Beth yw yswiriant salwch critigol?

Bydd yswiriant salwch critigol yn talu allan os ydych yn cael un o'r cyflyrau meddygol neu'r anafiadau penodol a restrir yn y polisi. Dim ond unwaith y bydd yn talu allan, ac ar ôl hynny daw'r polisi i ben.

Gall yr amodau a'r afiechydon a gwmpesir amrywio'n sylweddol rhwng gwahanol yswirwyr. Ar gyfer clefydau fel canser, bydd angen i chi wirio pa fathau o ganser sydd wedi’u cynnwys. Mae'r polisïau mwyaf cynhwysfawr yn ymdrin â 50 o wahanol amodau neu fwy, ond mae eraill yn llawer mwy cyfyngedig.

Mae enghreifftiau o afiechydon critigol a allai gael sylw yn cynnwys:

• strôc
• trawiad ar y galon
• rhai mathau a chyfnodau o ganser
• cyflyrau fel sglerosis ymledol
• trawsblaniad organ mawr
• Clefyd Parkinson
• Clefyd Alzheimer
• sglerosis ymledol
• anaf trawmatig i'r pen.

Bydd y mwyafrif o bolisïau hefyd yn ystyried anableddau parhaol o ganlyniad i anaf neu salwch.

Bydd rhai polisïau yn gwneud taliad llai am amodau llai difrifol, neu os oes gan un o'ch plant un o'r amodau penodedig.

Ond nid yw'r holl gyflyrau’n cael eu cynnwys. Mae gwaharddiadau cyffredin yn cynnwys:

• canserau anfewnwthiol
• gorbwysedd - pwysedd gwaed anarferol o uchel
• anafiadau fel esgyrn wedi torri.

Bydd y mwyafrif o bolisïau hefyd yn nodi pa mor ddifrifol y mae'n rhaid i'r cyflwr fod er mwyn fod yn gymwys i gael taliad.

Efallai byddwch hefyd eisiau meddwl am gael yswiriant bywyd ar yr un pryd.

Os na allwch weithio oherwydd salwch difrifol, gallech chi dybio y bydd eich cyflogwr yn parhau i roi rhywfaint o incwm i chi, neu y byddwch yn gallu dibynnu ar daliadau budd-dal.

Mewn gwirionedd, fodd bynnag, mae gweithwyr fel arfer yn cael eu symud i Dâl Salwch Statudol o fewn chwe mis.

Efallai na fydd budd-daliadau’r wladwriaeth yn ddigon i ddisodli'ch incwm os nad ydych yn gallu gweithio mwyach.

Os ydych yn gymwys, mae Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn dechrau o £72.90 yr wythnos os ydych o dan 25 oed, a £92.05 os ydych yn 25 oed neu’n hŷn (ffigurau 2025/26).

• rydych chi a'ch teulu'n dibynnu'n fawr ar eich incwm
  
• nid oes gennych ddigon o gynilion i'ch helpu’n ariannol os byddwch yn mynd yn ddifrifol wael neu'n anabl, cofiwch, efallai y bydd gennych fwy o gostau na dim ond eich biliau arferol, efallai y bydd angen i chi dalu i addasu eich cartref neu am gludiant i apwyntiadau
• nid oes gennych becyn buddion gweithwyr i gwmpasu amser hirach i ffwrdd o'r gwaith oherwydd salwch.

• oes gennych chi ddigon o gynilion i dalu treuliau parhaus fel biliau, rhent neu daliadau morgais yn ogystal â’r costau ychwanegol o salwch difrifol neu anabledd
• mae gennych rywfaint o yswiriant eisoes fel rhan o gynllun buddion gweithwyr eich cyflogwr.

Gall taliadau misol (premiymau) amrywio'n fawr, yn dibynnu ar y polisi a'ch amgylchiadau.

Mae polisïau salwch critigol yn ymdrin ag ystod eang o afiechydon, cyflyrau a sefyllfaoedd. Felly mae'n bwysig cymharu'r hyn y gall gwahanol yswirwyr ei gynnig i chi.

Mae costau’n cael eu heffeithio gan:

• oedran
• os ydych yn ysmygu neu wedi ysmygu
• iechyd - eich iechyd, pwysau a hanes meddygol teuluol cyfredol
• swydd - mae rhai galwedigaethau â risg uwch nag eraill, gan wneud y premiymau yn uwch hefyd
• lefel yr yswiriant.

Os cawsoch eich ystyried mewn perygl o gael cyflwr penodol - efallai oherwydd materion iechyd sy'n bodoli’n barod - gallai'r salwch hwnnw gael ei eithrio o'r polisi. Neu efallai y bydd yn rhaid i chi dalu premiwm uwch.

Bydd y gost hefyd yn dibynnu a yw eich polisi yn cynnwys taliad sy'n sefydlog (wedi'i warantu) neu'n codi gyda chwyddiant.

Fel arfer, caiff premiymau y gellir eu hadolygu eu hadolygu ar ôl cyfnod penodol o amser, fel arfer bob pum mlynedd. Ar bob pwynt adolygu, maent yn debygol o gynyddu yn unol â chwyddiant. Gall y rhain fod yn ddrytach, ond gall fod yn werth gwybod y bydd eich  cyfandaliad posibl yn fwy.

Mae premiymau gwarantedig yn parhau i fod yn sefydlog cyhyd â bod gennych y polisi. Gallwch hefyd ddewis talu mwy i gynnwys 'hepgoriad premiwm'. Mae hyn yn golygu y bydd eich premiymau'n dal i gael eu cynnwys os na allech weithio mwyach oherwydd salwch neu anaf sydd y tu allan i'r polisi.

