Prydau bwyd am ddim - cymhwyster a sut i wneud cais

Mae cinio ysgol fel arfer yn gost arall ar y rhestr hir (ac sy’n aml yn tyfu) o bethau i dalu amdanynt. Dros flwyddyn, gall ciniawau gostio mwy na £500. Fodd bynnag, mae'n bwysig gwirio a allech fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, gan fod miloedd o deuluoedd yn colli allan bob blwyddyn.

Mae llawer o blant ysgol gynradd yn awtomatig yn cael prydau ysgol am ddim. Dyma pwy sy'n eu cael:

• Lloegr (ac eithrio Llundain): Bydd pob plentyn ysgol y wladwriaeth o flwyddyn derbyn i flwyddyn dau yn cael prydau am ddim fel rhan o 'universal infant free school meals'.

• Llundain: bydd pob plentyn ysgol gynradd hyd at 11 oed mewn ysgolion a ariennir gan y wladwriaeth yn awtomatig yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, ond dylech wirio gydag ysgol eich plentyn os oes angen i chi gofrestru eich plentyn o hyd. 

• Yr Alban: mae pob plentyn o gynradd un i bump mewn ysgolion a ariennir gan y wladwriaeth yn gymwys i gael ciniawau am ddim. Dewch o hyd i ragor o wybodaeth am ddarparu ciniawau am ddim yn yr Alban ar mygov.scot

• Cymru: mae gan bob plentyn oedran ysgol cynradd hawl i brydau ysgol am ddim. Darganfyddwch sut i wneud cais am brydau ysgol am ddim  ar llyw.cymru.

• Gogledd Iwerddon: Nid oes darpariaeth awtomatig o brydau ysgol am ddim yng Ngogledd Iwerddon. 

Mae mwy o blant yn Lloegr bellach yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim. Ar gyfer blwyddyn academaidd 2026 ymlaen, os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol ac mae'ch plentyn mewn addysg gymeradwy, bydd gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim waeth beth fo'ch incwm. Bydd hyn yn berthnasol os ydynt mewn addysg gynradd, uwchradd neu addysg bellach gymeradwy. Ar hyn o bryd nid oes unrhyw gyhoeddiadau tebyg ar gyfer y cenhedloedd eraill.

• Yn Lloegr: Os yw'ch plentyn ym mlwyddyn 3-6 o'r ysgol gynradd y tu allan i Lundain a'ch bod yn hawlio Credyd Cynhwysol. Gwiriwch feini prawf cymhwysedd prydau ysgol am ddim llawn ar GOV.UK.

• Yng Ngogledd Iwerddon: Yng Ngogledd Iwerddon: Os yw'ch plentyn yn yr ysgol gynradd ac rydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol A bod enillion eich cartref yn £15,900 neu lai y flwyddyn, mae gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim. Gallwch ddarganfod mwy am gymhwysedd i gael prydau ysgol am ddim ar nidirect

• Lloegr: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol gall eich plentyn fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim.  Dysgwch fwy am Gredyd CynhwysolYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

• Yr Alban: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol mae eich plentyn yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw cyfanswm eich incwm cartref a enillwyd yn fwy na £995 y mis (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau). Darganfyddwch fwy am gymhwysedd i gael prydau ysgol am ddim ar mygov.scot

• Cymru: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol, gall eich plentyn fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw cyfanswm incwm eich cartref yn fwy na £7,400 y flwyddyn (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau). Gwnewch gais am brydau ysgol am ddimYn agor mewn ffenestr newydd ar llyw.cymru

• Gogledd Iwerddon: Os ydych chi'n  hawlio Credyd Cynhwysol ac yn byw A bod gennych enillion cartref o £15,900 neu lai y flwyddyn, mae gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim. Darganfyddwch fwy am sut i wneud cais am brydau ysgol am ddim ar nidirect

Oni bai eich bod yn byw mewn ardal lle mae eich plentyn yn gymwys yn awtomatig i gael prydau ysgol am ddim, mae angen i chi gofrestru i gael ciniawau am ddim i’ch plentyn. Mae angen i chi wneud hyn hyd yn oed os ydych yn cael Credyd Cynhwysol.

Mae’r broses gwneud cais am brydau ysgol am ddim yn amrywio o gyngor i gyngor. Mewn rhai achosion, rydych yn gwneud cais trwy eich awdurdod lleol ac mewn eraill efallai bydd angen gwneud cais i’r ysgol yn uniongyrchol – ond bydd wefan eich cyngor yn rhoi gwybod am hwn.

