich bod wedi treulio rhan sylweddol o’ch bywyd yno. Darganfyddwch fwy am yr hyn sy'n cael ei ystyried yn gyswllt cryfYn agor mewn ffenestr newydd ar Mygov.scot.

PADP wedi disodli’r Lwfans Gweini yn yr Alban i gyd. Os ydych chi’n byw yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon, gallwch hawlio Lwfans Gweini o hyd.

Mae’r Taliad Anabledd Oedran Pensiwn yn cael ei dalu bob pedair wythnos a gall fod werth hyd at bron i £6,000 y flwyddyn. Mae ganddo ddwy gyfradd: is ac uwch. Mae’r swm a gewch yn 2026/27 yn dibynnu ar eich anghenion gofal.

Mae’r taliad yn ddi-dreth, nid yw’n effeithio ar unrhyw fudd-daliadau eraill y gallech eu hawlio, a gallwch ei wario fel y dymunwch.

• Y gyfradd is yw £76.70 yr wythnos. Mae ar eich cyfer chi os oes angen help neu oruchwyliaeth arnoch yn ystod y dydd neu’r nos.

• Y gyfradd uwch yw £114.60 yr wythnos. Mae ar eich cyfer chi os oes angen help neu oruchwyliaeth arnoch yn ystod y dydd a’r nos.

• Os yw meddyg neu nyrs cofrestredig wedi dweud eich bod chi’n derfynol wael, byddwch yn cael y gyfradd uwch yn awtomatig ac yn cael eich talu’n wythnosol ymlaen llaw.   

Fel arfer, ni allwch gael y Taliad Anabledd Oedran Pensiwn os ydych chi’n byw mewn cartref gofal ac mae’r awdurdod lleol yn talu am eich gofal.

Ond gallwch hawlio PADP o hyd os ydych chi’n byw mewn cartref gofal ac yn talu amdano eich hun.

Mae’r taliad yn cyfrannu tuag at unrhyw anghenion gofal neu anghenion eraill sydd gennych. Nid yw llawer o bobl yn sylweddoli nad oes angen i chi fod eisoes yn cael help i wneud cais am y taliad. Yr hyn sy’n bwysig yw bod angen help arnoch oherwydd difrifoldeb eich cyflwr.

Mae hyn yn golygu eich bod yn ei chael hi’n anodd neu’n amhosibl gwneud rhai tasgau bob dydd heb gymorth – er enghraifft, mynd i mewn i’r bath, mynd i fyny neu i lawr y grisiau, mynd i mewn i’r gwely neu allan ohono, neu wisgo eich hun.

Efallai y byddwch hefyd yn gymwys os ydych mewn perygl o gwympo, neu os nad ydych yn ymwybodol o sefyllfaoedd peryglus. Fel rhan o’ch cais, bydd angen i chi ddangos y gallech fod wedi elwa o’r cymorth hwn am o leiaf chwe mis.

Nid oes angen i chi aros chwe mis i gasglu tystiolaeth, ac nid oes angen i chi fod wedi cael diagnosis – mae’n ymwneud â’r help sydd ei angen arnoch. Yn hytrach, bydd angen i chi ddisgrifio eich sefyllfa dros y chwe mis diwethaf, gan ddangos eich bod wedi bod angen help yn gyson

• Mae angen i chi fod wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth. Yn yr Alban, mae hyn ar hyn o bryd yn 66 oed neu’n hŷn, ond mae’n cynyddu yn ystod 2026/27. Ewch i GOV.UK i wirio eich oedran Pensiwn y WladwriaethYn agor mewn ffenestr newydd
• Nid yw eich cyllid yn cael ei ystyried. Os yw eich cyflwr yn golygu eich bod yn gymwys i gael help, byddwch yn ei gael waeth beth fo’ch incwm neu’ch cynilion.
• Nid oes angen i chi fod yn byw ar eich pen eich hun na bod â gofalwr. Mewn rhai cyplau, bydd y ddau ohonoch yn gymwys. 
• Mae angen i chi fod â salwch neu anabledd sy’n golygu bod angen ‘help’ neu ‘oruchwyliaeth’ arnoch gyda gweithgareddau dyddiol. Nid oes rhestr swyddogol o gyflyrau cymhwysol – ond mae arthritis, problemau’r galon neu’r frest, anymataliaeth, symudedd neu gydbwysedd gwael, dallineb a dementia ymhlith y cyflyrau a allai gael eu derbyn

Mae Taliad Anabledd Oedran Pensiwn yn ddi-dreth ac nid yw’n seiliedig ar brawf modd. Mae hyn yn golygu nad yw faint o incwm rydych chi’n ei gael o Bensiwn preifat neu Bensiwn y Wladwriaeth, cyflogaeth, cynilion neu fuddsoddiadau yn berthnasol i benderfynu a allwch chi gael y taliad neu faint y byddwch yn ei gael.  

Angen mwy o wybodaeth? Gallwch ymweld â mygov.scot i weld y manylion llawn am sut mae’r taliad yn gweithio

Os ydych chi’n meddwl y byddwch chi’n gallu cael y taliad ond eich bod yn ansicr o hyd –defnyddiwch y gwiriwr cymhwysedd am ddim ar mygov.scot. Mewn ychydig funudau byddwch yn gallu gweld a yw’n debygol y bydd eich cais yn llwyddiannus.

• Ar-lein: Mae hawlio Taliad Anabledd Oedran Pensiwn yn golygu cofrestru trwy myaccountYn agor mewn ffenestr newydd a chyflwyno dwy ran ar wahân o gais ar-lein.  