Yn nodweddiadol, cymerir yswiriant salwch critigol allan ochr yn ochr â mathau eraill o yswiriant, fel yswiriant bywyd neu amddiffyn incwm. Yn aml mae'n cael ei gyfuno â pholisi yswiriant bywyd.

Bydd faint o yswiriant sydd ei angen arnoch yn dibynnu ar:

• dyledion
• dibynyddion
• buddion gwaith
• tâl mynd adref
• taliadau morgais/rhent
• cynhyrchion yswiriant eraill sydd gennych.

Gallwch chi addasu faint o yswiriant rydych yn ei gymryd yn ôl eich anghenion a'ch taliadau misol.

Mae'n werth gwirio'r cynnwys y mae eich polisi yn ei gynnig ar gyfer gwahanol gyflyrau. Mae polisïau sydd â mwy o gynnwys yn tueddu i gostio mwy, ond gwiriwch:

• a yw'ch polisi yn cynnig taliad o 25% neu 50% o'ch swm cyfandaliad ar gyfer afiechydon llai difrifol
• y cynnwys ar gyfer gwahanol fathau o ganser, ni fydd rhai polisïau'n talu am gamau cynnar canserau cyffredin
• os ydych chi wedi'ch cynnwys am anableddau difrifol neu barhaol oherwydd anaf neu salwch
• pa mor  ddifrifol o sal neu anabl y mae angen i chi fod i wneud hawliad

Mae hwn yn gynnyrch a allai fod yn gymhleth, a gall fod llawer o straen a thorcalon pan na fydd hawliad yn cael ei dalu allan.

Y ffordd orau o gael yr hyn sydd ei angen arnoch yw cael cyngor gan gynghorydd ariannol annibynnol neu frocer arbenigol. Gallant eich tywys trwy fanylion yr amrywiol bolisïau sydd ar gael a sicrhau eich bod yn dewis yr un iawn.

Efallai y byddan nhw'n codi ffi am eu gwasanaethau, neu efallai bydd cwmnïau yswiriant yn eu talu mewn comisiwn.

Mae yna hefyd froceriaid ac yswirwyr arbenigol ar gyfer pobl sydd wedi cael ceisiadau yswiriant wedi'u gwrthod, efallai oherwydd cyflwr meddygol sy'n bodoli eisoes.

Mae'n bwysig rhoi'r holl wybodaeth y maen nhw'n gofyn amdani i'ch yswiriwr. Pan fyddwch yn gwneud hawliad, bydd yr yswiriwr yn gwirio'ch hanes meddygol. Os na wnaethoch chi ateb yn wir neu'n gywir yn eich cais, neu os na wnaethoch chi ddatgelu rhywbeth, efallai y bydd eich cais yn cael ei wrthod.

Cymerwch eich amser yn darllen a chwblhau'r cais. Gwnewch yn siŵr eich bod chi'n gwybod yn union beth sydd wedi'i orchuddio ac nad yw'n cael sylw. Byddwch yn ymwybodol y gall diffiniadau a gwaharddiadau (yr hyn nad yw'n cael ei gwmpasu) amrywio rhwng gwahanol yswirwyr. Os byddwch yn gweld rhywbeth nad ydych yn ei ddeall, gofynnwch i'r yswiriwr, brocer yswiriant neu gynghorydd ariannol.

Os ydych yn talu ychydig yn ychwanegol i ychwanegu ‘hepgor premiwm’ at eich polisi, bydd eich premiymau misol yn cael eu talu’n awtomatig os na allwch weithio mwyach oherwydd salwch neu anaf. Mae hyn er mwyn amddiffyn rhag i'ch polisi gael ei ganslo os byddwch chi'n methu taliad misol. Fodd bynnag, dim ond ar ôl i chi fod yn sâl am o leiaf chwe mis y bydd yn dechrau.

Mae gennych 30 diwrnod o brynu'r polisi i newid eich meddwl a chael ad-daliad llawn.

Mae bob amser yn werth edrych o gwmpas am fargen well, yn enwedig tra'ch bod chi'n dal i fod mewn iechyd da.

Gallwch naill ai newid i ddarparwr arall neu aros gyda'r un polisi a newid polisi. Y naill ffordd neu'r llall, gwnewch yn siŵr eich bod chi'n deall unrhyw newidiadau yn y manylion polisi newydd a'r amodau maen nhw'n eu cynnwys.

Hefyd, byddwch yn ymwybodol y gallech chi'ch hun dalu ychydig mwy, hyd yn oed gyda bargen well. Mae hyn oherwydd y byddwch chi'n hŷn nag yr oeddech chi pan wnaethoch chi brynu'r polisi cyntaf.

Gallwch ofyn i'ch yswiriwr ganslo eich polisi ar unrhyw adeg, ond mae rhai pethau i fod yn ymwybodol ohonynt:

• gallai yswiriant newydd yn ei le fod yn ddrytach gan fod prisiau'n gyffredinol yn cynyddu gyda’ch oedran
• os oes gennych gyflyrau meddygol sy'n bodoli eisoes, efallai na fyddant yn cael eu cynnwys o dan bolisi newydd
• ni fyddwch yn gallu adfer y polisi unwaith y bydd wedi'i ganslo.

Fel arfer nid oes ffioedd canslo, felly byddwch ond yn rhoi'r gorau i dalu amdano - ni fyddwch yn derbyn ad-daliad o unrhyw premiymau rydych eisoes wedi'u talu.