Os nad ydych yn siwr o’ch cyngor lleol, gallwch ddod o hyd iddynt ar GOV.UK

Yn gyffredinol, dim ond os byddwch yn symud i ardal awdurdod lleol wahanol y bydd angen i chi wneud cais eto

Mae’r rheolau ynghylch cymhwysedd am brydau ysgol am ddim yn gweithio’r un ffordd am warchodwyr a rhieni maeth ag ydynt am rieni geni, felly gallwch ddefnyddio’r canllawiau â’r dolenni uchod i wirio cymhwysedd.

Yn ôl y canllawiau, dylai ysgolion ddarparu pryd iach a maethlon i ddisgyblion.

Mewn rhai rhannau o’r DU gall eich plentyn hefyd cael llaeth am ddim, yn ogystal â’i bryd o fwyd am ddim.

Mae cinio ysgol fel arfer yn costio rhwng £2 a £3.

Mae fel arfer yn bosib pacio brechdanau iachus llawer yn rhatach na thalu am ginio ysgol – yn enwedig os ydych yn prynu cynhwysion all cael eu rhewi. Mae gwefan y GIG Better Health Healthier Families yn cynnwys rhai syniadau ar gyfer brechdanau iachYn agor mewn ffenestr newydd os nad ydych yn siŵr ble i ddechrau. 

Os ydych yn cael trafferth gyda’r gost o fagu plentyn, peidiwch anghofio gallem eich helpu i sicrhau eich bod yn cael y budd-daliadau cywir. Gallwch ddod o hyd i fwy o wybodaeth ar bethau fel grantiau dillad ysgol, costau teithio i’r ysgol a chanllawiau a chyngor cysylltiedig  ar turn2us.

Os yw'ch plentyn yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn ystod y tymor, mae'n debygol y bydd yn gymwys i gael cymorth ychwanegol yn ystod gwyliau'r ysgol. Mae sut mae hyn yn gweithio a'r hyn rydych chi'n ei gael yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw yn y DU, ond gall gynnwys prydau am ddim a gweithgareddau am ddim.

• Lloegr: os ydych chi'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim sy'n gysylltiedig â budd-daliadau, gallwch gymryd rhan yn y Rhaglen Gweithgareddau a Bwyd Gwyliau (HAF) sy'n cael ei chynnal dros wyliau'r Haf, y Pasg a'r Nadolig. Mae'r hyn y gallwch ei gael yn amrywio yn ôl y cyngor, ond mae'n cynnwys un pryd o fwyd am ddim y dydd o leiaf. Gwiriwch gyda'ch cyngor lleol i weld beth maen nhw'n ei gynnig

• Cymru: mae cynghorau'n darparu talebau, grantiau neu becynnau ciniawau i'r rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim dros wyliau'r haf ond mae'r gefnogaeth yn amrywio yn ôl ardal.  

• Yr Alban: Mae cynghorau’n cynnig mynediad at brydau am ddim i bawb sy'n gymwys ar gyfer prydau ysgol am ddim yn ystod y tymor.

• Mae rhai banciau bwyd hefyd yn rhedeg clybiau gwyliau i helpu rhieni gyda bwyd dros wyliau'r ysgol. Gweler Ble alla i gael cymorth brys gydag arian a bwyd?

• Gwiriwch yn rheolaidd am fargeinion ar brydau pleserus, mae gan MoneySavingExpert grynodeb da o brydau cost effeithiol

Cyhoeddodd y llywodraeth y bydd cynllun clwb brecwast am ddim newydd yn Lloegr, lle bydd plant yn cael brecwast am ddim cyn i'r diwrnod ysgol ddechrau. Mae nifer o ysgolion ‘sydd wedi mabwysiadu'r cynllun yn gynnar’ yn cymryd rhan. Edrychwch ar y map rhyngweithiol o'r ysgolion sy'n cynnig clybiau brecwast am ddim Bydd mwy o ysgolion yn cael eu hychwanegu wrth i'r cynllun ehangu. 

• Mae'r Alban yn cynnig 'Bright Start Breakfasts' lle gall ysgolion ac awdurdodau lleol gael cyllid ar gyfer clybiau brecwast am ddim. Gofynnwch i ysgol eich plentyn a yw'n rhan o'r cynllun hwn.

• Mae Cymru'n cynnig 'Brecwast Am Ddim mewn Ysgolion Cynradd' lle gall pob plentyn sy'n mynd i ysgol a gynhelir gan awdurdod lleol gael brecwast am ddim yn yr ysgol os yw'r ysgol yn rhedeg clwb brecwast. Cysylltwch â'ch ysgol i ddarganfod sut i wneud cais.

• Gall ysgolion Gogledd Iwerddon gael cyllid trwy'r Rhaglen Ysgolion Estynedig i gynnig clybiau brecwast a gwasanaethau eraill. Gallwch gysylltu â'ch ysgol i ddarganfod a yw ar gael.