• Ffôn a phapur: Gallwch ffonio Social Security Scotland am ddim ar 0800 182 2222. Maen nhw ar agor rhwng 8am a 5pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener. Byddant yn eich helpu i ddechrau eich cais a byddant yn anfon ffurflen bapur atoch i chi ei chwblhau a’i dychwelyd.

• Os ydych chi’n ddefnyddiwr iaith arwyddion: Os ydych chi’n ddefnyddiwr Iaith Arwyddion Prydain, gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth Contact ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd i gysylltu â Social Security Scotland.

Gall y broses ymgeisio deimlo’n frawychus yn enwedig os mai dyma’r tro cyntaf i chi wneud cais am fudd-dal neu os yw eich salwch neu anabledd yn ei gwneud hyd yn oed yn anoddach i chi gwblhau gwaith papur.

Mae’n gwbl ddealladwy os byddai’n well gennych bod rhywun yn eich helpu chi i wneud cais.  Dyna pam y caniateir i chi gael rhywun i wneud cais am Daliad Anabledd Oedran Pensiwn ar eich rhan.

Gallai hyn fod yn:

• aelod o’r teulu

• ffrind

• rhywun arall sy’n eich helpu, fel gofalwr neu weithiwr cymorth. Darganfyddwch fwy ar mygov.scot am sut i ddewis y person cywir

Gall gweithio allan pa fudd-daliadau sydd gennych hawl iddynt fod yn anodd. Darganfyddwch ble i gael cyngor arbenigol am ddim ar-lein, wyneb yn wyneb neu dros y ffôn. Gweler ein canllaw Ble alla i gael help a chyngor am fudd-daliadau.

Cymorth pellach

• Gallwch hefyd  ffonio llinell gymorth Independent Age ar 0800 319 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 8.30am i 5.30pm) am gymorth os ydych chi’n cael anawsterau wrth wneud cais, fel darllen ffurflenni neu ddeall gwybodaeth gymhleth.

• Os ydych chi’n anabl, gallwch gael help gan VoiceAbility, gwasanaeth eiriolaeth budd-daliadau nawdd cymdeithasol yn yr Alban. Mae dwy ffordd o gael help ganddynt: naill ai trwy gysylltu â Social Security Scotland a chael atgyfeiriad neu drwy gysylltu â VoiceAbility yn uniongyrchol.

Os bydd eich iechyd yn gwella neu’n gwaethygu neu os bydd eich angen am help oherwydd eich anabledd yn newid, dylech roi gwybod i Social Security Scotland. Mae hyn er mwyn iddynt newid faint o arian rydych chi’n ei dderbyn ar gyfer y lefel o help sydd ei angen arnoch.

Gallwch gael help ychwanegol ar hyn trwy Gyngor ar Bopeth. Os nad ydych chi’n rhoi gwybod i Socital Security Scotland, rydych chi’n peryglu colli cymorth ychwanegol neu bydd angen ad-dalu arian nad oes gennych hawl iddo mwyach. Gweler ‘Sut i roi gwybod am newid mewn amgylchiadau’ yn ein canllaw Help i reoli eich arian os ydych chi’n derbyn budd-daliadau.   

Os ydych chi’n anhapus â phenderfyniad am eich budd-daliadau gan yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP), Social Security Scotland neu CThEF, mae’n bwysig dilyn y broses gywir – gweler ein canllaw Sut i apelio yn erbyn penderfyniad budd-daliadau.

Os ydych yn byw yn yr Alban ac wedi bod yn cael Lwfans Gweini, dylai Social Security Scotland fod wedi trosglwyddo eich budd-dal yn awtomatig i Daliad Anabledd Oedran Pensiwn, heb i chi orfod gwneud dim.

Os nad ydych wedi cael eich symud, dylech gysylltu â Social Security ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd

Os ydych yn byw yng Nghymru neu’n Lloegr ac yn symud yn barhaol i’r Alban, ni fydd eich cais am Lwfans Gweini yn symud gyda chi.

Bydd angen i chi gysylltu â Social Security Scotland i wneud cais newydd am Daliad Anabledd Oedran Pensiwn. Bydd angen i chi hefyd gysylltu â ’r Adran Gwaith a Phensiynau i roi gwybod iddynt na fyddwch bellach yn hawlio Lwfans Gweini,

Byddwch yn cael yr un swm pan fydd eich budd-dal yn symud i Daliad Anabledd Oedran Pensiwn. I gael rhagor o wybodaeth am symud o Lwfans Gweini i PADP Yn agor mewn ffenestr newydd, ewch i mygov.scot. 

Darganfyddwch fwy am symud i'r Alban o Gymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon a sut mae'n effeithio ar eich ceisiadau am fudd-daliadauYn agor mewn ffenestr newydd ar mygov.scot.

Os ydych chi tua neu dros oedran ymddeol, mae nifer o fudd-daliadau y gallech eu hawlio.

Yn ogystal â’ch Pensiwn y Wladwriaeth, efallai y bydd gennych hawl i arian ychwanegol i helpu gyda’ch gwresogi yn y gaeaf, tocynnau trafnidiaeth am ddim a budd-daliadau eraill. Ewch i’n canllaw Budd-daliadau ar ôl ymddeol i weld mwy. 

Mae’n arbennig o bwysig ystyried Credyd Pensiwn, Budd-dal Tai neu Gostyngiad Treth Gyngor, gan fod elfen ychwanegol yn y budd-daliadau hynny sy’n cael ei thalu i bobl sy’n cael PADP, sy’n byw ar eu pen eu hunain ac nad oes ganddynt ofalwr. Gall hyn olygu eich bod bellach yn gymwys i gael y budd-daliadau hynny pan nad oeddech o’r blaen. 

Defnyddiwch ein Cyfrifiannell budd-daliadau am ddim i weld pa gefnogaeth ychwanegol y gallech ei gael.